Beladen debat over aanscherping Burgerschapswet

12 november 2020

De Tweede Kamer besprak maandag 9 november de aanscherping van de wet Burgerschapsonderwijs. De beoogde aanpassing verplicht scholen om op een doelgerichte en meer samenhangende wijze aandacht te besteden aan actief burgerschap en sociale integratie, met de daarbij behorende competenties. De algemene reactie op de aanscherping van de wet was positief, maar de reikwijdte van de wet leverde een verhit debat op.

De rode draad in de woordenstrijd spitste zich toe op zowel de kaderende opdracht van de wet als de vrijheid van onderwijs (artikel 23). De discussie ging daarmee vooral over democratische kernwaarden en wat wel en niet toelaatbaar is in onze samenleving. De dood van Samuel Paty kreeg veel aandacht, evenals de toelatingseis van een aantal reformatorische scholen dat ouders schriftelijk zouden moeten bevestigen dat zij homoseksualiteit afkeuren. Onder meer GroenLinks, PvdA, D66 en de SP uitten hun zorgen hierover. Zij vroegen zich af of schoolbestuurders die dit eisen wel voldoende oog hebben voor een veilig schoolklimaat. 

Reactie VO-raad

De VO-raad is positief over de aanscherping van de Burgerschapswet: "Wij zien in de kaderende opdracht nog voldoende mogelijkheden voor de vrijheid van onderwijs." De sectorraad onderstreept daarbij wel nadrukkelijk het belang van gelijke behandeling van leerlingen in de school, die van grote invloed is op het gevoel van veiligheid.

Inbreng partijen

De ChristenUnie en het CDA pleitten in een motie voor professionalisering van het onderwijs en het structureel faciliteren van leraren en docenten, om de handelingsverlegenheid in het voeren van moeilijke gesprekken weg te nemen. Daarin is een rol weggelegd voor de sectorraden en de profielorganisaties, stelden meerdere Kamerleden. Ook was er de roep voor meer expertise op dit vlak binnen de lerarenopleidingen. En een steviger inzet op vakken als maatschappijleer efn geschiedenis (CDA/D66).

Tegelijkertijd was er kritiek op het niet gelijk lopen van curriculum.nu en de wet. En werd er benadrukt dat niet alleen het voortgezet onderwijs een opdracht heeft, maar ook het primair onderwijs, waarbij gepleit werd voor een ‘doorlopend leerlijn’. 
VVD gaf aan ook sneller te willen ingrijpen als scholen verzuimen op het thema burgerschap. De partij verwees daarbij naar een motie van 2019 omtrent B4-scholen (internationale of buitenlandse) scholen. 

Verschillende partijen, zoals CDA en de CU, pleitten voor een terughoudende rol van de Inspectie. Die zou zich niet inhoudelijk mogen uitspreken over de burgerschapsopdracht en de ruimte voor eigen invulling moeten respecteren, in plaats van een ‘mainstream opvatting’ opleggen. Termen als ‘censuur’ en ‘staatsonderwijs’ waren daarbij ook te beluisteren. De CU verzocht om ‘terughoudendheid’ en de SGP benadrukte dat de wet zich met het ‘wat’ moet bemoeien en niet met het ‘hoe’.

17 november wordt over de moties gestemd in de Tweede Kamer.

Reactie minister Slob

Slob bepleit dat de wet ‘Verduidelijking burgerschap in het funderend onderwijs’ noodzakelijk is. Naast maatschappelijke en sociale competenties gaat het om schoolcultuur. Scholen hebben vanuit de grondwet binnen de waarden vrijheid, gelijkheid en solidariteit ruimte voor een eigen invulling. Binnen de kernwaarden is geen hiërarchie, dat kan voor spanning zorgen: ‘Onderwijsvrijheid is een groot goed, maar er hoort ook een verantwoordelijkheid bij. In die verscheidenheid moeten we een balans vinden’.

Vervolg verklaringen voor toelating school

Minister Slob heeft 11 november laten weten dat scholen geen verklaring moeten vragen van ouders waarin zij afstand nemen van homoseksualiteit voor toelating op christelijke scholen. Volgens Slob is dit ‘een brug te ver’. Hij laat onderzoeken wat er exact in de verklaringen staat. 

Wetsvoorstel Aanscherping burgerschapsopdracht aangenomen

Dinsdag 17 november is in de Tweede Kamer het wetsvoorstel Aanscherping burgerschapsopdracht in het funderend onderwijs aangenomen, samen met het amendement van Van den Hul c.s. (PvdA) over het bijbrengen van kennis over en respect voor diversiteit en gelijkheid, en het bevorderen van een veilige omgeving. Hierdoor bevat de burgerschapsopdracht ook respect voor het gelijkheidsbeginsel en (seksuele) diversiteit en daarbij de plicht voor scholen om zorg te dragen voor een omgeving waarin leerlingen en personeel zich veilig en geaccepteerd weten. Na stemming in de Eerste Kamer (nog geen datum bekend) is de wet Burgerschapsopdracht definitief. 

Voor meer informatie over de ingediende moties rondom burgerschap leest u het bericht 'Meerderheid Kamer wil einde aan ouderverklaringen afwijzing homoseksualiteit'.
 

Bekijk ook de themapagina Burgerschap in het vo. Hier vindt u meer achtergrondinformatie over wat er speelt op het gebied van burgerschap en de standpunten en lobby vanuit de VO-raad.