De week van 18 t/m 24 september 2017

Niel Steinmann deed twintig jaar lang onderzoek naar het gedrag van leeuwen in de Afrikaanse bush. Op inspirerende wijze legt hij verbanden tussen de dieren- en mensenwereld, met een focus op leiderschap. Met tal van voorbeelden laat hij zien hoe de leiders in een groep leeuwen zich instinctief gedragen ("leaders eat last" en "lions don't talk a lot, they execute"), om vervolgens moeiteloos te schakelen naar leiderschap in het algemeen en onderwijs in het bijzonder.

Leiderschap in de school stond centraal op de conferentie van International Confederation of Principals (ICP) die enkele leden van het Bestuur en het Schoolleidersplatform, Ruth Kervezee, Kees van Bergeijk, Leendert-Jan Veldhuyzen, en ik het laatste lange weekend van september bijwoonden. Schoolleiders uit tientallen landen kwamen bijeen en luisterden naar sprekers als Steinmann. Het was een gelegenheid bij uitstek om contacten te leggen en ervaringen uit te wisselen over de verschillende onderwijssystemen en de rol van leiderschap in de diverse landen.

Een andere begenadigd spreker op de conferentie was Fred Swaniker, die zijn persoonlijke verhaal koppelde aan zijn ambitie om het leiderschap in Afrika op een veel hoger niveau te brengen. Hij heeft de African Leadership Academy (en later University) opgezet om grootschalig nieuwe leiders op te leiden. "Do hard things" en "Set impossible goals" als je echt iets wilt veranderen, zo luidde zijn boodschap. Het is hém gelukt en het kan schoolleiders in hun school, zo is zijn overtuiging, ook lukken.

Mij trof in dit weekend vooral de parallel in de uitdagingen waar de schoolleiders uit al die verschillende landen voor staan. Want hoe groot die verschillen tussen scholen en landen ook zijn, treffend was dat de sprekers het hadden over thema's die in alle landen spelen: motivatie van leerlingen, kennis van de werking van het brein om daarop te anticiperen, de noodzaak gelijke kansen te bieden aan leerlingen en aan te sluiten bij hun talenten, de noodzaak het onderwijs breed aan te bieden en in het curriculum een verschuiving aan te brengen van cognitieve naar sociaalemotionele skills. Ook het imago van leraren ("we have to uplift their position") en hun professionalisering, evenals de professionalisering van schoolleiders zelf ("the illiterates of the 21st century are those who can't learn, unlearn and relearn") waren voor iedereen herkenbaar.

Kortom, in onze uitdagingen staan we niet alleen en het onderwijs dat wij onze leerlingen willen bieden, kan de vergelijking met vele landen doorstaan. Maar deze conferentie maakte ons nog eens duidelijk dat in de turbulente en razendsnel veranderende wereld we het ons niet kunnen veroorloven passief of aarzelend te handelen. De beweging waar we met ons onderwijs in zitten vraagt tempo, focus en uitvoering.

De energie die je op zo'n conferentie opdoet, is niet een-op-een terug te koppelen. Maar via deze weg willen we tenminste proberen duidelijk te maken dat u als schoolleider onderdeel bent van een internationale beweging die erop is gericht jonge mensen kansen te bieden en voor te bereiden op een samenleving en arbeidsmarkt waarvan we nog geen idee hebben hoe die eruitziet. Zeker niet makkelijk, absoluut wel mogelijk.

Als u meer wilt weten over de lezingen tijdens het congres of het onderzoek van Niel Steinman: zie hieronder de verwijzingen en YouTube-filmpjes:

Lees de speech van Brian Schreuder 'Brain waves of change for future-focused education' (.docx)