Wat speelt er?

Scholen ontwikkelen zich steeds meer als professionele schoolorganisaties met een professionele leercultuur. Daarin wordt geleerd op alle niveaus en staat het samen leren, als collectief, centraal. Een professionele leercultuur kan bijdragen aan het bieden van eigentijds onderwijs, de kwaliteit van onderwijs en het effectiever en efficiënter innoveren binnen de schoolorganisatie. 

Deze professionele leercultuur is een belangrijke voorwaarde voor ontwikkeling in de school. Wanneer deze cultuur wordt ingezet ten behoeve van de duurzame kwaliteitsverbetering van het onderwijs wordt ook wel gesproken over kwaliteits- of verbetercultuur.  

Kenmerken van een professionele leercultuur  

Aan de hand van onderzoek (zie onder meer onderzoek van de Universiteit Utrecht, in opdracht van de VO-raad) en ervaringen uit de praktijk zijn de volgende kenmerken van een professionele leercultuur te onderscheiden:  

  • samenwerken: het samenwerken en afstemmen van werkzaamheden van alle betrokkenen in een school, waaronder leraren, onderwijsondersteunende medewerkers en leidinggevenden;  
  • het leren van en met elkaar: het leren binnen teams, het leren van teams van elkaar en het leren van andere scholen binnen en buiten de eigen scholengemeenschap; en  
  • een onderzoekende houding van alle betrokkenen, gedreven door nieuwsgierigheid, inspiratie en de drang om onderwijs te verbeteren.  


De kwaliteit van het onderwijs 

Kwaliteitszorg en -verbetering en een professionele leercultuur zijn elkaar versterkende dimensies in een school. Zoals eerder benoemd, wordt er dan ook wel gesproken over de kwaliteits- of verbetercultuur. Besturen en scholen werken aan het (verder) versterken van een bewustzijn en handelen dat is gericht op kwaliteitszorg en het evalueren van de inzet en het realiseren van de beoogde doelstellingen. Dit vraagt competenties zoals reflecteren, feedback, open houding en samenwerken. Scholen werken aan de kwaliteitsverbetering van hun onderwijs middels de pdca-cyclus (plan-do-check-act).  

Aandacht voor deze kwaliteits- en verbetercultuur is terug te zien in het vernieuwde toezicht van de Inspectie van het onderwijs. Waarbij toenemende aandacht is voor de wijze waarop scholen hun zelfevaluatie organiseren en bewust aandacht hebben voor het effect van hun handelen ten aanzien van onderwijsdoelen en -resultaten.  

Ook in het onderzoek van McKinsey naar de toereikendheid van de bekostiging van het onderwijs is de verbinding tussen kwaliteitsverbetering in het onderwijs en de cultuur terug te zien. McKinsey concludeert dat de bekostiging toereikend is om te voldoen aan de basiskwaliteit, maar ontoereikend voor ambitieus onderwijs. Een van de aanbevelingen die zij doen om de lat hoger te kunnen leggen, is het investeren in de ondersteuning van scholen om de continue verbetercultuur in school te versterken.   

Kennisgedreven werken  

Een andere ontwikkeling is de toenemende behoefte aan onderbouwing van schoolontwikkeling met kennis. Scholen leren door het toepassen van kennis in de eigen organisatie en door gebruik te maken van kennis op basis van onderzoek. Dit zorgt ervoor dat organisaties kennisgedreven beslissingen kunnen nemen en duurzaam en kennisgedreven werken. De professionele leercultuur heeft een positieve wisselwerking met een kennisgedreven manier van werken. Onderwijsprofessionals die kennisgedreven werken, reflecteren op hun eigen handelen, houden zich bezig met het verzamelen, analyseren en interpreteren van kennis en passen die kennis toe in de dagelijks praktijk. Dit draagt bij aan een professionele leercultuur. Andersom zorgt een cultuur waarin leren op alle niveaus de standaard is ervoor dat het vanzelfsprekender wordt om kennisgedreven te werken. Zie ook het thema Innovatie & Onderzoek.   

Projectleider Voortgezet Leren (strategisch HRM en lerende cultuur)

Jonah Opsteen

Neem contact op Page 1 Copy 2 Stel uw vraag aan de helpdesk (voor VO-raad leden) Page 1 Copy 2