Page 1 Copy 2 Created with Sketch.
VO-congres 2017
Over het programma

09.30 uur
Ontvangst
De badges liggen klaar, snel een kop koffie voor het programma begint.
10.00 uur
Plenaire opening door Paul Rosenmöller en keynote Meester Bart
De openingsspeech van VO-raadvoorzitter Paul Rosenmöller wordt gevolgd door een keynote door hoofdspreker Bart Ongering die in Trouw onder de naam Meester Bart rake columns schrijft over zijn ervaringen als docent Engels op Open Schoolgemeenschap Bijlmer.
11.15 uur
Ochtendpauze
11.45 uur
Eerste workshopronde en plenaire lezing Lucia Rijker
Kijk voor een overzicht van de workshops en een korte introductie van Lucia Rijker de beschrijvingen hieronder. U kunt via het aanmeldformulier aangeven naar welke workshops en lezingen u wilt gaan.
13.15 uur
Lunch op de informatiemarkt
14.15 uur
Tweede workshopronde en plenaire lezing Jos de Blok
Kijk voor een overzicht van de workshops en een korte introductie van Jos de Blok de beschrijvingen hieronder. U kunt via het aanmeldformulier aangeven naar welke workshops en lezingen u wilt gaan.
15.45 uur
Plenaire afsluiting
16.30 uur
Afsluitende borrel op de informatiemarkt
Lezingen
Plenaire lezing Lucia Rijker
Bokslegende Lucia Rijker is vanaf januari samen met rector Erik van ’t Zelfde te zien in het NTR-programma Dream School. Samen bieden ze zestien van de jaarlijks 25.000 drop-outs een herkansing.

De jongeren beseffen dat ze een tweede kans moeten aangrijpen als ze niet levenslang willen blijven hangen in uitkeringen of slecht betaalde baantjes. Drie weken lang krijgen ze gastlessen van onder andere hoogleraar economie Barbara Baarsma (vak Economie), schrijver Abdelkader Benali (Nederlands), cabaretier en zangeres Karin Bloemen (Drama) en advocaat Inez Weski (Recht). De diversiteit in de lesmethoden en de persoonlijkheid van de gelegenheidsleraren legt tegenstellingen bloot. Ongevoelig voor de ego’s van sommige BN-ers, maken de jongeren op niet mis te verstane wijze duidelijk wie faalt en wie hen tot leren weet te brengen. In Dream School zijn het niet alleen de leerlingen die een persoonlijke verandering doormaken, ook rector Van ’t Zelfde en hoofdcoach Rijker worden ondanks al hun ervaring uitgedaagd tot groei. Zij komen zichzelf en elkaar vaak tegen in de begeleiding van de leerlingen en gastdocenten.

Lucia Rijker spreekt op het congres over leiding nemen in je eigen leven en de moed om de confrontatie met jezelf aan te gaan. Het leren omgaan met teleurstellingen en leren van je eigen rol daarin. Of zoals Rijker in het programma Jinek zegt: “een beschadigd leven mag nooit een excuus zijn om te falen in het leven”. Een lezing over persoonlijk leiderschap, van leerlingen, maar ook van docenten en schoolleiders.

Over Lucia Rijker
Zowel in het kickboksen als in het gewone boksen was Rijker jarenlang ongenaakbaar. Ze won al haar profwedstrijden. Ze speelde ook in een aantal films waaronder de met Oscars gewaardeerde Million Dollar Baby van regisseur Clint Eastwood. In 2014 verscheen Bittersweet, een prijswinnende documentaire over de Australische vrouwelijke bokser Diana Prazak en haar trainster Lucia Rijker. Wat veel mensen niet weten is dat Rijker ook betrokken is bij allerlei projecten die zich op jongerenhulp richten.
Plenaire lezing van Jos de Blok
Jos de Blok startte in 2006 onder de naam Buurtzorg een thuiszorginstelling dat inmiddels een jaaromzet van 350 miljoen euro heeft en vestigingen in binnen-en buitenland. Hij is een selfmade man met een missie waarin de menselijke maat centraal staat. Het is zijn grote ambitie om het succes van stichting Buurtzorg te vertalen naar het onderwijs.

Buurtzorg is een volledig op zelfsturing gebaseerde organisatie, er zijn geen managers, en zelfs geen HR-afdeling! Kleine buurtteams, in feite mini-bedrijfjes, stemmen naar eigen inzicht de zorg zo goed mogelijk af op de wensen van de klant. Bij Buurtzorg staat de zorgrelatie tussen hulpverlener en zorgvrager centraal. Daar is de rest omheen gebouwd.

