Good practices innovatie

Doel van dit project is om een bestaand innovatietraject “natuurlijk leren” uit te rollen naar de onderbouw en uit te breiden met twee elektronische leeromgevingen: de DigiOmgeving en Ontdeknet. Docenten en leerlingen leren lesmateriaal te ontwikkelen, evalueren en aan te passen in samenwerking met externe deskundigen.

Doel is de leerling te leren leren en te reflecteren op het leren door het geven van verantwoordelijkheid in het ontwerpen van het leerpad. Nevendoel voor docenten is deskundigheidsbevordering op het terrein van ICT, integratie in de lessen en ervaring opdoen met de rol als coach.

Na de pilot wordt door een ‘train de trainer methode’ de innovatie uitgerold in de betrokken scholen. De vernieuwingen leiden voor de leerlingen tot onderwijs op maat en een rijkere leeromgeving doordat er experts kunnen worden geraadpleegd tijdens het doorlopen van de lessenreeks. Betrokkenen bij het project zijn: Maritieme Academie Harlingen; Maritiem College Velsen/IJmuiden; Technisch College Velsen/IJmuiden; Ontdeknet; Danaë; Kohnstamminstituut UVA.

Onze tips aan andere scholen
Reserveer bij de implementatie van elektronische leeromgevingen tenminste de helft van het beschikbare budget voor de training van medewerkers en neem die training uiterst serieus ter hand.

School: Dunamare onderwijs groep
Contactpersoon: Dhr. H.A.L. Mintjes
Plaats: IJmuiden
Schooltype: vmbo
Bouwsoort: Onderbouw en bovenbouw
Website: www.denieuweleeromgeving.nl

De invoering van ICT binnen de bèta-vakken is niet voldoende gebleken om de motivatie van de leerlingen van havo 4 voor het leren te vergroten. Men blijft ook nog teveel gefixeerd op het behalen van het eindexamen. De oplossing voor dit probleem wordt gezocht in het samen laten werken van leerlingen met verschillende achtergrond en profielkeuze aan een tweetal ICT-projecten. Daarbij krijgen zij meer vrijheid in onderwerpkeuze binnen de thema’s ‘sport’ en ‘waterkwaliteit’.

Het enthousiasme van de leerlingen komt op de eerste plaats, het behandelen van de examenstof op de tweede. De twee projecten duren elk vier weken, zijn gericht op ICT-gebruik (Coach, Dataloggers, Videometen) en maken gebruik van probleemoplossend, onderzoekend, ontwerpend, projectmatig en vakoverstijgend werken. Vanwege de relatieve vrijheid van onderwerpkeuze, leert de leerling vanuit zijn eigen motivatie. Ook moeten de leerlingen de resultaten aan elkaar presenteren.

Onze tips aan andere scholen

Zorg ervoor dat de leerlingen echt betrokken zijn bij de keuze van hun onderwerp en dat alle docenten die meedoen, hun plannen voor het project in een protocol vastleggen en zich daar ook aan houden.

School: Petrus Canisius College
Contactpersoon: Dhr. R.H.V. Westra
Plaats: Alkmaar
Schooltype: havo
Bouwsoort: Bovenbouw
Website: www.pcc.nu

In het project worden twee problemen aangepakt die typisch zijn voor het wiskundeonderwijs in het voortgezet onderwijs:

• het gebrek aan maatwerk voor de leerlingen. Daarbij wordt rekening gehouden met hun verschillende capaciteiten en leerstijlen
• het gebrek aan transfer van het geleerde naar andere vakken

Het idee is om de leerling anders te laten leren door wiskundige vaardigheden aan te leren in een zo realistisch mogelijke context en in leertaken via interactieve ICT-toepasingen. Daarbij wordt samengewerkt met een ander vak zoals aardrijkskunde of economie. Het werken met instapcontexten verhoogt de transfer naar andere vakken.

Binnen het wiskunde-onderwijs is tot op heden nog geen systematische aanpak ontwikkeld voor dit ‘onderwijs op maat’, waarbij een leerling leert wat voor zijn beoogde competentie noodzakelijk is en op een wijze die zo goed mogelijk past bij zijn capaciteiten en leerstijl.

Het project bestaat uit lessenseries, die de vorm hebben van een module leerstof van circa 12 uur met de volgende ordening:

• een instapprobleem vanuit het vak aardrijkskunde
• een instaptoets wiskunde + instaptoets leerstijl
• bijpassende leertaken
• toepassen in situaties die passen bij het instapprobleem.

Elke leertaak wordt in hoge mate individueel doorlopen. Daarbij kan de leerling telkens eigen keuzes maken. Het lesmateriaal wordt deels op papier aangeboden en deel via de website van Math4All. Tijdens de instaptoets en bij het toepassen heeft elke leerling een eigen computer nodig.

