Good practices Investeringsagenda

Om van de school een meer stimulerende leer- en werkomgeving te maken, richt dit project zich op de talentontwikkeling van de leerling. In vier deelprojecten gaat de Purmerendse Scholengemeenschap (PSG), in samenwerking met externe instanties, onderwijsprogramma’s ontwikkelen voor vier talentgebieden: kunstzinnig/cultureel talent, ondernemerstalent, bèta/techniek talent en sporttalent.

Op minimaal één schooldag per week is er sprake van een verlengde schooldag waarin de leerling aan de hand van een persoonlijk ontwikkelplan en portfolio voor hem zinvolle buitenschoolse activiteiten kan uitvoeren. Tenminste 5% van het onderricht wordt aangeboden of uitgevoerd door anderen dan PSG-docenten. Een speciaal in te richten mediatheek bevat alle relevante voorzieningen en informatiemateriaal. Elke school van de PSG voert onderdelen van het project Talentenonderwijs uit.

De activiteiten van de deelprojecten zijn:

1. Kunst en cultureel talent: opbouwen en onderhouden van een extern netwerk, ontwikkelen van talentarrangementen (kunstklas, jongerenacademie), organiseren van activiteiten, uitvoeren van pilots voor inpassing in leerprogramma’s (leergebied kunst en cultuur, werelderfgoedproject Beemster), organisatie en inrichting brede mediatheek, ontwikkeling vraaggericht aanbod;
2. Ondernemerstalent: aanpassing programma van Praktische Sector Oriëntatie (PSO) voor havo/vwo/gymnasium, ontwikkelen en implementeren PSO-digitaal portfolio, ontwikkeling schoolproject ‘start je eigen bedrijf’, voorbereiden van ondernemend leren in havo, organisatie Bureau beroepspraktijkvorming;
3. Bèta/techniek talent: voorbereiding en deelname Project Bètapartners (later Universum), ontwikkeling programma wetenschapsklas, ontwikkeling VWO+ programma, ontwikkeling leerlijnen onderzoeks- en presentatievaardigheden, pilot e-learning, ontwikkelen onderwijsconcepten vmbo en voorbereiden vmbo-techniek-breed;
4. Sporttalent: ontwikkeling onderwijsprogramma sportklas, en sportprojecten, aanpassen sportoriëntatie- programma, opstellen samenwerkingsafspraken, voorbereiding LOOT-aanvraag, sport-maatschappelijke stages, invoering examenvak LO2 en BSM.

Bij het project zijn betrokken: de openbare bibliotheek; de muziekschool; creativiteitscentra; welzijnsinstelling, ondernemersvereniging Purmerend; Kamer van Koophandel; Technocentrum Zaanstreek/Waterland; het CWI; Gemeente Purmerend; sportraad en –verenigingen, universiteiten.

Onze tips aan andere scholen

Geef (deel-)scholen de ruimte om onderwijsontwikkeling in eigen tempo en met eigen inkleuring gestalte te geven. Neem te behalen projectresultaten op in de PDCA-cyclus en betrek ook leerlingen bij de evaluatie van vormgeving en inhoud van onderwijsvernieuwingen.
Door continue te bouwen aan een vast en divers netwerk van externe partners kan de samenwerking gericht groeien naar een voor alle partners gewenste situatie.

School: Purmerendse ScholenGroep
Contactpersoon: Mevr. M. Segers
Plaats: Purmerend
Schooltype: Praktijkonderwijs, vmbo, havo, vwo
Bouwsoort: Onderbouw

Op het Picasso Lyceum in Zoetermeer kunnen gemotiveerde leerlingen in de onderbouw deelnemen aan één van de TOP-klassen (Talenten Ontwikkelen tot Prestaties): de cultuur-, sport-, science- of ICT-klas.

