Page 1 Copy 2 Created with Sketch.
Toetsen & examens
Vlak voor de zomervakantie van 2018 werd het voortgezet onderwijs opgeschrikt door onregelmatigheden bij de schoolexamens van VMBO Maastricht. Vmbo-leerlingen die dachten geslaagd te zijn, moesten allemaal terug naar school om te kijken of ze toetsen moesten inhalen of overdoen. Gelukkig slaagden ze uiteindelijk allemaal, op een leerling na. De organisatie van het school- en centraal examen is na deze crisis grondig tegen het licht gehouden bij de betrokken scholen in Limburg en in heel Nederland.

De VO-raad stelde in juli 2018 een onafhankelijke commissie in: de Commissie Kwaliteit Schoolexaminering. Deze commissie vond geen indicaties voor grootschalige onregelmatigheden bij de uitvoering van de schoolexamens, maar concludeerde wel dat het systeem van kwaliteitsborging  kwetsbaarheden bevat en de schoolexaminering te weinig wordt vormgegeven vanuit de onderwijsvisie en als volwaardige aanvulling op het centraal examen. 

De commissie doet de volgende aanbevelingen:

1: Waardeer en verbeter de verbinding tussen schoolexamen en onderwijsvisie
2: Bewaak het afsluitende karakter van het schoolexamen
3: Neem de examencommissies op in het Eindexamenbesluit VO
4: Zorg voor meer deskundigheid bij leraren en schoolleiding

De inspectie onderzocht 12 scholen in Limburg en verklaarde zes afdelingen van VMBO Maastricht en een afdeling van het Sophianum in Gulpen 'zeer zwak'. De Auditdienst Rijk onderzocht het handelen van de Inspectie van het Onderwijs. De ADR concludeerde dat de crisis bij VMBO Maastricht aanleiding geeft om de werkwijze van de inspectie, het toezicht en de regels tegen het licht te houden.

Lessen uit de examencrisis in Maastricht

De bewindslieden willen lering trekken uit de crisis in Maastricht voor de gehele sector en doen een aantal concrete voorstellen. Wat examinering betreft willen de bewindslieden de borging van de kwaliteit van de schoolexaminering een vast onderdeel laten worden van de gesprekken van de inspectie met de besturen. Daarnaast willen zij afspraken maken met de sector over de versterking van de examenorganisatie op scholen door een stevige set maatregelen te nemen. Deze mogen echter niet leiden tot de risico-regelreflex. Die versterking kan tot stand komen door de positie van de examensecretaris te verstevigen en door na te gaan of (ook) voor het voortgezet onderwijs de instelling van een examencommissie een goed idee zou kunnen zijn. Een formele afronding van het schoolexamen met ouders en leerlingen zou op elke school een standaardprocedure moeten worden.

Onderwijsraad: Toets wijzer

Op 13 december 2018 presenteerde de Onderwijsraad haar visie op een evenwichtige toets- en examenpraktijk genaamd 'Toets wijzer'. De raad adviseert de overheid en onderwijsinstellingen om toe te werken naar een meer evenwichtige toets- en examenpraktijk, onder meer door het ontwikkelen van een heldere visie op toetsing en examinering en de invoering van een toets- en examencommissie voor het po en vo. 

Door de grote nadruk op centraal ontwikkelde toetsing en examinering beschikken onderwijsinstellingen en leraren nu over te weinig eigenaarschap en deskundigheid wat betreft (decentrale) toetsing. Daarnaast is er door de focus op beslissende toetsing te weinig ruimte voor formatieve toetsing, en wordt vooral gebruikgemaakt van kwantitatieve toetsmethoden (toetsing met gesloten vragen) en minder van kwalitatieve toetsing (bijvoorbeeld een mondeling examen, presentatie of werkstuk).

De VO-raad herkent de analyse van de Onderwijsraad en deelt de constatering dat de huidige toets- en examenpraktijk uit de pas loopt met de noodzakelijke innovaties in het onderwijs, zoals flexibilisering en aandacht voor vakoverstijgende vaardigheden.