Binnen het project zijn vier experimenten uitgevoerd (twee per deelnemende school) in oktober/november 2005 en 2006.

Onze tips aan andere scholen

Om het project te laten slagen is een goede afstemming nodig tussen de secties aardrijkskunde en wiskunde. Natuurlijk is een goede voorbereiding noodzakelijk. Voor de leerlingen bestaat die onder andere uit het opdoen van enige kennis van excel.

School: Koninklijke Scholengemeenschap Apeldoorn
Contactpersoon: Sjoerd Schaaf (KSG) en Tom Merkx (Scalamedia)
Plaats: Apeldoorn
Schooltype: vmbo, havo, vwo
Bouwsoort: Onderbouw en bovenbouw
Website: www.ksg-apeldoorn.nl

Get and stay connected. Dat is het motto van de Onderwijsvernieuwinscoöperatie.nl, een samenwerkingsverband van negen scholen in Nederland. Docenten ontwikkelen leermateriaal voor elektronische leeromgevingen.

De scholen die zijn aangesloten bij de Onderwijsvernieuwingscoöperatie.nl leveren gezamenlijk ongeveer veertig leermateriaalarrangeurs. Die gaan aan de slag met het ontwikkelen van leermateriaal voor elektronische leeromgevingen. In de loop van de jaren zullen de arrangeurs zich ontwikkelen tot trainers die collega’s helpen met het werken met leermateriaal in elo’s. Door het beschikbaar maken van leermateriaal voor gebruik in elo’s ontstaat er voor leerlingen meer ruimte zelf te bepalen welke leerstof ze gebruiken, hoe ze die leerstof gebruiken en op welk moment.

Onze tips aan andere scholen
Laat de kwaliteit van het onderwijsvernieuwingsdebat op de school niet ontaarden in een wellesnietes spelletje. Door de polarisatie in stand te houden en door ongenuanceerdheid en povere onderbouwing van standpunten, draaien we alleen maar een rituele dans die ertoe leidt dat er niets verandert.

School: De Onderwijsvernieuwingscoöperatie.nl
Plaats: Tilburg
Schooltype: Praktijkonderwijs, vmbo, havo, vwo, gymnasium
Bouwsoort: Onderbouw en bovenbouw
Website: www.deonderwijsvernieuwingscooperatie.nl

Hoe kun je een moeilijk onderdeel van de wiskunde leuker en makkelijker maken? Het St. Michael College heeft de oplossing: algebra oefenen binnen een Elektronische Leer Omgeving (ELO). Zo kunnen leerlingen tijd- en plaatsonafhankelijk oefenen met onderwerpen als vergelijkingen en differentiëren.

Leerlingen krijgen van de computer ‘intelligente feedback’ op hun antwoorden. Docenten kunnen de resultaten binnen de ELO bekijken en gebruik maken van alle andere voordelen van een ELO. Deze methode maakt het leren van wiskunde leuker, beter en nuttiger. Leerlingen bereiken een hoger niveau en kunnen naar eigen inzicht net zo veel (of weinig) oefenen als nodig is. Voor meer informatie zie www.galoisproject.nl.

Onze tips aan andere scholen
Laat innovatie van onderop ontstaan en stimuleer het van bovenaf. Maak de innovatie zo dat andere scholen er ook iets aan hebben.

School: St. Michael College
Plaats: Zaandam
Schooltype: havo, vwo
Bouwsoort: Onderbouw en bovenbouw
Website: www.stmichaelcollege.nl

Op het St. Michaël College levert ICT een positieve bijdrage aan het wiskundeonderwijs. Voorwaarde is dat er mogelijkheden zijn om de voortgang van een leerling te bewaken.

De huidige elektronische leeromgevingen (ELO’s) zijn onvoldoende geschikt. Enerzijds worden resultaten te summier opgeslagen. Anderzijds hebben de ELO’s weinig ondersteuning van Computer Algebra Systemen (CAS), waardoor er geen intelligente feedback wordt gegeven.

In dit project wordt onderzocht op welke wijze de voortgang van leerlingen in een ELO intelligent kan worden getoetst, geregistreerd en geëvalueerd. Vervolgens wordt een CAS aan een ELO gekoppeld en in de onderwijspraktijk geïmplementeerd. Uitgangspunten van het te ontwikkelen systeem zijn:

• De leerling moet zichzelf op elk moment en plaatsonafhankelijk kunnen toetsen
• Opdrachten worden voor een deel willekeurig gegenereerd
• Het antwoord en het proces er naartoe worden opgeslagen
• De leerling ontvangt intelligente feedback

Het project maakt gebruik van technologieën die in het Hoger Onderwijs en in het buitenland worden gebruikt en van bestaande applets van het Freudenthal Instituut. Met dit Instituut wordt in dit project samengewerkt. Het Amstel Instituut is als derde betrokken. Het Amstel Instituut heeft ervaring met CAS in het Hoger Onderwijs. Door gebruik te maken van “open source”-software en van een internationale standaard voor e-learning en toetsing, wordt het ook voor derden mogelijk om de projectresultaten te gebruiken.

