Wat speelt er?

Examenjaar 2020 is een bijzonder examenjaar geweest: het centraal examen kwam te vervallen vanwege de maatregelen tegen het coronavirus. Na de afronding van dit examenjaar bereiden scholen zich nu voor op het examenjaar 2020/2021. Hoe dit jaar er uit gaat zien, is nog niet te voorspellen. Zeker is dat het wegvallen van het centraal examen in 2020 de verantwoordelijkheid van scholen met betrekking tot schoolexaminering verder heeft vergroot en de urgentie van kwaliteitsborging van deze schoolexamens verder heeft onderstreept.
Met de ontwikkelingen afgelopen jaar zijn nieuwe dimensies aan deze schoolexaminering toegevoegd. Misschien blijven scholen vormen van afstandstoetsing gebruiken; heel wat scholen hebben schoolexamentoetsen in het voorexamenjaar doorgeschoven; veel scholen hebben besloten een forse vermindering van het aantal toetsen door te voeren. Dat alles zorgt ervoor dat de sector ook komend schooljaar (extra) aandacht moet hebben voor de kwaliteitsborging van de schoolexaminering.
 
De sector heeft de afgelopen anderhalf jaar gewerkt aan het versterking van deze kwaliteitsborging met de negen actielijnen die de VO-raad hiervoor opstelde. Die versterking heeft juist door de grotere betekenis van het schoolexamen dit schooljaar alleen maar aan urgentie gewonnen; onder meer het vormen van een visie op schoolexaminering, het versterken van het afsluitend karakter en de inrichting van een examencommissie zijn nog belangrijker geworden.
 
Bekijk de actielijnen versterking schoolexaminering
  1. Elke school ontwikkelt voor augustus 2020 een visie op toetsing en examinering, die in samenhang is met de onderwijskundige visie. De visie gaat over de bij de school passende kijk op schoolexaminering en over de borging van de kwaliteit, waaronder de procesmatige kwaliteit. De school neemt dit op in het schoolplan of een ander geëigend document zoals het strategisch beleidsplan.
     
  2. Elke school werkt ernaartoe dat het schoolexamen vanaf schooljaar 2021-2022 (weer) het afsluitende karakter krijgt in plaats van een verzameling schoolexamens, voortgangstoetsen en huiswerkopdrachten (voor zover dat op de school van toepassing is). De ruimte om het schoolexamen naar eigen inzicht in te richten blijft vanzelfsprekend, want dat past bij het eerste doel. Bij het afsluitende karakter past een schoolexamen met een beperkt aantal toetsen.
     
  3. De VO-raad ontwikkelt een checklist voor het PTA die moet bevorderen dat het PTA begrijpelijk is voor de direct betrokkenen en recht doet aan het karakter van afsluitende toetsing. De checklist wordt beschikbaar in mei 2019.
     
  4. De VO-raad agendeert met prioriteit in het bestuurlijk overleg met OCW noodzakelijke aanpassingen om de positie van het schoolexamen te versterken, zoals de slaag-zak-regeling. De VO-raad gaat in gesprek met de Onderwijsinspectie om te komen tot een evenwichtig - door de sector gedragen - onderwijsresultatenmodel, en zoekt met betrekking tot de andere actielijnen afstemming met de inspectie.
     
  5. Elke school heeft vanaf augustus 2020 een examencommissie, of zoveel eerder als mogelijk is. De VO-raad ontwikkelt (in overleg met de leden) een raamwerk voor een dergelijke examencommissie met daarin een concrete rolbeschrijving. In de kern krijgt de examencommissie de opdracht de kwaliteit van de schoolexaminering te bewaken en te bevorderen: procesmatig, inhoudelijk, passend bij de visie van de school en passend bij het afsluitende karakter van het schoolexamen. Het Eindexamenbesluit geeft de directeur/rector een groot deel van de eindverantwoordelijkheid voor het proces van de examinering en daarmee ligt het voor de hand dat deze niet aan de examencommissie deelneemt.
     
  6. De VO-raad ontwikkelt samen met Plexs een checklist/set normen voor de functie van examensecretaris. Deze is gereed voor de zomer van 2019.
     
