Mavoleerlingen van OSG Piter Jelles De Dyk in Leeuwarden kunnen ervoor kiezen om één of meer vakken in het derde jaar versneld te doorlopen en af te sluiten. “Het is fantastisch om te zien wat leerlingen kunnen als ze echt iets willen”, zegt (oud-)directeur Hawé van der Panne. “Eigenaarschap werkt enorm motiverend.”

Toen leerlingen er in januari 2015 lucht van kregen dat zij vanaf het schooljaar erop in de derde al in één of meer vakken examen kunnen doen, meldden er zich direct leerlingen die dat graag in het lopende schooljaar al wilden. “Aanvankelijk zeiden wij nee”, vertelt Van der Panne, “want het was januari, dus ze hadden nog maar vier maanden tot het eindexamen. Maar deze leerlingen – het waren er 12 – wilden dit zó graag, dat we hun de kans hebben gegeven om gas te geven. Ze zijn allemaal geslaagd, en bijna allemaal met uitstekende cijfers.”

Hard werken

Dat besluit stond niet op zich, want de school is al langer bezig met maatwerk. Van der Panne: “We geven leerlingen steeds meer zeggenschap en keuzemogelijkheden, want als leerlingen eigenaar zijn van hun leren, versterkt dat hun motivatie. Leerlingen kiezen 30% van hun rooster inmiddels zelf.”

Het werkte aanstekelijk: het volgende schooljaar (2016-2017) wilden ongeveer 60 leerlingen een of meer vakken versneld doorlopen. Dat er gaandeweg zo’n 20 leerlingen zijn afgevallen, was meteen een aandachtspunt, zegt Van der Panne. “Je moet leerlingen van tevoren goed voorlichten en bewust maken van het feit dat ze echt hard moeten werken.”

De voorspellende waarde van cijfers is discutabel.

Selectiecriteria

Het aantal afvallers riep ook vragen op over selectiecriteria. Moet de leerling voor het betreffende vak gemiddeld een 7 hebben? Of een 8? Moeten ze een bepaalde zelfstandigheid hebben? Van der Panne: “Wij hebben besloten om zonder selectiecriteria te werken: je moet leerlingen die dit willen niet frustreren, want daarmee doe je een aanslag op hun motivatie. De voorspellende waarde van cijfers is bovendien discutabel. Slechte cijfers kunnen immers ook ontstaan doordat de leerling onvoldoende wordt uitgedaagd. Alleen als de betreffende vakdocent het sterk afraadt, gaat het niet door. Wel stellen we de eis dat ze voor elk schoolexamen ten minste een 6,5 halen. Er is dus geen drempel vooraf, maar leerlingen moeten wel meteen laten zien dat ze het versnelde programma aan kunnen.”

Tijd over

De leerling krijgt zelf veel verantwoordelijkheid. Naast de reguliere lessen werkt hij tijdens de keuzelessen en in zijn eigen tijd aan het betreffende vak. Hij moet het, in overleg met zijn mentor en de vakdocent, zelf regelen als hij lessen van het vierde jaar wil volgen. “De steun van mentor en vakdocent is belangrijk”, stelt Van der Panne. “Je moet de leerlingen niet in het diepe gooien. Ook over de tijd die vrijkomt na het examen maakt de leerling afspraken met de mentor. Deze tijd kunnen leerlingen besteden aan een zwak vak, aan een extra vak of ze kunnen een vak op havoniveau volgen.”

Meer informatie
Hawé van der Panne is inmiddels adjunct-directeur van het Gemini College in Ridderkerk.
www.piterjelles.nl