Naast het reguliere lesprogramma verdiepen leerlingen zich één middag per week in onderwerpen die hen interesseren. Dit is één van de aspecten van wat de school het “Picasso-concept” is gaan noemen. Leerlingen kunnen daarnaast in hun hele schoolloopbaan eigen keuzes maken in tempo en inhoud. In de bovenbouw kunnen de leerlingen hun programma versneld afwerken, want de school is ook één van de deelnemers aan de Pilot Meerdere Examenmomenten.

Bij het concept TOP zijn drie pijlers het uitgangspunt:

• een zelfstandige werkhouding van de leerling
• coaching door de docent en mentor (iedereen is geschoold in resultaatgerichte coaching)
• vakoverstijgende domeinen

De onderwijskundige aansturing van het concept gebeurt in kernteams van docenten. De school heeft een gedegen personeelsbeleid ontwikkeld rond de POP-cyclus. Ook docenten kunnen hierdoor hun talent en creativiteit ontwikkelen.

School: Picasso Lyceum
Plaats: Zoetermeer
Schooltype: vmco, havo, vwo
Bouwsoort: Onderbouw en bovenbouw
Website: http://www.picasso-lyceum.nl

Eén keer per jaar wordt op het MBC Tilburg de Fratershow opgevoerd. Dit is hét moment voor de leerlingen van de eerste drie leerjaren om hun kunsten te laten horen en zien. Een grote groep ouders, familie en kennissen vormt het zeer enthousiaste publiek.

Leerlingen kiezen zelf uit mogelijkheden als een instrument bespelen, zang, geluid, licht en decor. Studenten van de Rockacademie en het conservatorium ontwikkelen in samenwerking met de school programma’s en studenten begeleiden groepjes leerlingen. Het mes snijdt aan twee kanten: zowel de leerlingen als de studenten werken in een contextrijke omgeving aan hun competenties.

Onze tips aan andere scholen

Een goede samenwerking begint bij één gemene deler. En dat is dat beide partijen er profijt van kunnen hebben. Zorg er als school voor dat je de 'kenniscentra', of in ons geval, hun studenten, iets te bieden hebt.

School: MBC Frater van Gemert
Plaats: Tilburg
Schooltype: vmbo
Bouwsoort: Onderbouw en bovenbouw
Website: http://www.mbctilburg.nl

De sector Economie van De Haagse ontving veel leerlingen die de theoretische leerweg niet halen. Men deed er alles aan om deze teleurgestelde en ongemotiveerde leerlingen binnen de school te houden. De uitstroom bleef echter onaanvaardbaar hoog. In dit project is een stap gezet naar zinvol en betekenisvol onderwijs.

Drie lopende initiatieven werden aan elkaar gekoppeld, zodat zij elkaar versterkten:

• Uitzendbureau Bea-Power, opgericht in het kader van de leerlingparticipatie
• Een deel van de lessen Nederlands laten vervallen voor ondersteuning van ‘talige activiteiten’ bij de algemene en beroepsgerichte vakken
• Het portfolio als ontwikkelingsinstrument

Het resultaat was een uitzendbureau waar leerlingen realistische opdrachten kunnen zoeken en uitvoeren in eigen tempo, op de manier en met de partners die ze zelf kiezen. Zo werd ingespeeld op de talenten en behoeften van de leerlingen.

De opdrachten waren niet alleen afkomstig van de school (bijvoorbeeld een rondleiding geven) of van gemeentelijke organisaties (zoals figureren in een educatieve film), maar ook van de leerlingen zelf (bijvoorbeeld een examenfeest organiseren). Bij talige activiteiten konden de leerlingen gebruik maken van taalcoaches. De leerlingen legden hun prestaties en competenties vast in het portfolio en hadden regelmatig een POP-gesprek met hun mentor.

Het uitzendbureau was voor de leerlingen opzettelijk niet verplicht. Het leverde hen uitsluitend positieve ervaringen op, zodat de leerlingen elkaar vanzelf stimuleerden om er gebruik van te maken. Het uitzendbureau hielp, stimuleerde, structureerde, dacht mee en prijsde de leerlingen de hemel in als het was gelukt.