Onze tips aan andere scholen
Maak gebruik van de diverse talenten van mensen die al binnen de school zijn: grassroots en bottom-up.

School: St. Michaël College
Contactpersoon: Dhr. C.Bokhove
Plaats: Zaandam
Schooltype: havo, vwo
Bouwsoort: Onderbouw en bovenbouw
Website: www.stmichaelcollege.nl

De school heeft in het verleden een aantal kleine projecten uitgevoerd om het onderwijs inhoudelijk te innoveren. In dit project wil men deze vernieuwing ambitieuzer en samenhangender uitbouwen. Daartoe worden de volgende deelprojecten uitgevoerd:

• Digitale dossieropbouw door leerlingen, o.a. LB-dossier (Levensbeschouwing)
• Sectoronderzoek: reflectie op ervaringen in het kader van loopbaanorientatie
• Ontwikkelen van leergebied bèta-techniek: integratie natuurwetenschappelijke vakken, wiskunde en techniek verbonden aan een beroepscomponent en portfolio. Dit moet leiden tot het digitaal aanbod in projectvorm voor de onderbouw.
• Talenwerkplaats: taalrijke omgeving met intensief gebruik van de ELO; Met name Engels in het vmbo ontwikkelt zich tot methode-onafhankelijk onderwijs. Eigen materiaal wordt digitaal aangeboden.
• Ontwikkelen van samenhangend leren in projectvorm (beta, aardrijkskunde-economie-biologie)

Het projectresultaat is een toegankelijke (elektronische) leeromgeving. De leerlingen geven actief en zelfstandig vorm aan hun onderwijs. Het onderwijsaanbod wordt gedifferentieerder en gericht op het vergroten van de leerlingcompetenties.

School: Newman College
Contactpersoon: Dhr. Ir. W. Peeters
Plaats: Breda
Schooltype: vmbo, havo, vwo
Bouwsoort: Onderbouw en bovenbouw

Deze school heeft zijn ideeën over 'actief leren' verwerkt in een digitale leeromgeving. 'Je leert beter, omdat je dieper op de stof ingaat,’ vindt een leerling van de CVO Groep Zuidoost- Utrecht.

Docenten ontwerpen betekenisvolle digitale opdrachten waarin de leefwereld en het leren van de leerling centraal staan. De techniek en functionaliteiten zijn daarbij behulpzaam. Het project is een train-de-trainertraject en past bij het werken met zelfsturende teams. Zowel docenten als leerlingen zijn zeer enthousiast. Er zijn zelfs docenten die zich spontaan aanmelden om ook mee te doen.

Onze tips aan andere scholen
Besteed bij de invoering van digitaal leren aandacht aan het concreet gebruik in de klas. Zowel in de vorm van voorbeelden en demonstraties als in de vorm van gelegenheid tot oefenen en uitproberen. Organiseer een combinatie van workshops gericht op de eigen vaardigheid en het gezamenlijk ontwerpen, uitvoeren en evalueren van concrete en betekenisvolle lessen en projecten.

Zorg voor continuïteit, door follow-up bijeenkomsten en door begeleiding/mentoring op de werkplek. Maak ruimte voor het uitwisselen van ervaringen en tips en gezamenlijke reflectie binnen het netwerk van docenten. Zorg voor een element waarbij ook leerlingen een rol spelen en zorg voor een element specifiek gericht op de trainings- en coachingsvaardigheden.

School: CVO Groep Zuidoost-Utrecht
Plaats: Driebergen-Rijsenburg
Schooltype: Praktijkonderwijs, vmbo, havo, vwo, gymnasium
Bouwsoort: Onderbouw en bovenbouw
Website: www.cvogroep.nl

Komende jaren gaat het Amadeus Lyceum een curriculum ontwikkelen dat gebaseerd is op CGO (CultuurGebaseerd Onderwijs). Dit is onderwijs gebaseerd op het leren vanuit cultureel erfgoed en de verschillende kunstdisciplines (architectuur, beeldende kunst, muziek, theater en dans).

Kunst en cultuur als voertuig voor het leren. Dat is het uitgangspunt van het Amadeus Lyceum. Dit is ook de basis voor de curriculumontwikkeling van alle vakken en leergebieden. Het is een cultuurschool met een vernieuwend onderwijsconcept.