Hoe laat dat succesvolle concept zich vertalen naar het onderwijs? Als je de relatie tussen leerling en leraar werkelijk centraal stelt, kom je ook tot een hele andere organisatie van het onderwijs. Een organisatie waarin leraren met elkaar het schoolprogramma bedenken en leerlingen blijven volgen. De langdurige relatie die daaruit ontstaat is cruciaal om jaar na jaar kennis over hen op te bouwen. Zo ontstaat continuïteit. Niet langer is het curriculum en regelgeving het uitgangspunt maar de talenten van het kind en de vraag hoe onderwijs kan bijdragen aan een optimale ontwikkeling daarvan. De Blok heeft in Finland en Denemarken gezien dat als je het onderwijs op die manier opbouwt, je tot hele andere programma’s en een andere rol voor de leraar komt. Leraren en scholen gaan dan hele andere dingen doen om kinderen in hun ontwikkeling te ondersteunen en tot volle bloei te laten komen.

De Blok ziet veel beweging in het onderwijs in de richting van meer zelforganisatie, maar wel in een beginstadium en ook zoekende. Wat volgens hem nodig is: een paar goed uitgewerkte concepten. Daar werken we aan mee!
Leiding geven aan onderwijsontwikkeling
1. Recht op maatwerk: hoe organiseer je dat en wat vraagt het van schoolleider en docent?
Interactieve expertmeeting onder leiding van Jeroen van Grunsven, rector Picasso Lyceum te Zoetermeer en Freddy Sikkens, directeur van het Maarten van Rossem in Arnhem
Schoolleiders en docenten spannen zich dagelijks in voor het realiseren van onderwijs dat recht doet aan verschillen tussen leerlingen, waarin leerlingen op hun niveau zinvol worden uitgedaagd en een zo goed mogelijk leerresultaat bereiken. Om meer leerlingen gebruik te laten maken van de maatwerkmogelijkheden heeft de staatsecretaris van OCW aangekondigd een ‘recht op maatwerk voor leerlingen’ te willen introduceren. Om dit te onderzoeken is de VO-raad een pilot Recht op maatwerk gestart en werkt OCW aan de voorbereiding van de wettelijke verankering van dit recht.

In deze interactieve expertmeeting gaan Jeroen van Grunsven, schoolleider van het Picasso Lyceum in Zoetermeer en Freddy Sikkens, directeur van het Maarten van Rossem in Arnhem in op de meest actuele ontwikkelingen op het gebied van maatwerk en flexibilisering. Tevens blikken zij vooruit op de uitdagingen bij een recht op maatwerk voor leerlingen en gaan zij met u in gesprek over hoe de schoolorganisatie toegerust kan worden om maatwerkbeleid te ontwikkelen en uit te voeren.

Als u zich opgeeft voor deze expertmeeting zult u enkele weken voor het congres gevraagd worden om uw dilemma op dit thema in te sturen. Dat geeft de workshopleiders de gelegenheid om de meeting zo goed mogelijk af te stemmen op uw wensen en vragen.
2. Van Onderwijs2032 naar het curriculum van nu
Werksessie onder leiding van Annemiek Staarman, senior beleidsadviseur VO-raad
In deze werksessie staat het proces van curriculumontwikkeling ín de school centraal. We zoomen in op de vragen hoe het gesprek op school gevoerd kan worden, wie er welke rol heeft bij curriculumontwikkeling en hoe eigenaarschap en curriculumbewustzijn versterkt kan worden.

De verdiepingsfase van Onderwijs2032 heeft veel praktijkinzichten opgeleverd over hoe scholen nu bezig zijn met curriculumontwikkeling in de eigen school. De inhoudelijke variatie is groot en geeft aan dat scholen vanuit hun eigen visie een schooleigen invulling aan hun onderwijs geven. De praktijk laat zien dat scholen het verplichte examendeel verbreden en verdiepen, dat ze vakoverstijgend werken, dat ze samenhang aanbrengen tussen vakken etc. Daarnaast geeft eigen invulling scholen de mogelijkheid meer te doen aan de maatschappelijke toerusting en aan persoonsvorming.

Naast een variatie aan mogelijke curriculumontwerpen heeft de verdiepingsfase ook een aantal lessen opgeleverd. Een van de lessen is dat je alleen maar samen kunt ontwikkelen. Invulling geven aan keuzeruimte, samenhang, persoonsvorming vraagt om werken in teamverband. Curriculumontwikkeling is ook niet óf van de leraren óf van de schoolleiding óf van deskundigen. Iedereen draagt vanuit zijn eigen rol en expertise bij aan curriculumontwikkeling.
3. Formatief toetsen: een uitdagend vliegwiel voor maatwerk
Interactieve masterclass onder leiding van Jeroen Spek, schoolleider Calvijn College Hardinxsveld-Giessendam en Gerdineke van Silfhout, SLO
Formatief toetsen is een vorm van toetsing die in dienst staat van het leren. Leerlingen krijgen meer zicht op en in meer of mindere mate verantwoordelijkheid voor hun leren, de leerdoelen, het proces en aanpak. Deze visie op onderwijs en toetsing vraagt om onderwijs dat daarbij aansluit in doelen, inhouden, instructie en evaluatie.