Door samenwerking met het wijkcentrum ontstonde er mogelijkheden als wijkwandelingen met bewoners van zorgcentra, een schoonmaakactie en een cursus ‘Word’ voor ouderen.

Sinds 2009 is dit initiatief scholengroepbreed het hart geworden van de maatschappelijke stage.

School: VMBO De Haagse
Contactpersoon: dhr. R.J. van Pagée
Plaats: Den Haag
Schooltype: vmbo
Bouwsoort: Onderbouw en bovenbouw

Het Marne College heeft vier schoolbedrijven: het administratiekantoor, het dienstencentrum, het technologiecentrum en het transportbedrijf. Wat vinden leerlingen ervan?

Leerlingen zeggen over het werken in schoolbedrijven: “We leren veel, waaronder samenwerken, we zijn minder afhankelijk van de leraar, we voelen ons zelf meer verantwoordelijk. Ik word als leerling serieus genomen.”

Elke bovenbouwleerling BB en KB kiest voor één of meer schoolbedrijven. Daar voeren de leerlingen leerwerkopdrachten en projecten uit, deels voor externe opdrachtgevers. Het leren vindt binnen en buiten de school plaats, individueel en in groepen in wisselende samenstellingen. Door het werken in schoolbedrijven is het mogelijk leerlingen maatwerktrajecten te bieden. Bekijk de website: www.schoolbedrijven.nl

Onze tips aan andere scholen

Het doen biedt ruimte voor kansen. Benut ze volop. Geniet van je successen.

School: Marne College
Plaats: Bolsward
Schooltype: vmbo
Bouwsoort: Bovenbouw
Website: http://www.marnecollege.nl

In dit project vervagen de grenzen tussen vakgebieden en sectoren, tussen binnen- en buitenschools leren, tussen leerling en docent, tussen leren en werken. In een intern Ontwerpbureau worden docenten opgeleid tot onderwijsarchitecten en worden hun producten, de zogenaamde rijke klussen, in het onderwijs geïmplementeerd.

Een rijke klus is een complexe, levensechte werkopdracht waarin sprake is van een samenhangend en geïntegreerd onderwijsaanbod. Voor de onderbouw worden rijke klussen ontworpen voor vier leergebieden en indien mogelijk vakoverstijgend. De leerlingen worden daarbij ook gestimuleerd om over de grenzen van de leergebieden heen te kijken.

De leerlingen van leerjaar 3 en 4 van het vmbo werken in multidisciplinaire groepen aan intersectorale klussen of projecten. Zij construeren vanuit verschillende werkterreinen gezamenlijk kennis. Zij vervullen rollen als ontwerper, onderzoeker en adviseur en maken gebruik van leerbronnen, vakdocenten en coaches binnen en buiten de school. Het onderwijs sluit hiermee optimaal aan bij individuele behoeften en leerstijlen en stimuleert het ondernemerschap bij de leerlingen.

Het project maakt gebruik van een reeds ontwikkelde beoordelingssystematiek die aansluit bij de onderwijsaanpak. Het fenomeen rijke klussen zal uiteindelijk een integraal onderdeel zijn van alle leerjaren van het vmbo en praktijkonderwijs. Dit wordt gestimuleerd door een train-de-trainer-concept. Momenteel worden nieuwe onderwijsarchitecten getraind door de intern opgeleide.

