Verzelfstandiging vereist zorgvuldige procedure

Op 11 mei 2010 heeft de Onderwijsraad het advies ‘Verzelfstandiging in het onderwijs I’ gepubliceerd. In dit advies beschrijft de raad hoe het beste kan worden ingegaan op initiatieven van ouders die uit een school of uit een schoolbestuur willen stappen. De Onderwijsraad stelt terecht dat het bestuur eindverantwoordelijk is voor een eventueel besluit over verzelfstandiging.

Wel moeten dergelijke ouderinitiatieven serieus genomen worden. De Onderwijsraad pleit voor een zorgvuldige procedure voor de afweging van de verschillende belangen die in het geding zijn. De VO-raad vindt het advies redelijk evenwichtig.

Het advies sluit goed aan bij het maatschappelijk debat over schaalgrootte in het onderwijs. Het is belangrijk dat besturen hier aandacht aan besteden. Het advies geeft goede voor- en tegenargumenten van verzelfstandiging. Ook noemt het concrete voorbeelden.

De Onderwijsraad geeft aan dat het moeilijk is om de omvang en urgentie van de problematiek te schetsen. Het lijkt te gaan om een paar incidentele gevallen. Het maatschappelijke debat is er echter niet minder om. De Onderwijsraad is er niet gerust op dat verzelfstandiging louter positieve gevolgen heeft. Wel is duidelijk dat de Onderwijsraad principieel de optie wil creëren.

Kanttekeningen
Ter bevordering van de sociale samenhang in de maatschappij is verzelfstandiging geen wenselijke ontwikkeling. Vooral de ouders van gymnasia en mavo’s pleiten voor verzelfstandiging. Vaak zijn dit scholen binnen een bestuur waarmee het beter gaat dan met de andere scholen.

Is het bevorderen van verzelfstandiging dan wel gewenst? Het levert lastige discussies op waarin diverse argumenten door elkaar zullen lopen. De Onderwijsraad wijst zelf ook op dreigende fricties.

Medezeggenschap
De VO-raad plaatst daarnaast een kanttekening bij het aanpassen van de Wet Medezeggenschap Scholen (WMS). Het is lastig initiatieven voor verzelfstandiging in het WMS-systeem te plaatsen. Bij een groot bestuur zal ook de GMR zich uit moeten spreken over een initiatief. Vaak spelen bij dit soort initiatieven tevens bovenschoolse aspecten een rol.

De Onderwijsraad redeneert vanuit de MR van de school en de belanghebbenden van die school. Hoe te kiezen als tweederde van de belanghebbenden van de school (MR/ ouders en personeel) voor zijn, terwijl tweederde van de belanghebbenden van het bestuur tegen zijn (GMR)?

Een afgewezen initiatief kan zelfs voor de geschillencommissie komen. Een gevaarlijk precedent. Het is begrijpelijk dat de Onderwijsraad belanghebbenden invloed wil bieden bij dit initiatiefvoorstel. Echter niet op deze manier. Het regelen van verzelfstandiging is een politieke wens. Het is niet juist om daarvoor een uitzondering te maken op het logische WMS stelsel. De volgende keer kan het gaan om de aanwending van reserves, en ga zo maar door.

Een initiatiefvoorstel is een initiatiefvoorstel en dat moet zo blijven. In een reactie in Dagblad Trouw hebben ouderorganisaties Ouders & Coo en VOO laten weten dat er geen sprake is van een grote behoefte bij ouders aan verzelfstandiging en dat ouders in de praktijk weinig last hebben van de schaalgrootte van scholen.

Sector neemt zelf initiatief
Het voorstel van de Onderwijsraad biedt aanknopingspunten voor discussie. Terecht noemt de raad het project Vensters voor Verantwoording. De VO-sector groeit in de dialoog met belanghebbenden en houdt, los van WMS-rechten, rekening met wensen van die belanghebbenden.

Bij een breed gedragen wens, om bijvoorbeeld een deel van de organisatie meer ruimte te geven voor een eigen/andere visie, moet een bestuur serieus de dialoog aangaan en een afweging van de belangen maken. Zelfs als een school moet worden ‘losgelaten’.

De dialoog met belanghebbenden organiseert de sector zélf. In de politiek en daar buiten (advies onderwijsinnovatie) is daar veel vertrouwen over uitgesproken. Wetgeving voor verzelfstandiging is dan ook contraproductief. Het kan wel een plek krijgen in de code Goed bestuur.

Meer informatie
Robert van den Boezem