Bij de start van het schooljaar telt de school circa 500 leerlingen. De komende jaren groeit de school naar ongeveer 1800 leerlingen. Met ingang van het schooljaar 2007-2008 gaat het Amadeus Lyceum een curriculum ontwikkelen dat gebaseerd is op CGO (CultuurGebaseerd Onderwijs). Dit is onderwijs gebaseerd op het leren vanuit cultureel erfgoed en de verschillende kunstdisciplines (architectuur, beeldende kunst, muziek, theater en dans). Hierbij worden de mogelijkheden, uitdagingen en werkvormen die de kunst- en cultuurvakken bieden geïntegreerd in de andere vakken en leergebieden.

Het onderwijs draagt bij aan meer verdieping en samenhang in het onderwijsprogramma van de brugklas tot en met het examenjaar. Belangrijk uitgangspunt hierbij is dat CGO moet leiden tot meer motivatie en tot maximale ontwikkeling van de eigen leerstijl van de leerling. CGO zich kan profileren in de verschillende leergebieden en hoe het de motivatie, creativiteit en tolerantie van de leerlingen versterkt.

Onderzoeksvraag:

1. Wat zijn de kenmerken van een praktijkontwerp waarbij CultuurGebaseerd Onderwijs (CGO) in diverse leergebieden wordt vormgegeven op een manier die consistent is met de theorieën van Kolb, Gardner en Stevens?
2. In hoeverre en hoe draagt deze vorm van CGO bij aan de motivatie van leerlingen voor leren en school, hun creativiteit (probleemoplossend vermogen) en hun tolerantie?
3. In hoeverre worden met deze vorm van CGO de beoogde leerresultaten gerealiseerd, met name begrip van de omgeving en vermogen om zelfstandig kennis op te doen?

School: Amadeus Lyceum (Willibrord Stichting)
Plaats: Utrecht
Schooltype: vmbo, havo, vwo, gymnasium
Bouwsoort: Onderbouw en bovenbouw
Website: www.amadeuslyceum.nl

Leerlingen uit vwo 6 schrijven hun profielwerkstuk voor echte opdrachtgevers. Via een eigen adviesbureau vinden de leerlingen hun opdrachten.

De school werkt samen met de gemeente Leeuwarden, de Gasunie en het Rijksarchief. Communicatie tussen opdrachtgevers en adviseurs gebeurt digitaal via www.hetadviesbureau.nl.

De leerlingen solliciteren via de site naar de opdrachten, tonen tussentijdse producten en publiceren hun resultaten. Op een afsluitende presentatieavond informeren de leerlingen ouders en overige belangstellenden over hun werk. Leerlingen raken erg gemotiveerd door deze werkvorm en overtreffen zichzelf. Bovendien zijn docenten na afloop vaak net zo trots als hun leerlingen!

Onze tips aan andere scholen
Als je eraan begint: investeer veel tijd in de opbouw van een netwerk van opdrachtgevers. Als je eenmaal van start bent gegaan: onderhoud het netwerk en ‘schud de opdrachtgevers uit’ zodat ze met meer en nieuwe opdrachten komen.

Wie met de site www.hetadviesbureau.nl gaat werken: zorg dat de informatie actueel blijft.

School: CSG Comenius
Plaats: Leeuwarden
Schooltype: vwo
Bouwsoort: Bovenbouw
Website: www.csg-comenius.nl

Solliciteren moet je leren. Bij het sollicitatieproject Coenecoop werken school en serviceclubs samen om examenleerlingen van vmbo, havo en vwo sollicitatietraining te geven.

Leerlingen oefenen in een levensechte situatie het schrijven van een sollicitatiebrief en het voeren van een sollicitatiegesprek. De rol van werkgever wordt gespeeld door leden van de plaatselijke serviceclubs. De leerlingen verdiepen zich in een aantal beroepen en bereiden zich serieus voor op een gesprek.

De leden van de serviceclubs geven meteen na de sollicitatiegesprekken gerichte feedback aan de leerlingen. Zowel de leerlingen als de vrijwilligers nemen het rollenspel vreselijk serieus: leerlingen komen in pak, zijn nerveus maar gemotiveerd!
Bekijk de website van het project: www.sollicitatieproject.nl.

Onze tips aan andere scholen
Alleen al het meedoen aan durven, delen, doen dwingt om met andere ogen naar de eigen school te kijken. Zijn we een school van goeddoeners-elk-in-ons-eigen-hoekje of zijn we ook in staat dat goede te presenteren aan de buitenwereld?

School: Coenecoop College
Plaats: Waddinxveen
Schooltype: vmbo, havo, vwo
Bouwsoort: Bovenbouw
Website: www.coenecoopcollege.eu

Alle havo vier-leerlingen van het Christelijk Lyceum Delft volgen drie dagen onderwijs bij het bedrijf DSM-Gist.