School: Esloo Onderwijsgroep
Contactpersoon: Mw. M. Verheij
Plaats: Voorburg
Schooltype: Praktijkonderwijs, vmbo
Bouwsoort: Onderbouw en bovenbouw

Het Orion College biedt onderwijs op havo/vwo niveau volgens de volgende uitgangspunten:

• Het Orion College profileert zich als een leeromgeving waar jonge mensen graag meebeslissen, zelf ontwikkelen en initiatieven ontplooien.
• Het Orion College biedt onderwijs dat leerlingen motiveert en uitdaagt om te leren van elkaar en de omgeving in een context waarbij sprake is van waardering voor ieders eigenheid, respect, integriteit, verantwoordelijkheid, zelfdiscipline, betrokkenheid bij anderen. Een leeromgeving waar intermenselijke relaties, communicatie en creativiteit centraal staan.
• De leerlingen op het Orion College krijgen een persoonlijk leertraject aangeboden waarbinnen alle ervaringen een plaats kunnen krijgen. Een leertraject waarbij hun eigen leven gezien wordt als deel van een groter geheel. Op Het Orion College weten en accepteren kinderen van zichzelf en elkaar wat hun sterke en zwakke kanten zijn en waar ze elkaars hulp nodig hebben. Het onderwijs is grotendeels computerondersteund.
• Het functioneren binnen een kenniseconomie is leidend voor het inrichten van het onderwijs.
• Bij het samenstellen en evalueren van het onderwijs wordt de leerling betrokken.

Onze tips aan andere scholen
De uitdaging voor de toekomst is om een onderwijssysteem te bouwen dat gebruik maakt van de grote mogelijkheden van de eenentwintigste eeuw. Want we moeten leerlingen voorbereiden op hún toekomst en niet op óns verleden. (Bron: Adjiedj Bakas)

School: Orion College
Contactpersoon: Kitty Janssen
Plaats: Breda
Schooltype: havo, vwo
Bouwsoort: Onderbouw en bovenbouw
Website: http://www.orioncollege.nl

Leerlingen meer verantwoordelijkheid geven voor hun eigen leerproces. Dat is een belangrijk uitgangspunt van Maatwerk. Op de school worden bijvoorbeeld lessen van 30, 60 of 90 minuten gegeven.

De leerling staat centraal. Hij bepaalt voor een deel zelf hoe, wanneer en waaraan hij zijn tijd besteedt. Naast de keuzewerktijd zijn periodisering en leergebieden pijlers van de innovatie. Op de school worden lessen van 30, 60 of 90 minuten gegeven. Afgezien van gym, wiskunde en Nederlands zijn alle vakken opgenomen in drie leergebieden.

Onderwijsassistenten hebben een deel van de taken van de docenten overgenomen, zodat die meer tijd hebben voor individuele begeleiding en onderwijsontwikkeling. Doel van dit alles: actieve, gemotiveerde en dus succesvolle leerlingen en docenten!

Onze tips aan andere scholen
Laat veranderingen van iedereen zijn. De kracht van onze vernieuwing zit vooral ook in het feit dat de vernieuwing integraal is ingevoerd op de locatie. Iedereen is er bij betrokken.

School: Bonhoeffer College
Plaats: Enschede
Schooltype: vmbo, havo, vwo, gymnasium
Bouwsoort: Onderbouw
Website: http://www.bc-enschede.nl

Leerlingen op UniC werken aan het ontdekken en ontwikkelen van hun talenten en vaardigheden. Ook samenwerken is een belangrijk onderdeel.

Begeleiders en medeleerlingen geven feedback en bevorderen zo de persoonlijke groei. Die is te volgen met een digitaal portfolio. UniC werkt met vakkenintegratie en leergebieden. Bij de talen bouwen de leerlingen een individueel taalportfolio op. De leerroutes van de leerlingen lopen in toenemende mate uiteen.

Docenten zijn mentor, vakexpert en coach. Binnen het systeem van teamteaching wordt ook door hen intensief samengewerkt. In de dagelijks praktijk zijn de kernwaarden van de school te herkennen: autonomie, UniCiteit en verbondenheid.

