Calamiteitenplan Centraal Examen

Dit jaar leggen ongeveer 205.250 leerlingen hun eindexamen af. Over het algemeen verlopen deze centrale examens zonder echte problemen, maar er kunnen ook dingen misgaan. Daarom roept de VO-raad scholen op het calamiteitenplan, dat is opgesteld door de examenorganisaties, goed door te nemen.

Dit plan – opgesteld door OCW, Onderwijsinspectie, College voor Examens, DUO en CITO – biedt een overzicht van de verschillende noodscenario’s die de examenorganisaties in werking kunnen laten treden bij onregelmatigheden. Het beschrijft wat er gebeurt bij calamiteiten; welke noodscenario’s treden in werking en wat zijn de gevolgen voor de school? Bijvoorbeeld in het geval dat afname van een examen niet mogelijk is, of de geheimhouding van de examens geschonden blijkt.

Afhankelijk van de onregelmatigheid kunnen de examenorganisaties besluiten om een noodscenario in werking te laten treden. De belangrijkste noodscenario's zijn:

Omwisseling van al bezorgde opgaven
Dit scenario kan in werking treden als de examenorganisaties besluiten dat een of meer examens met andere opgaven gemaakt gaan worden. Bijvoorbeeld omdat vóór de afname blijkt dat de geheimhouding geschonden is. In dat geval worden zo snel mogelijk reserveopgaven aan de scholen geleverd.

Uitstel van een of meer examens
Als een of meer eerste-tijdvak-cse's niet normaal afgenomen kunnen worden, kunnen deze examens worden uitgesteld. Er wordt dan een nieuw rooster gemaakt. Het besluit hiertoe wordt door OCW en CvE genomen na overleg met de minister en anderen. Bij grootschalige en ingrijpende calamiteiten ligt het voor de hand dat ook de VO-raad geconsulteerd wordt.

Via de maartmededeling van 2011 is aan de scholen duidelijk gemaakt dat het eerste- en tweede-tijdvak-cse zich in voorkomende gevallen kan uitstrekken tot het moment van de aanvang van de vroegste zomervakantie (aanvangsdatum 2 juli 2011, volgens de adviesdatum OCW). Het is nog nooit voorgekomen, maar het is wel denkbaar, bijvoorbeeld bij extreme weersomstandigheden of (de dreiging van) een grootschalige epidemie.

Ongeldigverklaring
Als tijdens of na het eerste tijdvak blijkt dat opgaven waren uitgelekt, kan de inspectie het examen ongeldig verklaren. De examenorganisaties kunnen dan besluiten dat het examen opnieuw moet worden afgelegd. In dat geval worden zo snel mogelijk de reserveopgaven aan de scholen geleverd en de nieuwe afnametijdstippen bekend gemaakt.

Extra afname
Dit scenario is van toepassing in al die gevallen dat het examenwerk niet normaal op school kan worden afgenomen. Dit speelt bij voorbeeld bij schoolgebonden calamiteiten als een plaatselijke ramp (bijvoorbeeld vuurwerkramp Enschede). De examenorganisaties kunnen dan besluiten dat het centraal examen afgenomen wordt door of onder de verantwoordelijkheid van de commissie Staatsexamens VO van het College voor Examens.

Verwijzen naar een volgend tijdvak
Dit scenario is van toepassing als er in de examinering op beperkte schaal iets is misgegaan. Dat kan zijn in de voorbereiding, in de examinering zelf, of bij de correctie. Het besluit kan genomen worden door de school of door de inspectie. De school kan dat besluit nemen als zij meent dat er een geldige reden is waarom een kandidaat het examen niet kan maken (bijvoorbeeld ongeval of langdurige ziekte). Het protocol 'Verhindering bij een centraal examen' van de VO-raad beschrijft een procedure hiervoor (zie rechterkader pagina). De inspectie kan dit besluit nemen door het gemaakte werk ongeldig te verklaren (Eindexamenbesluit, art. 43).

Als een calamiteit geweld doet aan een faire slaagkans van de kandidaten zal besloten worden om een noodscenario in werking te stellen. Maar zo’n besluit brengt hoe dan ook nare en soms ook ingrijpende gevolgen mee. Voor de examenorganisaties, maar ook voor de scholen. Net als voor ieder ander calamiteitenplan geldt dan ook: goed dat ’t er is, maar hopelijk hebben we ’t niet nodig’.

Een calamiteit kan veroorzaakt worden door overmacht of door menselijk falen bij de examenorganisaties of de scholen.

De directeur en de examinatoren nemen het eindexamen af onder de verantwoordelijkheid van het bevoegd gezag (Eindexamenbesluit, art. 3). Voor de afname van de centrale examens draagt iedere school dus verantwoordelijkheid. Als er iets mis gaat, bijvoorbeeld op het gebied van geheimhouding, kan dat gevolgen hebben voor alle scholen.

Het is daarom van groot belang dat alle scholen uiterst zorgvuldig omgaan met het waarborgen de geheimhouding van de centrale examens. De protocollen en checklisten kunnen er toe bijdragen, dat de noodscenario’s in de kast blijven.

De centraal schriftelijke en praktische examens (cspe’s) voor de beroepsgerichte vakken in het vmbo kennen de zogeheten Instructie voor de Examinator.

De do’s en don’ts met betrekking tot de afname en het waarborgen van de geheimhouding worden hierin beschreven. De Instructie voor de Examinator bevat de bepaling dat informatie over het cspe niet voor het eind van de afnameperiode (eind juni!) naar buiten gebracht mag worden. Als dit toch geconstateerd zou worden spreekt de inspectie de scholen hierop aan.