Wat speelt er?

De bevoegdheid van leraren staat hoog op de agenda van besturen in het voortgezet onderwijs. Er is veel aandacht voor het verder en blijvend terugdringen van het aantal onbevoegd gegeven lessen. Het lerarentekort en de onderwijskundige ontwikkelingen, zoals de beweging naar meer maatwerk, 10-14-onderwijs, leerpleinen en het anders organiseren van schoolvakken zorgen ervoor dat besturen en scholen niet altijd een bevoegde leraar voor de klas kunnen zetten. Dit maakt een ander perspectief op bekwame en bevoegde leraren noodzakelijk.

Afname onbevoegdheidspercentage

In 2014 spraken het Kabinet-Rutte II en de VO-raad in het Sectorakkoord VO af dat alle lessen in het vo worden gegeven door bevoegde leraren. Het percentage onbevoegd gegeven lessen daalde in peiljaar 2017 met 0,5 procentpunt naar 4,3 procent. In 2020 is het percentage bevoegd gegeven lessen weer gedaald, zei het minimaal.

Gezamenlijke inspanning

Om 100% bevoegd gegeven lessen te bereiken, stuurde toenmalig staatssecretaris Dekker in februari 2016 een plan van aanpak naar de Tweede Kamer. Dit plan is het resultaat van uitgebreid overleg met de VO-raad, de Onderwijscoöperatie, Vereniging Hogescholen en de VSNU en onderkent de complexiteit en context waarbinnen oplossingen gevonden moeten worden. Het terugdringen van onbevoegd lesgeven vraagt een gezamenlijke inspanning van het ministerie, leraren, lerarenopleidingen, schoolleiders en besturen. 

Om 100% bevoegd gegeven lessen te bereiken, stuurde toenmalig staatssecretaris Dekker in februari 2016 een plan van aanpak naar de Tweede Kamer. Dit plan is het resultaat van uitgebreid overleg met de VO-raad, de toenmalige Onderwijscoöperatie, Vereniging Hogescholen en de VSNU en onderkent de complexiteit en context waarbinnen oplossingen gevonden moeten worden. Het terugdringen van onbevoegd lesgeven vraagt een gezamenlijke inspanning van het ministerie, leraren, lerarenopleidingen, schoolleiders en besturen. Dit heeft ook de nodige resultaten opgeleverd.

Andere maatregelen noodzakelijk

Voor de lange termijn zijn ook andere maatregelen noodzakelijk om andere problemen het hoofd te bieden. Denk bijvoorbeeld aan het tegengaan van het lerarentekort, meer maatwerk en flexibiliteit in de lerarenopleidingen en het inrichten van een toekomstbestendig bevoegdhedenstelsel. Het doel is een flexibeler stelsel dat meer past bij de ontwikkelingen die het onderwijs doormaakt, aansluit bij loopbaanperspectieven van leraren en passend toegankelijk is voor zij-instromers en reguliere instroom. Ook de Inspectie van het Onderwijs signaleerde eind 2017 dat de huidige aanpak om het aantal onbevoegd gegeven lessen terug te dringen, zijn grenzen heeft bereikt: ‘De regelgeving is ingewikkeld, de route om ‘aanvullende’ bevoegdheden te halen zwaar en voor bepaalde vakken is het vrijwel onmogelijk om bevoegde docenten te vinden’.

Beweging in het veld te zien

In 2018 heeft de Onderwijsraad in haar adviesrapport ‘Ruim baan voor leraren’ gewezen op noodzakelijke aanpassingen van de kwalificatie- en arbeidsstructuur van leraren in het onderwijs. In reactie hierop hebben de OCW-bewindslieden Van Engelshoven en Slob aangegeven dat het bevoegdhedenstelsel voor het primair onderwijs, voortgezet onderwijs en mbo moet worden herzien. Deze lijn sluit goed aan bij de wensen en behoeften van scholen: de VO-raad is dan ook graag nauw betrokken bij de uitwerking hiervan.

Onderdeel hiervan is dat er in 2019 een verkenning loopt naar een verschillende alternatieve ordeningen voor de bekwaam- en bevoegdheidseisen voor leraren in het vo. Dit onderzoek,

met het ministerie van OCW als opdrachtgever en de Landelijke Werkgroep Bevoegd – met daarin de landelijk betrokken partijen OCW, AOb, CNV, FvOv, SPV, VH/ ADEF, VSNU/ ICL en VO-raad als begeleidende partijen ̶ inventariseert de wensen en behoeften van schoolleiders en -besturen, leraren en lerarenopleiders. Eind 2019 is het onderzoeksrapport opgeleverd.

In 2020 is de commissie Onderwijsbevoegdheden in opdracht van de beide ministers van OCW van start gegaan. Deze commissie had een tweeledige opdracht, bestaande uit:

1. Het formuleren van nieuwe bekwaamheidsgebieden voor het po, vo en mbo (inclusief speciaal onderwijs) en een algemeen deel dat op alle sectoren van toepassing is;
2. Het formuleren van uitgangspunten voor de nieuwe vorm van lerarenopleidingen en voorbeeldroutes hoe verschillende studenten een bevoegdheid kunnen halen.

Het vertrekpunt van de commissie was het rapport ‘Ruim baan voor leraren’ van de Onderwijsraad uit 2018. De adviezen en schetsen uit dat rapport dienden uitgewerkt te worden. In januari 2021 zou de commissie een tussenrapport opleveren. Vanwege het ontbreken van consensus over een aantal punten is in plaats daarvan in januari een verslag van de werkzaamheden gepresenteerd aan OCW, namens voorzitter Paul Zevenbergen. Hiermee zijn de werkzaamheden van de Commissie Onderwijsbevoegdheden tot een eind gekomen.

De VO-raad is teleurgesteld dat de commissie er niet in is geslaagd met een aantal duidelijke richtingen te komen voor herziening van het bevoegdhedenstelsel. Dat is in de ogen van de VO-raad noodzakelijk om de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren, de aantrekkelijkheid van het beroep te vergroten en specifiek het werken in het onderwijs voor zij-instromers te verbeteren. De urgentie blijft onverminderd hoog. De VO-raad blijft pleiten voor een herziening van dit stelsel, en zal zich daarvoor ook blijven inzetten.

Beleidsadviseur goed bestuur, leerlingbetrokkenheid, (bevoegdheid) leraren

Dennis van Velzen

Neem contact op Page 1 Copy 2 Stel uw vraag aan de helpdesk (voor VO-raad leden) Page 1 Copy 2
Senior beleidsadviseur Samen opleiden & professionaliseren, Loopbaan leraren

Naima Chouaati

Neem contact op Page 1 Copy 2 Stel uw vraag aan de helpdesk (voor VO-raad leden) Page 1 Copy 2