Nieuwjaarsrede door Sjoerd Slagter

Toespraak Sjoerd Slagter, voorzitter VO-raad, tijdens de nieuwjaarsbijeenkomst van de VO-raad in Utrecht.

NB: Alleen het gesproken woord geldt.

Dames en Heren, Gasten, collega’s, Hartelijk welkom op onze eerste nieuwjaarsreceptie. Speciaal dank voor mevrouw Hanneke Taat, rector van deze school, voor de gastvrijheid om vanmiddag hier de aftrap van het nieuwe VO-jaar te vieren. Op de valreep, maar niet minder van harte, u allen een schitterend 2008 toegewenst. Met veel geluk, succes en een goede gezondheid. Onszelf, Onze sector, onze scholen, al die 120.000 medewerkers, wens ik in het bijzonder een nieuw zelfbewust jaar toe. Een jaar geleden sloot Trouw 2006 af als het jaar van de navelstarende mens. 2007 was het jaar van de ontwakende mens.

Ik hoop dat 2008 het jaar wordt van de zelfbewuste onderwijsmens. Scholen worden dan wel beboet, maar we zijn ons ook bewust dat wij de vormgevers zijn van de 21e eeuw. Wij leiden ze op, de kenniswerkers, de burgers, de dragers van deze nieuwe eeuw. En dat zijn we ons in toenemende mate bewust.

Ik kijk met trots terug op het afgelopen jaar. Een jaar waarin we onze naam hebben gevestigd in onderwijsland, bij de media, de politiek en het ministerie. Het Voortgezet Onderwijs heeft een stem gekregen. We spreken met één mond. Okay, een stem die af en toe wat trilt, dan eens overslaat, soms wat monotoon bromt, maar hij klinkt, krachtiger, luider. Met die stem en vanuit een zelfbewuste houding gaan we verder met het dienen van de belangen van scholen.

Om die belangen werkelijk kunnen dienen, zullen we niet buigen voor publieke veroordeling, journalistieke overdrijving, politieke waan en hypes. Investeren in lange termijnoplossingen en weerstand bieden tegen kortetermijn-politiek. We gaan in gesprek met de directe omgeving. Onze legitimatie krijgen we niet uit Den Haag, niet van de pers, maar van onze scholen, ouders, leerlingen, opa’s, oma’s en alle andere betrokkenen in en om de school. Vlak voor de kerstvakantie lanceerden we het traject Vensters voor verantwoording. Dat gaat dit jaar groeien. 2008 belooft een jaar te worden vol beweging, met een veel aandacht voor het voortgezet onderwijs. Onderwijstijd, schoolboeken, veiligheid, de kwaliteit van de schoolexamens, het lerarentekort, het rapport van de Tijdelijke Adviescommisie onze toekomstige Maatschappelijke Raad. Zo maar wat thema’s die alleen al deze maand op de agenda staan.

De VO-raad neemt haar verantwoordelijkheid door met het kabinet en staatssecretaris Van Bijsterveldt, afspraken te maken en invulling te geven aan deze dossiers.

Het is voor het eerst dat de beleidsagenda van een sector, en het regeerakkoord van het kabinet, leiden tot een gezamenlijke aktieplan: De Kwaliteitsagenda 2008. Daarin hebben we afspraken gemaakt over leerprestaties en onderwijstijd, samen met ruimte en extra geld voor scholen. Open voor kritiek, maar met gepaste trots en overtuiging, gaan we over dit onderhandelingsresultaat het gesprek aan met onze leden.Daarbij geldt nadrukkelijke dat belangenbehartiging twee kanten kent: bereid-zijn tot afspraken met partijen, waaronder de overheid, maar soms ook neen zeggen, en de confrontatie zoeken. De VO-raad is er voor alles voor scholen, voor onderwijs aan leerlingen, voor kwalitatief goed onderwijs, voor het belang van zijn leden. Dat vraagt soms om onderhandelen, soms om strijd.

We blijven aandacht vragen voor financiële tekorten. We zijn blij dat de bezuiniging van 84 miljoen van tafel is, maar we rekenen ons niet rijk. Ondanks alle plannen en beloften is onze basisbekostiging nog steeds niet op orde. We maken ons zorgen om de beperkte middelen voor leerlingen met gedragsproblemen. Zij verdienen een passende plek in het onderwijs. We vragen ons af of alle vmbo-leerlingen in vijf jaar het gewenste reken- en taalniveau kunnen halen. Het kabinet, de samenleving verlangt veel. Scholen pakken die maatschappelijke verlangens en wensen steeds beter op, maar hebben ruimte en geld nodig om hun verantwoordelijkheden waar te kunnen maken.