Samen met werknemers van DSM hebben docenten opdrachten gemaakt voor groepen van acht leerlingen met hetzelfde profiel. Alhoewel DSM een chemisch bedrijf is, spelen alle vakken een rol in het project. Op de laatste dag presenteren alle groepen hun resultaten.

Bij de voorbereiding van de presentatie worden de leerlingen begeleid door hbo-studenten. Met het project wil de school laten zien dat de vakken op school ook in de praktijk goed bruikbaar zijn. Tijdens de projectdagen is het ziekteverzuim onder leerlingen en docenten nul procent.

Onze tips aan andere scholen
Bij een project als DSM, waarin school en bedrijf samenwerken, moeten mensen zich realiseren dat de cultuur in een bedrijf behoorlijk verschilt van die van een school. Dus neem de tijd voor voorbereiding en afstemming.

School: Christelijk Lyceum Delft
Plaats: Delft
Schooltype: havo
Bouwsoort: Bovenbouw
Website: www.chrlyceumdelft.nl

In dit project vervagen de grenzen tussen vakgebieden en sectoren, tussen binnen- en buitenschools leren, tussen leerling en docent, tussen leren en werken. In een intern Ontwerpbureau worden docenten opgeleid tot onderwijsarchitecten en worden hun producten, de zogenaamde rijke klussen, in het onderwijs geïmplementeerd.

Een rijke klus is een complexe, levensechte werkopdracht waarin sprake is van een samenhangend en geïntegreerd onderwijsaanbod. Voor de onderbouw worden rijke klussen ontworpen voor vier leergebieden en indien mogelijk vakoverstijgend. De leerlingen worden daarbij ook gestimuleerd om over de grenzen van de leergebieden heen te kijken.

De leerlingen van leerjaar 3 en 4 van het vmbo werken in multidisciplinaire groepen aan intersectorale klussen of projecten. Zij construeren vanuit verschillende werkterreinen gezamenlijk kennis. Zij vervullen rollen als ontwerper, onderzoeker en adviseur en maken gebruik van leerbronnen, vakdocenten en coaches binnen en buiten de school. Het onderwijs sluit hiermee optimaal aan bij individuele behoeften en leerstijlen en stimuleert het ondernemerschap bij de leerlingen.

Het project maakt gebruik van een reeds ontwikkelde beoordelingssystematiek die aansluit bij de onderwijsaanpak. Het fenomeen rijke klussen zal uiteindelijk een integraal onderdeel zijn van alle leerjaren van het vmbo en praktijkonderwijs. Dit wordt gestimuleerd door een train-de-trainer-concept. Momenteel worden nieuwe onderwijsarchitecten getraind door de intern opgeleide.

School: Esloo Onderwijsgroep
Contactpersoon: Mw. M. Verheij
Plaats: Voorburg
Schooltype: Praktijkonderwijs, vmbo
Bouwsoort: Onderbouw en bovenbouw

Het beste vmbo van Nederland. Dat wil het Via Nova College zijn. De school biedt een nieuw onderwijsconcept, gebaseerd op inzichten vanuit zowel het ‘oude’ als het ‘nieuwe’ leren.

In de praktijk betekent dit dat niet wordt gewerkt met lokalen, roosters en een bel, maar met bijvoorbeeld leergebieden, prestaties, mentortijd, een laboratorium en leerpleinen. De school biedt dit onderwijs aan alle leerlingen aan, van niveau bbl tot en met tl met lwoo.

De docenten werken in teams, waardoor er geen lesuitval meer is. De opbrengst: enthousiaste en geïnspireerde leerlingen en docenten met een groot verantwoordelijkheidsgevoel om met elkaar onderwijs vorm te geven.

Onze tips aan andere scholen
Bedenk vooraf wat u precies wilt. Welk project wit u uitvoeren en wat heeft u hierbij nodig? Zorg dat het niet vaag is, maar zorg ook voor iets origineels en unieks.

School: Via Nova College
Plaats: Utrecht
Schooltype: vmbo
Bouwsoort: Onderbouw
Website: http://www.vianovacollege.nl

Het Nova College heeft vijf conceptuitspraken geformuleerd en toetst de dagelijkse praktijk steeds aan deze uitspraken. Het onderwijs is gebaseerd op het sociaal constructivisme en gaat uit van de competentiegroei van de leerling.

Het Nova College werkt met leer- en ontwikkelingslijnen. Voor de specifieke kennisvragen gebruikt de school repeterende toetsen. De leerlingen werken veel samen aan complexe opdrachten.

Het leren gebeurt binnen en buiten de school. De leerling is eigenaar van zijn leerproces en is verantwoordelijk voor zijn ontwikkeling. De leerkracht helpt hem daarbij. De leerling wordt beoordeeld op (het toepassen van) kennis en inzicht, oordeelsvorming, communicatie en leervaardigheden.