School: UniC
Plaats: Utrecht
Schooltype: havo, vwo
Bouwsoort: Onderbouw en bovenbouw
Website: http://www.unic-utrecht.nl

Samen school “doen”, samen op pad, samen naar de eindstreep. Geen loze kreten, maar samen met de leerling op ontdekkingstocht door zijn / haar studielandschap.

Hoe? Door in doorlopende leerlijnen te werken. Door in leergebieden te werken. Door geïntegreerd lesmateriaal aan te bieden. Door opdrachten, thema’s en projecten aan te bieden, die voor leerlingen, docenten en coaches een uitdaging vormen. Niet alleen door gebruik te maken van de mogelijkheden op het world-wide-web, maar ook door gewoon kennis te vergaren uit een boek of te luisteren naar een interessant verhaal van een docent of gastspreker.

Leerlingen hebben hun thuisbasis in een studio, waar zij samen met hun “maatje” hun eigen werkplek hebben. Hierdoor leren zij samen te werken, afspraken te maken en opdrachten te plannen. Niet alleen de leerlingen werken samen, maar ook de hoofddocent zal samen met zijn/haar coaches afspraken moeten maken, hoe zij samen de lesstof zullen aanbieden en begeleiden.

Onderwijs anders georganiseerd: Geen klassen, maar stamgroepen, bestaande uit 2 à 3 mentorgroepen. De mentor “loopt” 4 jaar met zijn mentorleerlingen mee. Geen klassen, maar studio’s (= thuisbasis voor de leerlingen). Teamteaching. In bovenbouw 7 momenten voor PIT (Geintegreerd lesmateriaal t.b.v. Nederlands, maatschappijleer, CKV, LOB). Zie verder punt 2.

Onze tips aan andere scholen
Probeer niet zelf het wiel uit te vinden voor het ontwikkelen van lesmateriaal. Laat docenten doen waar zij goed in zijn: het begeleiden van het leerproces van hun leerlingen. Besteed veel tijd aan het ontwikkelen van coachingsvaardigheden en team-teaching. En last, but not least: geef het team de ruimte om, binnen de kaders, eigen initiatieven te ontplooien.

School: Het Hooghuis
Contactpersoon: Adrie Koolmees
Plaats: Ravenstein
Schooltype: vmbo, havo
Bouwsoort: Onderbouw en bovenbouw
Website: http://www.hethooghuis.nl

Leerdorp Elst is een veelomvattend concept met als doel alle leerlingen te motiveren en in staat te stellen om hun talenten te ontdekken en ontwikkelen. Leren gebeurt voor een groot deel in de praktijk. De school zelf is onderdeel van de lokale maatschappelijke omgeving. De community vormt de leeromgeving.

Zo ontstaat het idee van een leerdorp, een gemeenschap waarin de school met de gemeente, bedrijven en instanties gezamenlijk verantwoordelijkheid draagt voor het leren en opleiden van jonge mensen. De school heeft een centrale positie in het leerdorp, maar ook bedrijven en anderen dragen bij aan het creëren van uitdagende leerdoelen.

Leerdorp Elst biedt een geïntegreerd onderwijsaanbod in de vorm van leerarrangementen voor vmbo en mbo en is al ver ontwikkeld. Leerplein Elst is de havo/vwo afdeling. Deze afdeling is thematisch competentiegericht en in modules ingericht. Leerlingen kunnen in toenemende mate meer keuzes maken en op beide niveau’s tegelijk werken. Het havo/vwo onderwijsconcept is nog in ontwikkeling.

Onze tips aan andere scholen
Veranderen doe je samen. Het traject in Elst is zeer kort en intensief geweest en het is gebleken dat het dan moeilijk is alle partijen er bij te houden. Investeren in de communicatie en transparantie is dus een must bij innovatie.

School: Het Westeraam
Contactpersoon:
Plaats: Elst
Schooltype: vmbo, havo, vwo
Bouwsoort: Onderbouw en bovenbouw
Website: http://www.hetwesteraam.nl