  7. Elke school werkt ernaartoe dat er voldoende expertise op het terrein van examinering aanwezig is, bij de schoolleider, examensecretaris en onder docenten. Alle scholen hebben deze expertise in huis vanaf het schooljaar 2020-2021.
     
  8. De VO-raad ontwikkelt (samen met Plexs) met en t.b.v. de scholen een vorm van collegiale consultatie om zo geregeld de schoolexaminering tegen het licht te houden. Beoogd is dat de directeur en de examensecretaris deze collegiale consultatie uitvoeren. Alle scholen nemen deel aan een dergelijke vorm van collegiale consultatie vanaf het schooljaar 2021-2022.
     
  9. De VO-raad actualiseert jaarlijks voor 1 februari de beschikbare instrumenten voor kwaliteitsbewaking (checklists schoolexamens en zelfevaluatie-instrument kwaliteitsborging schoolexamens).
     
Zie ook: achtergrond actielijnen versterking schoolexaminering

Naar aanleiding van de onregelmatigheden bij de schoolexamens van VMBO Maastricht in 2018 is de organisatie van het schoolexamen grondig tegen het licht gehouden, bij de betrokken scholen in Limburg en in de rest van Nederland. De VO-raad stelde een onafhankelijke Commissie Kwaliteit Schoolexaminering in, die onderzoek heeft gedaan naar de kwaliteit van de schoolexaminering. In haar onderzoek vond de Commissie Kwaliteit Schoolexaminering geen indicaties voor grootschalige onregelmatigheden bij de uitvoering van de schoolexamens, maar concludeerde zij wel dat het systeem van kwaliteitsborging kwetsbaarheden bevat en dat de schoolexaminering te weinig wordt vormgegeven vanuit de onderwijsvisie van de school en te weinig met een afsluitend karakter. De commissie heeft hierop een aantal aanbevelingen gedaan.

De VO-raad heeft deze aanbevelingen – na uitvoerige bespreking binnen de vereniging – vervolgens overgenomen en vertaald naar negen actielijnen. Doel is dat besturen, schoolleiders en docenten met deze actielijnen de ruimte krijgen en nemen om (het systeem van kwaliteitsborging van) de schoolexaminering verder te versterken en het schoolexamen een volwaardige plek te geven in het onderwijs.

Inspectieonderzoek februari 2020: versnelling verbeterslag nodig

Ook onderzoek begin dit jaar - voor de coronacrisis - toonde al aan dat verdere inzet op het versterken van de kwaliteitsborging schoolexaminering belangrijk is. Uit een enquête van de VO-raad (november 2019) en themaonderzoek van de Onderwijsinspectie (feb 2020) kwam naar voren dat de sector met de actielijnen aan de slag is gegaan en dat er sinds 2018 ook veel verbeterd is in het examineringsproces. Tegelijk liet het inspectieonderzoek zien dat op veel scholen nog tekortkomingen voorkomen en dat een forse extra inspanning nodig is om het examenproces volledig op orde te brengen.

Wettelijke maatregelen

Minister Slob heeft aangegeven in dit inspectierapport geen aanleiding te zien voor aanvullende (wettelijke) maatregelen. Al eerder zei hij te willen komen met een regeling voor een examencommissie, aanscherping van de regels voor het PTA en het benoemen van toetsing en afsluiting als verantwoordingsprioriteit voor bestuurders.

Wel aanvullend zijn een voorgenomen herhaling van het themaonderzoek van de inspectie en een onderzoek naar de behoeften in het veld aan vraaggerichte deskundigheidsbevordering. Daarnaast neemt de inspectie sinds vorig jaar toetsing en afsluiting structureel mee in onderzoeken bij besturen en scholen. Het is daarmee verankerd in het reguliere toezicht. De VO-raad zal zelf de monitor naar de invoering van de negen actielijnen herhalen.

Projectleider plusdocument, flexibilisering toetsing/examinering, doorstroomprogramma's po-vo, vmbo-mbo/havo

Piet Groenewegen

Neem contact op Page 1 Copy 2 Stel uw vraag aan de helpdesk (voor VO-raad leden) Page 1 Copy 2