Onderwijs Café: Noodzaak meer budget en ander financieringssysteem schoolgebouwen

De kwaliteit van veel schoolgebouwen is erbarmelijk te noemen en holt achteruit. Ondertussen besteden gemeenten jaarlijks 380 miljoen euro, bestemd voor onderwijshuisvesting, aan andere zaken. Over de ernst van dit probleem zijn de deelnemers aan het debat van het Onderwijs Café op 25 mei het eens. Maar waar liggen precies de oplossingen? Moet er meer geld bij en moeten schoolbesturen zelf verantwoordelijk worden voor onderwijshuisvesting?

De discussie wordt ingeleid met een televisiefragment uit 2010. Hieruit blijkt dat veel scholen over gebrekkige huisvesting beschikken. Gebouwen zijn oud, er is lekkage, kozijnen zijn verrot, de verwarming werkt niet… De meeste scholen beschikken over een slecht binnenklimaat en voldoen niet aan hedendaagse eisen om goed onderwijs te kunnen geven. Lokalen zijn vaak klein en er is nauwelijks ruimte voor bijvoorbeeld ICT-voorzieningen. Op veel scholen leidt deze gebrekkige huisvesting tot gezondheids- en concentratieproblemen bij leerlingen en docenten.

Sjoerd Slagter, voorzitter van de VO-raad, wijst op het feit dat scholen nu steeds vaker een deel van hun onderwijsbegroting, bedoeld voor lessen, zelf moeten inzetten voor huisvesting. “Ik doe een krachtig appel aan het kabinet: zorg voor één regievoerder voor onderwijshuisvesting, namelijk het schoolbestuur.”

Ontoereikend budget
Kernvraag binnen het debat is of doordecentralisatie van de huisvestingsverantwoordelijkheid naar schoolbesturen de oplossing is. Moeten scholen zelf verantwoordelijk worden voor onderwijshuisvesting? Volgens het CDA is de eerste stap het aanspreken van gemeenten: geef het geld dat bestemd is voor onderwijshuisvesting, hier ook echt aan uit! Kathleen Ferrier: “Gemeenten presteren slecht op dit punt, dit moet beter georganiseerd worden. Gemeenten en scholen moeten samen plannen maken.”

Metin Çelik, Tweede Kamerlid van de PvdA, stelt echter: “Ook als je al het beschikbare geld besteedt aan onderwijshuisvesting, dan nog is er een tekort.” De andere deelnemers sluiten hierbij aan. Peter van Loon (voormalig bestuurder Opock, primair onderwijs) benadrukt dat het vooral om een budgetprobleem gaat. “Welk systeem je ook kiest; de budgetten zijn ontoereikend.”

Gé van Dam (architect en projectleider vastgoedontwikkeling Utrecht) vertelt dat er bij investeringsprojecten voor schoolgebouwen structureel te weinig budget is om te kunnen voldoen aan de meest basale hedendaagse bouwmaatstaven. De gemeente Utrecht plust tot 40% bij om kwaliteit te kunnen realiseren.

Doordecentralisatie
Maar volgens Harry Vedder, voorzitter van het Platform Onderwijshuisvesting, ligt het probleem niet alleen bij het budget. Kernvraag is volgens hem: voldoet het financieringsstelsel? Gemeenten investeren nu in de nieuwbouw van scholen en hebben dus belang bij een laag investeringsbedrag. Maar scholen zitten vervolgens met hoge exploitatie- en onderhoudskosten. Zij willen dus liever al meer investeren tijdens de nieuwbouw. Om spanningen tussen verschillende belangen te voorkomen, wil Vedder de budgetten voor investering en exploitatie bij één partij onderbrengen. “Er kan dan worden aanbesteed op kwaliteit”.

Zowel Vedder, van Loon, als Mittelmeijer (Quadraam, Gelderse Onderwijs Groep) pleiten ervoor het budget voor onderwijshuisvesting bij de schoolbesturen neer te leggen. "Binnen de gemeente voelt niemand zich verantwoordelijk. Als bestuurder ben je verantwoordelijk voor de kwaliteit van het onderwijs, op alle fronten, en wil je dit graag waarmaken".

Het CDA pleit vooral voor maatwerk. Volgens Ferrier moeten scholen zelf kunnen kiezen of ze verantwoordelijk willen worden voor onderwijshuisvesting, of dat ze deze verantwoordelijkheid bij gemeenten willen laten. “Op lokaal niveau moeten worden gekeken wat het beste is voor de school”.

Investeringen pensioenfondsen
Ook Çelik (PvdA) voelt ervoor om de verantwoordelijkheid bij één partij leggen, maar kiest niet voor doordecentralisatie naar de schoolbesturen. De partij wil pensioenfondsen laten investeren in schoolgebouwen. Het idee is een fonds op te zetten, waarin pensioenfondsen kapitaal storten. Dit fonds worden dan, in samenspraak met de gemeenten, verantwoordelijk voor de financiering van (nieuwe) schoolgebouwen.

Vedder ziet dit echter niet als dé oplossing. “Zo’n fonds wil rendement halen. En wie gaat het fonds dan terugbetalen? En gaan (bouw)procedures werkelijk sneller, als er met het fonds nog een gesprekspartner bijkomt?

Het Onderwijscafé wordt georganiseerd door VO-raad, PO-Raad en AVS.

Vragen?
Mail de Helpdesk>>