Docenten sturen op sociale binding in een straat-huis-school cultuur. Wederzijds respect is het uitgangspunt. Docenten werken in een leerlandschap samen in een team, coachen elkaar en verzorgen zorg en onderwijs aan groepen van circa 60 leerlingen.

Leerlingen houden hun vorderingen bij in een e-portfolio en volgen hun studie in een ELO. De mavo-havo opleiding is daarnaast volledig digitaal. De leerlingen beheren hun eigen kennisdatabank in een WIKI. Ook is er Mediation voor en door leerlingen.

Onze tips aan andere scholen
Het is belangrijk om met elkaar de conceptuitspraken te formuleren en ook wat deze uitspraken betekenen voor de onderwijspraktijk. Bedenk vooraf waar je naar toe wilt en hou dat beeld steeds helder. Wees hierin concreet en duidelijk. Communiceer hier continu over en zorg dat leerling-activiteiten, docentactiviteiten, het lesmateriaal en de organisatie op elkaar afgestemd zijn.

School: Nova College
Contactpersoon: Dyane Brummelhuis
Plaats: Amsterdam
Schooltype: vmbo, havo
Bouwsoort: Onderbouw en bovenbouw
Website: http://www.novacollege.nl

Wat leer ik, waar, hoe en met wie? Op het Norbertuscollege beantwoorden leerlingen deze vragen voor een groot gedeelte zelf.

Een dag ziet er als volgt uit: leerlingen krijgen eerst in de collegezaal instructie van de docent die het meest thuis is in het onderwerp. Na de instructie kiezen ze voor extra uitleg, begeleiding of zelfstandig werken. Per uur kunnen de leerlingen wisselen van ruimte en dus van onderwijsaanbod. Ze maken aan de hand van een periodeoverzicht van de te behandelen stof zelf keuzes.

De conclusie: eigen initiatief leidt tot betrokkenheid, motivatie, zelfstandigheid en verantwoordelijkheid, bij leerlingen èn docenten.

Op YouTube staan een aantal filmpjes van het Norbertus College:

• Uitnodiging
• Videoclip
• Dagdelenonderwijs
• (On)geschikt
• Leerlingen
• Engels
• Nederlands

Onze tips aan andere scholen
Begin klein, speel op zeker. Bouw het succes als het ware in. Dat houdt je enthousiaste mensen ook echt enthousiast en is de basis om na een geslaagde start gestaag uit te bouwen.

School: OMO SG Tongerlo Norbertuscollege
Plaats: Roosendaal
Schooltype: havo, vwo, gymnasium
Bouwsoort: Bovenbouw
Website: http://www.norbertuscollege.nl

De gereformeerde scholengemeenschap Randstad wilde het onderwijs in een andere richting buigen. Een nulmeting onder leerlingen gaf aan dat de tevredenheid over de lessen niet groot was. Leerlingen moeten geïnspireerd worden door te leren in een zinvolle context, ondersteund door geïntegreerde leergebieden.

De school heeft het aanvangsleren en het prestatiegericht leren gekoppeld en is gekomen tot een nieuw samenhangend onderwijsconcept: het inspirerend leren. Doel van het project was de herinrichting van het avo-onderwijs door het ontwerpen van competentiegerichte leerinhouden in de brugklassen van het havo/vwo en de vmbo-theoretische leerweg. Daarbij werd voor leerlingen een functionele koppeling gelegd tussen aanvangsleren en prestatiegericht leren. De prestaties van de leerlingen krijgen hun neerslag in digitale portfolio’s.

De beoogde projectresultaten waren:

• modules voor aanvangsleren
• herinrichting van ondersteunende, geïntegreerde leergebieden
• een prestatiecurriculum waarin de samenhang is aangebracht
• digitaal portfolio
• competentieontwikkeling docenten

Met diverse pilots worden de projectresultaten geïmplementeerd. Eerst in de brugklas en daarna in de andere leerjaren. Betrokkenen bij het project zijn: Geref. SG Greijdanus; Gomaruscollege (Groningen); Geref. SG Guido de Bres; ROC Zadkine; CPS; GPC; Astrix; Integron.

Onze tips aan andere scholen
Neem ruim de tijd om draagvlak te creëren, daarmee voorkom je een hoop gedoe. Leg de verantwoordelijkheid laag en betrek alle docenten bij het proces vanaf het begin. Kernteams helpen daarbij enorm.

School: Geref. SG Randstad
Contactpersoon: Dhr W. van Doornik
Plaats: Rotterdam
Schooltype: vmbo, havo, vwo
Bouwsoort: Onderbouw en bovenbouw

De Werkplaats Kindergemeenschap is in 1926 opgericht door Kees Boeke. ‘Elk kind helpen te worden wat het is’ en ‘blijf nadenken over het onderwijs en blijf veranderingsgezind’ zijn uitspraken van Boeke die de school nog steeds inspireert. De afdelingen basis en voortgezet onderwijs hebben zijn inspiratie in 2005 opnieuw vertaald in een actuele visie en stevige ambitie onder de titel Samen leren en creëren.

