Bevoegdhedenstelsel voor docenten past niet meer bij huidige onderwijspraktijk

26 maart 2015

Het aantal lessen in het voortgezet onderwijs gegeven door bevoegde docenten stijgt. Dat blijkt uit onderzoek van Centerdata en de Onderwijsinspectie. De VO-raad is verheugd over deze trendbreuk, die het resultaat is van gerichte inspanningen van schoolbesturen. Om het aantal onbevoegd gegeven lessen verder terug te dringen, zijn blijvende inspanningen van de sector noodzakelijk. Daarmee zijn we er echter niet. Er zijn ook andere maatregelen nodig, bijvoorbeeld omdat voor diverse nieuwe vakken op dit moment geen lerarenopleiding bestaat. De VO-raad benadrukt de noodzaak het stelsel van bevoegdheden aan te passen aan de huidige en toekomstige onderwijspraktijk.

De rapporten van Centerdata en de Inspectie laten zien dat het stelsel van bevoegdheden verouderd is. Zo wordt er lesgegeven in vakken waar (nog) geen lerarenopleiding voor bestaat, waardoor schoolleiders gedwongen zijn om een docent met een andere bevoegdheid in te zetten. Het gaat hierbij veelal om vakken in het vmbo, zoals informatica, binnenvaartkunde, instalektro en techniek. Ook bij veel samengevoegde vakken of vakoverstijgend onderwijs is het onduidelijk of leraren volledig bevoegd zijn. Is bijvoorbeeld een docent met een wiskundebevoegdheid die Wiskunde & Techniek geeft in het huidige bevoegdhedenstelsel ook bevoegd om het ‘Techniek-deel’ te geven?

Te weinig maatwerk lerarenopleidingen

Daarnaast bieden lerarenopleidingen te weinig maatwerk voor docenten om hun bevoegdheid te halen. Zoals een schoolleider opmerkt: ‘Als een native speaker Engels die al prima les kan geven, toch eerst de 4-jarige lerarenopleiding moet doen om een bevoegdheid te krijgen, raak je mensen kwijt voor het onderwijs.’ De VO-raad pleit voor meer maatwerk in de lerarenopleiding, opdat leraren via gerichte bij- en nascholing gemakkelijker hun bevoegdheid kunnen halen.
 

Bevoegd en bekwaam

Uit de analyse van de Inspectie blijkt dat het merendeel van de onbevoegd gegeven lessen wordt verzorgd door een docent met een bevoegdheid voor een ander vak, of door een docent in opleiding. Minder dan 5% van de lessen wordt gegeven door docenten zonder enige lesbevoegdheid, die ook niet in opleiding zijn. Het inspectieonderzoek laat zien dat er voor scholen specifieke redenen zijn om een onbevoegde docent voor de klas te zetten, zoals vervanging bij ziekte, een lerarentekort bij specifieke vakken, het invullen van een beperkt aantal resturen waarvoor het niet gewenst is een extra docent aan te stellen, of omdat de schoolleiding de desbetreffende docent bekwaam acht (‘de leraar is uitstekend en heeft vakkennis op het juiste niveau’).
 
Het is van groot belang dat er docenten voor de klas staan die over de juiste papieren beschikken. Het bieden van hoogwaardig onderwijs is de centrale opdracht van alle scholen. Bevoegde én bekwame docenten spelen daarin de hoofdrol. De nu gepubliceerde rapporten bieden een stimulans aan de schoolleiders en de schoolbesturen om de toerusting van de docenten extra aandacht te geven. De VO-raad zal hen daarin ondersteunen.


Bevoegdhedenstelsel te rigide en dichtgeregeld

Wij zien in de rapporten ook onze opvatting bevestigd dat het huidige bevoegdhedenstelsel te rigide en dichtgeregeld is, en daarmee niet (meer) aansluit op de huidige dynamiek van het onderwijs.  Sommige scholen streven bijvoorbeeld naar multi-inzetbare leraren om het aantal handen voor de klas te verminderen. “Formaliteiten dwarsbomen dit streven. Het kost leraren enorm veel tijd en energie om naast het lesgeven een extra bevoegdheid te halen”, zegt een schoolbestuurder uit Noord-Holland hierover. De VO-raad wil in dat kader met ministerie, politiek en bonden in gesprek over het verduidelijken van het bevoegdhedenstelsel, door aanpassingen in de wet- en regelgeving.
 
Download het gehele onderzoeksrapport van de Inspectie