Geef scholen ruimte voor leerroutes op maat

De week van 25 t/m 29 januari

Afgelopen week stond in het teken van ontmoetingen met leden. Ik nam deel aan heel verschillende bijeenkomsten met o.a. spannende presentaties van een ledendenktank over een vernieuwde beroepsroute, een vergadering van de Ledenadviesraad over een ambitieus investeringsplan en een verkenning met het Schoolleidersplatform over professionalisering.

Veel indruk maakte een discussie tussen leden van de VO-raad en leden van de Onderwijsraad over ‘vroegselectie’ tijdens de denktank. Leerlingen maken op 12-jarige leeftijd al een keuze tussen zo’n acht verschillende schooltypen, van vmbo-basis tot gymnasium. Nederland onderscheidt zich daarmee nadrukkelijk van bijvoorbeeld Scandinavische landen. Daar volgen leerlingen veel langer oriënterende en basisprogramma’s en kiezen pas rond hun 16e definitief een leerroute.

Voor leerlingen die al op 12-jarig leeftijd weten wat ze later willen worden, kan een vroege keuze een voordeel zijn. Maar er zijn ook risico’s. Beroepen en vakinhouden veranderen snel. Werknemers zullen in de toekomst verschillende beroepen uitoefenen en vaak van werkgever wisselen. Dat is een ander perspectief dan 40 jaar in dezelfde functie bij één werkgever. Daarom pleit de denktank-vmbo voor een langere oriëntatiefase, waarin jongeren eerst en vooral ontdekken wie ze zijn en pas later wat ze willen (worden).

Veel aandacht kreeg het feit dat vroege selectie ertoe leidt dat de sociaaleconomische thuissituatie versterkt wordt. Daar waar onderwijs toch juist de taak moet hebben ‘van dubbeltjes kwartjes te maken’, zie je dat ons systeem zwakke leerlingen opsluit en uitsluit. Dat verklaart ook de sterke drive van docenten en schoolleiders om juist hier iets aan te doen. Ik reken erop dat de herpositionering van de beroepskolom een belangrijke plek krijgt in onze investeringsagenda.

Op een CDA-bijeenkomst zaterdag ging het over de toekomstagenda van het (voortgezet) onderwijs. En ook daar kwam het thema ‘vroegselectie’ uitgebreid ter sprake. Docenten uitten terecht de vrees voor nieuwe uitzichtloze discussies over de voor- en nadelen van de middenschool. Die wil niemand terug.

Waar men zich vooral tegen verzette, was de gedachte dat als je iets wilt veranderen, dit direct weer voor iedereen zou moeten gelden. Maatwerk is het sleutelwoord. Geef scholen ruimte om díe leerroutes aan te bieden, die recht doen aan al die prachtige, maar ook sterk verschillende talenten van jongeren. Dat blijft de boodschap die we in de komende tijd niet alleen aan het CDA, maar aan alle partijen zullen meegeven.

Schep ruimte voor initiatieven, stimuleer maatwerk en ruim belemmerende regelgeving op. Geen verstikkende eenheidsworst, maar een keuzemenu voor iedere leerling. ‘Massa-Maatwerk’ heet dat met een mooie term. Maatwerk op het niveau van de leerling en massa op organisatie- en sectorniveau. Zo maken we werk van optimale talentontwikkeling . En dat is een opdracht voor zowel politici als onderwijsveld.