Wat speelt er?

Momenteel is er – ook in het kader van een bredere discussie over ons onderwijsstelsel en kansengelijkheid – veel aandacht voor de overgang van het primair naar het voortgezet onderwijs. Er is vooral discussie over de vraag of het vroege selecteren van leerlingen naar een van de niveaus in het vo eraan bijdraagt dat alle leerlingen op de meest passende plek terechtkomen. Daarnaast zijn er ook enkele wijzigingen in het huidige overgangsbeleid met betrekking tot de eindtoets en het schooladvies in aantocht. Ook heeft corona veel invloed (gehad) op het verloop van de overstap voor leerlingen van de basisschool naar de middelbare school.

Discussie over uitstel selectiemoment 

In april jl. wees de Onderwijsinspectie in de Staat van het Onderwijs opnieuw op een aantal pijnpunten in ons stelsel: zo komen de talenten van leerlingen nu vaak niet volledig tot wasdom en is er nog steeds sprake van kansenongelijkheid in het onderwijs. Eerder vroeg een brede coalitie van onderwijsorganisaties hier in het kader van ‘De Toekomst van ons Onderwijs’ al aandacht voor; dit was het vertrekpunt voor een brede discussie over benodigde aanpassingen. 

Een veelgehoorde oplossingsrichting is om – naast het makkelijker maken van doorstroom binnen het vo – het selectiemoment uit te stellen. Dus niet leerlingen op 12-jarige leeftijd al indelen in een van de niveaus in het vo, zodat leerlingen langer de kans hebben om hun capaciteiten te ontwikkelen en te ontdekken wat bij hen past. Dit zou met name gunstig uitpakken voor leerlingen uit de lagere sociaaleconomische klasse, die relatief vaker te maken krijgen met onderschatting bij het schooladvies en vaker wat meer tijd nodig hebben om ‘tot bloei te komen’.

Voorstel in het eerder genoemde visiestuk van ‘De Toekomst van ons Onderwijs’ is om leerlingen in het vo langer bij elkaar te houden en pas op ongeveer 15-jarige leeftijd een keuze te laten maken voor vervolgstappen (richting een beroepsgerichte of academische stroom). Het onderwijs aan leerlingen in de leeftijd van 12-18 jaar zou dan modulair worden aangeboden en leerlingen kunnen vakken en leergebieden op verschillende niveaus volgen. In april 2021 kwam de Onderwijsraad met een advies dat hierbij aansluit: stel de selectie van leerlingen uit tot na de eerste drie leerjaren van het vo. De Onderwijsraad wil het huidige schooladvies en de eindtoets in groep 8 laten vervallen. Ook moeten leerlingen in het vo een flexibel programma krijgen, dat aansluit bij wat ze kunnen en past bij hun ontwikkeling. 

Nieuwe wetgeving rond schooladvies en eindtoets

Naast bovenstaande speelt in de sector ook de discussie over hoe je binnen het huidige systeem ervoor kan zorgen dat leerlingen zo goed mogelijk geplaatst worden in het vo en dat hierbij zo min mogelijk sprake is van kansenongelijkheid. Hierbij wordt ook gekeken naar uitstel van selectie, bijvoorbeeld via het invoeren van meer brede of verlengde brugklassen en 10-14 onderwijs, het hanteren van dubbele schooladviezen en het heroverwegen van het schooladvies na twee jaar in het vo. 

Daarnaast wordt gekeken naar de positionering van het schooladvies en de eindtoets. Onder de huidige Wet Eindtoetsing PO’ is het schooladvies leidend voor plaatsing in het vo. Leerlingen maken nog wel een verplichte eindtoets, nadat het schooladvies is gegeven; valt de eindtoetscore hoger uit dan dit advies dan moet een school het schooladvies heroverwegen, en dit kan leiden tot een bijstelling van het advies omhoog.

Minister Slob heeft in 2019 de ‘Wet Eindtoetsing PO’ geëvalueerd en op basis daarvan een aantal voorstellen voor wijzigingen gedaan. Zo wil hij de afname van de eindtoets vervroegen naar de eerste helft van maart, direct na het afgeven van het schooladvies. Dit moet voorkomen dat kinderen bij een tegenvallend schooladvies naar extra toetstrainingen worden gestuurd, hetgeen kansenongelijkheid kan vergroten. Ook wordt er één landelijk moment vastgesteld waarop alle leerlingen zich tegelijkertijd inschrijven op het vo, zodat er geen leerlingen door een later bijgesteld schooladvies daarna buiten de boot vallen. 

Het wetsvoorstel hiertoe werd op 14 september aangenomen door de Tweede Kamer. Het moet nog worden behandeld in de Eerste Kamer. De nieuwe regelgeving kan ten vroegste gaan gelden vanaf schooljaar 2023-2024.

Corona
De coronacrisis heeft veel gevolgen gehad voor de overgang van het primair naar het voortgezet onderwijs. Po- en vo-scholen hebben zich ingespannen om de huidige groep 8-leerlingen en brugklassers – met alle beperkingen die de crisis met zich meebrengt – volop kansen bij deze overstap po-vo te bieden. Dit bracht extra aandacht voor bijvoorbeeld de mogelijkheden en waarde van uitstel van selectie met zich mee. Ook is met het wegvallen van open dagen, initiatieven om alvast op het vo te wennen en extra (fysieke) begeleiding in de brugklas, opnieuw de waarde hiervan voor een goede overgang po-vo onderstreept. Deze ontwikkelingen kunnen het beleid rond de overgang po-vo ook op de langere termijn beïnvloeden.
Senior beleidsadviseur kansengelijkheid, onderwijs aan nieuwkomers, overgang po-vo

Ankie Hermans

Neem contact op Page 1 Copy 2 Stel uw vraag aan de helpdesk (voor VO-raad leden) Page 1 Copy 2