Zo zijn de boetes voor onderwijstijd onacceptabel. Te vroeg, te willekeurig, te eenzijdig. Als je nog bezig bent met afspraken over spelregels, ga je niet al straffen.Dat was ons standpunt voor de zomer, we hebben dat herhaald voor het spoeddebat en we zeggen het opnieuw voor het komende debat in de Tweede Kamer.Scholen krijgen met ingang van 2008 meer lucht en meer geld. Daarmee wordt de nieuwe onderwijstijd realiseerbaar. Een mooi resultaat. Een resultaat dat steun verdient steun, ook van de staatssecretaris. Steun en waardering , dus geen boetes, zeker niet voor scholen die notabene excellent scoren. Het zou – zo aan het begin van 2008 - een goed signaal zijn richting de Nederlandse scholen.

En dan de schoolboeken. Wij hebben hier niet om gevraagd, de maatregel draagt niet bij aan de onderwijskwaliteit, de Tweede Kamer wilde - ondanks dringende adviezen - geen jaar uitstel. En toch hebben wij, als verantwoordelijk bondgenoot van politiek, en ouders, volmondig onze steun toegezegd. Er komt een helpdesk en we ondersteunen leden die willen aanbesteden. Met maar één doel: in augustus hebben leerlingen boeken en ze hebben de goede boeken. Ik stel vast dat er medio januari nog steeds géén invoeringswet is ingediend, dat scholen en ouders nog steedsgeen duidelijkheid hebben over wijze van aanschaf en geld.

Daarom hier een dringende oproep: Kabinet, maak scholen geen slachtoffer van vluchtige, roekloze of te snelle besluitvorming.Verschaf duidelijkheid aan scholen. Zij willen in augustus gewoon aan het werk, met boeken. En daarom moet het kabinet nu handelen. We doen nogmaals, met klem, een beroep op de staatssecretaris en de Kamer om de invoeringswet redelijk te laten zijn. Voer iets in dat acceptabel is voor scholen: Europees aanbesteden voor wie dat wil en als dat niet kan: nog één jaar op de oude manier. Dus: Geen nieuwe regels of aangepast wetgevingstraject met administratieve rompslomp voor scholen en ouders. Dat mag en zal niet gebeuren, want ik beloof u nu: de VO-raad werkt daar niet aan mee.

Dan kom ik nu aan het tweede deel van vanmiddag: het rapport van de Tijdelijke Adviescommissie Voortgezet Onderwijs. De commissie heeft het rapport de titel meegegeven: ‘Vertouwen willen verdienen. Onderwijs verplicht’. Een titel die naadloos aansluit bij onze eigen beleidsagenda ‘Investeren in vertrouwen. Vertrouwen verdien je door resultaten te leveren en inspraak te geven. Dat laatste heeft de Adviescommissie gedaan. Ze hebben ons een spiegel voorgehouden, en hoewel zo’n blik in de spiegel - zelfs voor een éénjarige zonder rimpels - confronterend kan zijn, gaan we met dit advies aan de slag. Zijn we al aan de slag gegaan, want de eerste bespreking met leden hebben we in december gehad.

De Kern van het advies bestaat uit drie speerpunten:

1. versterking van de maatschappelijke verankering; ramen en deuren open. Trek de omgeving de school is; geef inspraak en leg verantwoording af.

2. intern toezicht: checks en balances; verdien je autonomie.

3. professionalisering van het personeel, inclusief de managers. Meer academici; betere beloning; meer carrière mogelijkheden. Werk maken van de balans tussen de professionele autonomie van de docent en de professionele organisatie van de school.

Al deze punten worden uitgewerkt in 6 ontwikkelassen. Daarmee moeten wij - als veld – aan de slag. De commissie geeft de VO-raad daarbij een belangrijke rol. Als betrekkelijke jonge brancheorganisatie zullen we koers moeten zetten, stelling nemen , keuzes maken en daar voor staan. En dat dat nog een lastige weg is , hebben we gemerkt. Juist omdat het maken van keuzes iets zegt over het soort vereniging dat we willen zijn.

We moeten binden, vasthouden, motiveren en ondersteunen,maar ook af en toe durven meppen. Voor een jonge vereniging - die nog bezig is zich te bewijzen - voorwaar geen eenvoudige klus. Bij mijn start vorig jaar, kreeg ik van Carel van de Heuvel, zo’n bouwhamer. Ik begrijp dat nu beter.