Wat speelt er?

In Nederland is sprake van kansenongelijkheid in het onderwijs: kinderen met dezelfde capaciteiten maar met een verschillende achtergrond, hebben niet dezelfde kansen om het beste uit zichzelf te halen en kennen vaak heel andersoortige onderwijsloopbanen. Met name het opleidingsniveau van de ouders speelt hierbij een rol. De coronacrisis heeft dit probleem extra zichtbaar gemaakt en versterkt.

De kansenongelijkheid kwam de afgelopen jaren al naar voren in diverse onderzoeken van de OESO en Onderwijsinspectie. Zo bleek uit de Staat van het Onderwijs 2019 bijvoorbeeld dat leerlingen wiens ouders een hoger onderwijs diploma hebben, meer kansen hebben om op het vwo te komen en minder kansen hebben om af te stromen. 

Het gaat hierbij om complexe problematiek, waarbij een veelheid aan (maatschappelijke) factoren een rol speelt. 

Een greep uit de oorzaken
  • Niet alle kinderen hebben thuis een even goede leeromgeving. Soms is er sprake van armoede, waardoor kinderen niet over een benodigd device, goede wifi en/of een (eigen) rustige kamer kunnen beschikken. En in sommige gevallen is er sprake van spanningen thuis, of soms zelfs van een onveilige thuissituatie. 
  • Er zijn ook grote verschillen in de mate van stimulans en hulp die ouders kunnen bieden als het gaat om het maken van huiswerk, taal- en sociaal-emotionele ontwikkeling en school- en opleidingskeuze. En niet ieder kind heeft een breder netwerk van mensen die hem of haar kunnen helpen op dit vlak. 
  • Niet alle ouders kunnen betaalde bijles, huiswerkbegeleiding, toetstrainingen etc. bekostigen voor hun kind(eren). Soms kunnen leerlingen dit wel kosteloos via de school volgen, maar scholen hebben niet altijd voldoende middelen om dit goed te organiseren. 
  • Het ontbreekt leraren soms aan de benodigde tijd en kennis om leerlingen die dit nodig hebben, extra begeleiding en aandacht te bieden. 
  • Leraren onderschatten leerlingen met een bepaalde achtergrond (bijvoorbeeld met ouders zonder hoger onderwijs diploma) soms onbewust. Dit heeft invloed op hoe ze leerlingen benaderen, en draagt vaak niet bij aan de motivatie van een leerling. Ook uit het zich soms in een niet passend schooladvies. De ouders van deze leerlingen dringen ook relatief minder vaak aan op een ander advies. 
  • Door het vroege selectiemoment po-vo komt een leerling snel in een bepaald ‘hokje’ te zitten. De bestaande schotten tussen de onderwijssoorten, dominantie van categoriale scholen en homogene brugklassen en soms nog beperkte maatwerkmogelijkheden maken het voor leerlingen vervolgens moeilijk om later nog – gedeeltelijk – de stap naar een andere onderwijssoort te maken en/of te stapelen.  
  • Nederland kent nog veel segregatie  in het onderwijs; kinderen van ouders met een hoger onderwijs diploma en/of westerse achtergrond zitten relatief vaker - bij elkaar - op de ‘betere’ scholen waar ook minder vaak sprake is van een lerarentekort en relatief veel bevoegde, hoogopgeleide leraren werken. 

Coronacrisis 

De afgelopen jaren is er meer aandacht gekomen voor de kansenongelijkheid in het onderwijs en is er door de politiek en de onderwijssector op ingezet om het tij te keren. Zo is samen met diverse betrokken partijen – scholen, welzijnsorganisaties, gemeenten, werkgevers etc. – een Gelijke Kansen Alliantie (GKA) opgericht. 

In 2019 leek er een einde te zijn gekomen aan in elk geval de verdere groei van de kansenongelijkheid. Het probleem blijft echter nog groot, wat opnieuw is onderstreept door de coronacrisis. De periode van thuisonderwijs die hier het gevolg van was, heeft met name de nog bestaande - grote - verschillen als het gaat om goede leermogelijkheden thuis en de begeleiding hierbij door ouders extra zichtbaar gemaakt. En doordat niet alle leerlingen hier in dezelfde mate over konden beschikken  - terwijl dit in deze periode juist van essentieel belang was - lijkt de kansenongelijkheid ook weer toegenomen te zijn. Het terugdringen van de kansenongelijkheid vraagt dus blijvende inzet vanuit de vo-sector en politiek

Senior beleidsadviseur kansengelijkheid, onderwijs aan nieuwkomers, overgang po-vo

Ankie Hermans

Neem contact op Page 1 Copy 2 Stel uw vraag aan de helpdesk (voor VO-raad leden) Page 1 Copy 2