In de afgelopen jaren heeft het voortgezet onderwijs flinke voortgang geboekt in de expeditie op weg naar eigentijds onderwijs. In een nieuw schoolgebouw kregen de zeven teams van steeds ca. 170 werkers (leerlingen) en ca. 15 medewerkers hun eigen plek. Het is een plaats waar onderwijs gemaakt wordt en waar samen leren vorm krijgt.

In deze zeven teams ontmoeten werkers van twee opvolgende leerjaren elkaar. Werkers en medewerkers werken in toenemende mate samen in leergebieden. Daarnaast ligt de nadruk op reflecteren en presenteren. Samen met veel aandacht voor actieve culturele ontplooiing en maatschappelijke participatie zijn dit de bouwstenen van het Werkplaatsleren.

Onze tips aan andere scholen
Leren door doen geldt niet alleen voor leerlingen maar ook voor een gehele schoolorganisatie.

School: Werkplaats Kindergemeenschap VO
Plaats: Bilthoven
Schooltype: vmbo, havo, vwo, gymnasium
Bouwsoort: Onderbouw en bovenbouw
Website: http://www.wpkeesboeke.nl

Gemotiveerde leerlingen en een betere overdracht van kennis, dat is het streven van De Nieuwste School. De school gaat uit van de Denkcirkel van Dewey.

De school wil dat leerlingen op een gestructureerde manier kennis en vaardigheden verwerven. De Denkcirkel beschrijft de fasen die een leerling doorloopt bij het doen van onderzoek. Het formuleren van een leervraag, presenteren, reflecteren en gebruik maken van ondersteuning zijn voorbeelden van fasen.

Binnen de leergemeenschap worden de ideeën en standpunten van het individu geaccepteerd. Door samen te werken komen de leerlingen tot nieuwe standpunten. Door dit authentiek en actief leren zijn leerlingen eigenaar van hun leerproces en blijven ze enthousiast om te leren.

Onze tips aan andere scholen
Bekijk innovatieve ontwikkelingen langs de lijn van én het onderwijs, én de organisatie én de leeromgeving. Te vaak stranden mooie ontwikkelingen door het ontbreken van één van de drie noodzakelijke factoren bij een proces van verandering.

School: De Nieuwste School
Plaats: Tilburg
Schooltype: vmbo. havo, vwo
Bouwsoort: Onderbouw
Website: http://www.denieuwsteschool.nl

De school is bezig met een ingrijpende vernieuwing in de onderwijsaanpak: competentiegericht leren door te doen. Aanleiding is dat de zelfredzaamheid van de leerlingen moet worden vergroot en de toeleiding naar een passende arbeidsplaats moet worden verbeterd en versoepeld.

Versterkende factoren voor het project zijn de verhuizing naar nieuwbouw in een nieuwe wijk en het experiment van de gemeente Waalwijk met de mogelijkheden van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning, ondergebracht in het Innovatieproject Maatschappelijke Integratie Levensloopwijk.

De aanvrager wil de school in de wijk laten integreren, door er leerwerksituaties te creëren in de vorm van een dienstencentrum voor eenvoudige werkzaamheden (bijvoorbeeld boodschappen-service, maaltijdservice, zorgondersteuning en terreinonderhoud). Het project start met een beperkt aantal themagebieden (zes) en breidt dit later uit tot structurele voorzieningen.

Nieuw is dat de leerling zelf zijn leervraag bepaalt en kiest voor een externe leerwerksituatie. Daarin gaat hij vervolgens ook werken. In het project wordt gewerkt met een portfolio en een Persoonlijk Leerplan (PLP). Het resultaat is dat het zelfvertrouwen van de leerling wordt versterkt, zijn werkhouding verbetert en de overstap naar werk soepeler verloopt.

Onze tips aan andere scholen
Geef jongeren in de school de mogelijkheid om volwassenen van buiten het onderwijs te ontmoeten of ga met de jongeren naar de volwassenen toe.

School: MET Praktijkonderwijs Waalwijk
Contactpersoon: Dhr. F. de Wolff
Plaats: Waalwijk
Schooltype: Praktijkonderwijs
Bouwsoort: Onderbouw en bovenbouw

Het Via Novacollege Leidsche Rijn, is een eigentijdse vmbo school die in haar onderwijs definitieve en vergaande beslissingen heeft genomen ten aanzien van het onderwijsarrangement.

Op deze school werken leerlingen in domeinen. De school heeft geen of slechts een heel beperkt lesrooster, werkt met complexe opdrachten of prestaties die allen ondersteund worden door het intensief gebruik van ICT. Docenten staan niet meer alleen voor de klas, maar er wordt gewerkt met behulp van teamteaching.