In deze interactieve masterclass gaan we in op de uitdagingen van een schoolbrede implementatie van formatieve toetsing. Aan de hand van voorbeelden en uitwerkingen gaat u met de workshopleiders en elkaar in gesprek over het belang van de zes bouwstenen van onderwijsontwikkeling visie, structuur, cultuur, mensen, middelen en opbrengsten voor een succesvolle implementatie van formatieve toetsing. Een onderdeel dat cruciaal is voor het bieden van maatwerk.
4. Leiding geven aan de invoering van LOB en het plusdocument
Expertmeeting
Eén van de kerntaken van het voortgezet onderwijs is ervoor zorgen dat leerlingen op een passende plek terechtkomen in het vervolgonderwijs. Goede loopbaanoriëntatie en -begeleiding ondersteunt leerlingen bij het maken van betere keuzes voor een vervolgopleiding. Maar hoe ziet een zinvol en effectief lob-programma er uit en welke rol krijgt het plusdocument? En wat zijn aandachtspunten en valkuilen bij de invoering van een lob-programma?

Deze en andere vragen komen aan de orde in de workshop ‘Leidinggeven aan de invoering van LOB en het plusdocument’. Daarbij maken we o.a. gebruik van de ervaringen die in het vmbo zijn opgedaan met het implementatieproces van LOB.
5. Leiding geven aan lerend vernieuwen
Masterclass door Marleen Rikkerink, hoofd ICT- en onderwijsontwikkeling van scholengemeenschap Het Erasmus in Almelo en John van Dongen, Ster@dvsieur van VO-content.
Een onderwijsontwikkeling of -vernieuwing leidt lang niet altijd tot een duurzaam resultaat. Het blijkt lastig te zijn een onderwijskundige ontwikkeling zodanig in te voeren dat deze verankerd raakt in de schoolorganisatie. Welke combinatie van factoren verklaart het succes van scholen waar het lukt om een lastige vernieuwing te realiseren?

Een vernieuwing is succesvol als het merendeel van de docenten hun opvattingen ontwikkelt over wat goed onderwijs is en hun handelen in de klas daarop afstemt. Een belangrijke voorwaarde hiervoor is dat collega’s samen al werkende weg en voortdurend lerend het idee van de vernieuwing praktisch vormgeven. Essentieel is dat leidinggevenden actief deelnemen aan dit proces van gezamenlijk leren en daar voorwaarden voor scheppen. In scholen met een dergelijke lerende cultuur functioneren leidinggevenden vanuit één gemeenschappelijke visie op leren.

In deze masterclass nemen wij u mee in enkele wetenschappelijke achtergronden van de verduurzaming van onderwijsvernieuwingen. We maken hierbij telkens de vertaalslag naar de dagelijkse onderwijspraktijk.
6. ‘Gezocht bestuurders en schoolleiders met lef!’ Passend onderwijs vraagt om innovatief leiderschap
Door middel van storytelling verkennen Ingrid van Eijndhoven, vestigingsdirecteur op het Antoon Schellenscollege en Pleinschool Helder en Jan Kloosterman, directeur zorg op Jacobus Fruytier Scholengemeenschap, hoe innovatief leiderschap je kan helpen bij het vinden van een passende onderwijsplek voor alle leerlingen.
Passend onderwijs is twee jaar van kracht. Scholen werken met elkaar aan het realiseren van inclusiever onderwijs en uitdagend onderwijs voor leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte. Het doel is het realiseren van een passende onderwijsplek voor elke leerling.

Passend onderwijs biedt ruimte om met elkaar nieuwe vormen van samenwerken, onderwijs en ondersteuningsvormen in te richten. Dit is een kans en een uitdaging. Om sommige leerlingen een passende plek te kunnen bieden moeten soms oude structuren los worden gelaten en creatieve oplossingen worden gevonden. Dit vraagt om innovatief leiderschap. Hoe geef je als schoolbestuurder en schoolleider vorm aan dit innovatief leiderschap?

Tijdens de sessie vertellen twee scholen hun persoonlijke reis en is er veel ruimte voor het stellen van vragen.

