Praktijk & ondersteuning

Met goed leesonderwijs kunnen scholen in belangrijke mate bijdragen aan het versterken van de leesvaardigheid en het leesplezier van leerlingen. Deze pagina biedt ondersteuningsaanbod en inspiratie om als school invulling te geven aan dit leesonderwijs.

Veel ondersteuningsaanbod zal de komende tijd voortkomen uit de Kennistafel ‘Effectief Leesonderwijs’ van de VO-raad, PO-Raad en het NRO. Deze Kennistafel - bestaande uit wetenschappers en mensen uit de onderwijspraktijk - deelt (wetenschappelijke) kennis over effectief leesonderwijs, ontwikkelt tools aan de hand waarvan scholen deze kennis kunnen toepassen in de klas, en organiseert activiteiten. Vertrekpunt voor de acties vanuit de Kennistafel is het visiestuk 'Beter leesonderwijs, van weten naar doen!'.

Daarnaast biedt ook het programma Voortgezet Leren van de VO-raad scholen ondersteuning op dit vlak. 

Bijeenkomsten en trajecten

22 juni: Derde meet up Effectief Leesonderwijs
Hoe is leesonderwijs bij jou op school georganiseerd? Hoe ontwikkel je leesonderwijs duurzaam en effectief? Wat is nodig in het klaslokaal en in de schoolorganisatie? Tijdens de derde online meet up ‘Effectief Leesonderwijs' krijg je inspiratie en handvatten om het leesonderwijs op school (verder) vorm te geven.

Praktijkvoorbeelden

Hoe geven andere scholen vorm aan leesonderwijs? Lees de voorbeelden van: 

Beschikbare adviezen en bijbehorende ondersteuning

Vanuit de VO-raad, de Kennistafel en het advies 'Leesoffensief' van de Raad voor Cultuur en de Onderwijsraad zijn al adviezen beschikbaar over hoe te komen tot goed leesonderwijs. Hieronder is een aantal van deze adviezen uitgelicht, met daarbij ook verwijzingen naar ondersteuning voor scholen op dit vlak. 

Ontwikkel een duidelijke visie, missie en ambitie aangaande leesonderwijs

Stel als school een vakoverstijgend leesbeleidsplan op, met (langetermijn) doelstellingen geformuleerd op het niveau van de leerling, klas en school. Betrek docenten hier goed bij. Om ervoor te zorgen dat dit plan zijn weg vindt naar de onderwijspraktijk en wordt uitgedragen door iedereen binnen de school, kunnen leescoördinatoren of ambassadeurs worden aangesteld. 
 

Ondersteuning

In 2020 hebben onderzoekers en schoolleiders Jona Hebbrecht en Iris Vansteelandt in samenwerking met Iedereen Leest, Stichting Lezen en de Taalunie de publicatie ‘Van duurzaam leesbeleid naar sterk leesonderwijs’ uitgebracht. Hierin wordt ingezoomd op de componenten van een duurzaam leesbeleidsplan.


Daarnaast staan op de website Lezen.nl van Stichting Lezen publicaties over het opstellen en doorvoeren van een leesbeleidsplan. Speciaal voor scholen in het vmbo zijn ook op de website Lezeninhetvmbo.nl handreikingen beschikbaar die hulp kunnen bieden op dit vlak. 

Geef lezen nadrukkelijk een plaats in het schoolbrede curriculum

Zie ook de ontwikkelingen op dit vlak in het kader van de lopende curriculumherziening

Hanteer een doorgaande leeslijn
Zorg voor een groot, gevarieerd aanbod aan boeken binnen de school.

Speel hierbij in op de belevingswereld, interesses en behoeftes van leerlingen. Zorg voor een goede schoolbibliotheek en/of mediatheek, en laat leerlingen ook boeken mee naar huis nemen.  
 

Ondersteuning 

Scholen kunnen hierbij gebruikmaken van het programma ‘de Bibliotheek op School (dBoS), onderdeel van ‘Kunst van Lezen’, een leesbevorderingsprogramma van OCW. De Bibliotheek op School omvat onder meer het beschikbaar stellen van een boekencollectie vanuit de bibliotheek en het adviseren van de school over het boekenaanbod. 

Organiseer activiteiten rondom het lezen

Activiteiten zijn bijvoorbeeld gesprekken over boeken in de klas, bibliotheekbezoek, het ontmoeten van auteurs en lessen creatief schrijven.  
 