De gemaakt keuzes getuigen van moed en een vooruitziende blik ten aanzien van de moderne eisen van het onderwijs. Echter: de ontwikkeling op de werkvloer, in de praktijk van docenten is ook weerbarstig. Het integreren van het gebruik van ICT in de lessen, gecombineerd met teamteaching is een uiterst complex gebeuren. Dat vraagt veel van de deskundigheid en de inzet van docenten.

Een belangrijk element hierbij is ook het experimenteren met het loslaten van de sturing door docenten en het overstappen naar vormen van coaching. Het concept dat hierbij door de scholen in samen werking met het IVLOS (Universiteit Utrecht) en V&F Onderwijsconsult wordt ontwikkeld heet dan ook “didactisch coachen met behulp van ICT.” Hiermee wordt bedoeld dat de leerlingcoaching door docenten uitdrukkelijk staat in het kader van de didactiek met behulp van ICT en gericht is op het leren van inhouden door leerlingen.

De processen die plaats vinden vragen ook om een andere vorm van leidinggeven, die door de scholen op dit moment ontwikkeld en uitgeprobeerd wordt. Daarnaast biedt ICT juist zeer veel kansen waar het gaat om vaardigheden te oefenen in een op de werkelijkheid, maar gesimuleerde, omgeving. Een phasing practice (Second World) in de vorm van een serious game biedt hiertoe zeer veel nieuwe en goed overdraagbare mogelijkheden.

Doel
Voor de school:

• Expertise en vaardigheden bij docenten ten aanzien van “didactisch coachen met behulp van ICT"
• Managementtechnieken die van belang zijn bij het leidinggeven aan onderwijsarrangementen waar ICT een belangrijke rol in speelt.

Overdraagbare opbrengsten:

• filmbeelden waarbij in beeld wordt gebracht welke docentgedragingen effectief zijn bij het lesgeven met behulp van ICT-toepassingen
• een handleiding bij deze beelden die andere scholen kunnen gebruiken voor het invoeren van een onderwijsarrangement gebaseerd op het gebruik van ICT.
• technieken voor professionalisering van docenten, die effectief zijn voor het geïntegreerd leren gebruiken van ICT
• inzichten in managementtechnieken die hierbij een rol spelen

Gebruikte indicatoren

• Teamontwikkelingsplan (optimalisatie van het primair proces)
• De persoonlijke ontwikkelingsplannen
• Leerling-satisfactie
• Personeelssatisfactie Investors In People-audit

Via Nova kent haar eigen onderzoekgroep, Via Nova Design in het kader van de Academische School. In deze onderzoeksgroep vindt steeds weer onderzoek in de school plaats met betrekking tot de optimalisatie van het primaire proces. Deze groep zal het proces in het team dan ook monitoren via toetsing van de documenten en gesprekken met betrokkenen (leerlingen, personeel, teamleider) en eventuele al in de school gehanteerde vragenlijsten (KLO IVLOS). Zij zijn ook in staat in vergelijkende zin een oordeel over de kwaliteit in vergelijking tot de andere teams in beeld te brengen.

Het Via Nova is een gecertificeerde Investors In People school. Hiervoor worden wij jaarlijks geaudit op onze plannen, de realisatie daarvan, de betrokkenheid van het personeel en de geleverde kwaliteit van het plan door het personeel. IIP neemt een meetpositie in in de school waar het gaat om het leren van en door het personeel.

School: Via Nova College
Contactpersoon: Dhr. R.D. Dorreboom
Plaats: Utrecht
Schooltype: vmbo
Bouwsoort: Onderbouw en bovenbouw
Website: http://www.vianovacollege.nl/

Op deze school vormen inhoud, didactiek en pedagogiek een eenheid. Leerinhouden worden in samenhang aangeboden in leergebieden en ‘inslagen’. Het team begeleidt de leerling vanuit een gemeenschappelijk pedagogisch – didactisch kader. Daarin staat het leren en de ontwikkeling van de leerling centraal.

De leeromgeving en het rooster zijn hierop afgestemd. Steekwoorden: kernteams, open leercentra, teamteaching, stilteruimtes, (week)planners, dagdeelrooster, reflectiegesprekken, persoonlijke ontwikkelingsplannen, mentoraat, digitaal portfolio, ouder- en leerlingklankbordgroepen.

Onze tips aan andere scholen
Verander integraal maar nooit vanuit een blauwdruk. Heb geduld en praat met je omgeving en betrek die er bij.

School: SG Marianum
Plaats: Lichtenvoorde en Groenlo
Schooltype: vmbo, havo, vwo
Bouwsoort: Onderbouw
Website: http://www.marianum.nl