Begrotingsdebat schept geen duidelijkheid

Bezuinigen of investeren? Dit is een van de vragen die centraal stond in de behandeling van de onderwijsbegroting 2010 in de Tweede Kamer. Enerzijds gaat de werkgroep Smit adviseren over maatregelen om vanaf 2011 structureel 20% te besparen op onderwijsuitgaven. Anderzijds steunt de Tweede Kamer unaniem de motie Hamer die stelt dat het Nederlandse onderwijs tot de mondiale top 5 moet behoren.

De oppositie sprak zich in het debat uit tegen bezuinigingen en wijst er op dat voor het gehele onderwijs 5 miljard nodig is om de ambitie waar te maken. De coalitiepartijen zijn voorzichtiger. De PvdA wil eerst een inhoudelijke discussie over hoe de ambitie waar te maken en wil daarna pas spreken over geld. Het CDA denkt dat het goed is als om regelmatig het gehele onderwijs tegen het licht te houden met de vraag of het efficiënter kan.

Ondanks veelvuldig aandringen van de oppositie liet de minister zich geen uitspraak ontlokken om bezuiniging bij voorbaat uit te sluiten. Dat past immers niet in ‘de systematiek van de heroverweging’.

Eigen vermogens
Een linkse coalitie stelde in het begrotingsdebat de eigen vermogens van scholen aan de kaak. Zij wil hiervoor een maximum instellen. Dit is vreemd in het licht van de commissie Don, die vorige week uitsprak dat er geen bedragen te noemen zijn, omdat de situatie per school verschilt.

Ook minister Plasterk gaf aan dat er geen eenduidig bedrag te noemen is en dat het vooral een zaak is die op lokaal niveau beoordeeld moet worden. De minister zet de inspectie in om te toetsen of scholen niet teveel vermogen hebben. De minister is echter niet voor afromen of maximeren van overtollig budget, dit laatste kan tot ondoelmatige inzet leiden.

Op verzoek van de SP en de PvdA heeft staatssecretaris Dijksma toegezegd om te gaan verkennen wat de mogelijkheden zijn tot een waarborgfonds. Het gaat daarbij volgens staatssecretaris Dijksma niet om afromen of herverdelen, maar om hoe scholen de ruimte krijgen om te investeren met een verminderd risico. De afwegingen die het voortgezet onderwijs hier zelf over maakt worden in de verkenning meegenomen.

Doelsubsidies
Verder besprak de Kamer de ongeveer 1 miljard euro die omgaat in doelsubsidies. Dit zijn middelen die geen onderdeel uitmaken van de lumpsum, maar wel naar scholen of onderwijsondersteunende organisaties gaan. In het debat werden drie scenario's voor de doelsubsidies genoemd: afschaffen, overhevelen naar de lumpsum of gelijksoortige subsidies samenvoegen.

Minister Plasterk stelt dat de 1 miljard aan doelsubsidies van wezenlijk belang is voor de overheid om beleid te maken; anders kan hij slechts beleid maken door ‘management by speech’. Plasterk zegde toe een lijst met doelsubsidies naar de commissie Smit te sturen en met een plan te komen in mei. Daarbij houdt hij expliciet de mogelijkheid open dat doelsubsidies ook gewoon gecontinueerd kunnen worden.

Huisvesting
D66 wees er op dat gemeenten te weinig geld uitgeven aan huisvesting. Het CDA ging een stap verder door te zeggen dat scholen zelf huisvesting kunnen regelen, behalve als ze dit overlaten aan gemeenten. Staatssecretaris Dijksma erkent dat gemeenten ongeveer €300 miljoen te weinig uitgeven. Ze waarschuwde er voor dat scholen geen eigen middelen moeten inzetten voor huisvesting, omdat dit een negatieve prikkel is voor gemeenten. Dijksma gaat kijken wat ze er aan kan doen om te zorgen dat gemeenten meer geld uitgeven aan onderwijshuisvesting.