Ondersteuning

  • Scholen kunnen hierbij gebruikmaken van het programma ‘de Bibliotheek op School (dBoS). Hierbij werken scholen en bibliotheken onder meer samen aan het organiseren van leesactiviteiten en bezoeken van leerlingen aan de bibliotheek. 
  • Passionate Bulkboek maakt landelijke programma’s voor vo-leerlingen (specifiek het vmbo), om hen te stimuleren zelf met taal aan de gang te gaan en zo meer plezier te krijgen in lezen. 
  • Jaarlijks is er ook de boekenweek voor jongeren, wat een aanleiding kan zijn om binnen de school extra activiteiten rond lezen te organiseren. 
  • De Schrijverscentrale adviseert en bemiddelt bij schrijversbezoeken. 
Bied docenten structureel de kans te werken aan de leesvaardigheid van leerlingen

En stimuleer het kennisgedreven werken van docenten op dit vlak. Geef hen de tijd en ruimte om kennis op te doen over goed leesonderwijs (onder meer effectieve didactiek en lesmethodes). 

 

Ondersteuning

Een voorbeeld van hoe tijd vrijgemaakt kan worden in het docentenrooster is het invoeren van het Flexmodel. Zie  een praktijkvoorbeeld hiervan op de site van Voortgezet Leren. In het themamagazine ‘Roostering’ van Schoolinfo worden verder praktijkvoorbeelden gegeven van scholen die aan de slag zijn gegaan met roostering, op basis van het project Leerling 2020. 


Om kennisgedreven werken te stimuleren, kunnen onderzoekscoördinatoren worden aangesteld; zij kunnen bijvoorbeeld ontwikkelgroepen of werkgroepen formeren rond leesonderwijs. Bekijk de praktijkvoorbeelden die als inspiratie kunnen dienen voor het aanstellen van onderzoekscoördinatoren:  


Het programma ‘de Bibliotheek op School (dBoS) biedt onder meer advies aan leraren over leesbevordering. Ook draagt dBoS zorg voor de opleiding van leraren tot ‘(educatief) leescoördinator’.

Maak leraren rolmodel en stel leesspecialisten aan

Een aantal leraren kan als rolmodel het lezen stimuleren; door zelf te lezen en hun enthousiasme hierover uit te dragen. 


Ook kunnen leesspecialisten aangesteld of ingehuurd worden, die deskundig zijn in het motiveren van jongeren tot lezen.
 

Meer inspiratie en adviezen

Voor meer kennis en adviezen over hoe het leesonderwijs te verbeteren, verwijzen we naar: 

  • De website Lezen.nl van Stichting Lezen. Hierop zijn onderzoeken, handreikingen en publicaties te vinden aangaande het verbeteren van de leesvaardigheid van leerlingen in Nederland.
  • Specifiek gericht op het vmbo kan de website Lezeninhetvmbo.nl als hulpmiddel en inspiratiebron fungeren. 
  • Op de campagnewebsite Springlezend.nl kunnen leraren les- en boekentips en andere goede ideeen en voorbeelden rond leesonderwijs uitwisselen.


Video's

Meet-up's terugkijken 

Op 31 maart en 9 mei 2022 organiseerde de Kennistafel twee online meet up's ‘Effectief leesonderwijs: van weten naar doen!’. Deze meet up's boden inzicht in de theorie achter effectief leesonderwijs, en twee scholen deelden hoe zij het leesonderwijs in de praktijk vormgeven. 

Praktijkvideo Kennistafel 

Weten aan welke elementen voor goed leesonderwijs je kan denken? Bekijk deze video met onderzoeker Mirjam Snel, teamleider Annelein Henselmans, directeur Hilleke Postma en leerkrachten Elin Meijnen, Inge Vermaas en Anne de Vries.

Video Didactief

Hoe zorg je dat leerlingen uit zichzelf hun leesboek pakken, thuis en op school? In dit webinar vertelt hoogleraar Roel van Steensel wat we weten uit onderzoek. Docent Nederlands Caroline Wisse geeft concrete tips uit de praktijk. Zie voor de gebruikte bronnen in dit webinar de website van Didactief. 


Wetenschappelijke kennis 

Het ondersteuningsaanbod is ontwikkeld op basis van al beschikbare wetenschappelijke kennis over de elementen van goed leesonderwijs. Deze kennis vindt u terug in de onderstaande rapporten:

  • Visiestuk 'Beter leesonderwijs, van weten naar doen!' (2021) van de Kennistafel Effectief Leesonderwijs. 
  • Onderzoeksrapport 'Effectief leesonderwijs in Nederland' (2022) van de Universiteit Leiden. Hierin wordt in kaart gebracht wat oorzaken zijn van de dalende leesvaardigheid en hoe dit weer op peil kan worden gebracht. Hierbij is onder meer gekeken welke kennis over goed leesonderwijs en voorbeelden van bewezen effectieve methodes al bestaan. Deze beschikbare kennis wordt in het onderzoek beschreven. Geconcludeerd wordt ook dat deze kennis nog slechts mondjesmaat zijn weg vindt naar het klaslokaal. 
Beleidsadviseur examinering, leesonderwijs en nieuwe leerweg

Tes Schmeink

Neem contact op Page 1 Copy 2 Stel uw vraag aan de helpdesk (voor VO-raad leden) Page 1 Copy 2