Jacobus Fruytier scholengemeenschap
Binnen onze scholengemeenschap hebben we een intensieve samenwerking met het vso. Daarnaast is er in de zorgstructuur van de school Schoolmaatschappelijk werk Plus ingezet om de brug naar ouders/verzorgers in hun context te slaan. Beiden levert veel voordelen op is onze ervaring.

Scholengroep Het Plein, locaties Antoon Schellenscollege en Pleinschool Helder
Reguliere scholen en ook weer niet....? Leiderschap met lef spits zich toe op mijn persoonlijke ontwikkeling en groei als schoolleider. Van het oprichten van een school met niets , naar 2 scholen die een positie hebben verworven als het gaat om hun expertise en resultaten. Scholen die roeien tegen de stroom in. Scholen die zich i.t.t. andere scholen nadrukkelijk moeten bewijzen. Een school, gedoemd op te heffen, nieuw elan geven en doorgaan. Over passie, doorzettingsvermogen, vertrouwen en lef.
7. Masterclass Lidewey van der Sluis: draag- en trekkracht bij leiding geven aan verandering
Inspiratiesessie door prof. dr. Lidewey van der Sluis, thought leader, econoom en hoogleraar Strategisch Talent Management aan de Nyenrode Business Universiteit
Leiding geven aan verandering vraagt om draag- en trekkracht. In deze inspiratiesessie komt aan bod waarom dat zo is en op welke manier schoolleiders en –bestuurders deze krachten kunnen organiseren. Op basis van wetenschappelijke kennis zal worden onderbouwd waar en wanneer centraliseren juist is en welke factoren vragen om decentralisatie. De relevantie van de draag- en trekkracht van leidinggevenden zal worden toegelicht. Tevens krijgt u praktische tips om uw eigen leiderschap ten dienste van de school te ontwikkelen.
Leiding geven aan (persoonlijke) ontwikkeling
8. Klaar voor de toekomst; de ontwikkeling van het beroep schoolleider
Werksessie door Netwerk voor Schoolleiders (NvS) en De Stichting voor het Schoolleidersregister (SRVO)
Als schoolleider zijn we de hele bezig met ontwikkeling. Het organiseren van leerprocessen zijn onze 'core business'. Maar hoe zit het met ons eigen leerproces? Tijdens deze werksessie nemen het Netwerk voor Schoolleiders (NvS) en De Stichting voor het Schoolleidersregister (SRVO) je mee op verkenningstocht: wat betekenen veranderende tijdperken voor het beroep schoolleider? Hoe zorgen we ervoor dat we hiervoor goed uitgerust zijn? Door het verbinden van toekomstscenario's aan de realiteit van alledag komen we tot de kern van ons vak: werken aan onderwijs dat ons ALLEN voorbereidt op de toekomst.
9. De rol van de schoolleider in het beïnvloeden van de mindset over onderwijs
Interactieve werksessie door Jan Fasen, directievoorzitter Mundium College, Roermond
Jan Fasen deelt samen met collega schoolleider die ook participeert in de onlangs gestarte beweging ‘schoolleiders van de toekomst’ hun praktijkervaring over hoe zij leiding geven aan een mindshift in het denken over onderwijs in hun eigen school. Zij kijken daarbij specifiek naar hun eigen rol als schoolleider en waar dat toe leidt op dit moment.

Deelnemers aan de workshop kunnen rekenen op twee boeiende casussen die laten zien hoe de bekende en vertrouwde paden over onderwijs zijn verlaten en tot gevolg heeft dat er bij leraren en leerlingen een geheel nieuwe mindset over onderwijs ontstaat. Het wordt een interactieve sessie waarin we op zoek gaan naar opvallende leiderschapskenmerken en of en hoe die te herkennen zijn in de dagelijkse praktijk van schoolleiders.
10. De professionele identiteit van de bestuurder. Aan de slag met een werkmodel
Werksessie onder leiding van Sam Terpstra, bestuursvoorzitter CSG Reggesteyn in Nijverdal en kerndocent Leergang Excelleren in onderwijsbestuur, AOG School of management, lid onderwijscentrum de Baak
Professionele identiteit draait om de spannende relatie tussen de specifieke context waarin je werkt, de bestuurlijke rollen die voor je klaar staan en je persoonlijke kwaliteiten. In deze workshop verkennen we een aantal aspecten van de professionele identiteit van bestuurders. Dat doen we aan de hand van een werkmodel dat de afgelopen jaren door Sam Terpstra is ontwikkeld.

Gesprekken met collega-bestuurders, eigen ervaringen als bestuurder en opleider en de inzichten van Manon Ruijters zijn daarbij essentieel geweest. (Zie: “Je binnenste buiten”, red. Manon Ruijters e.a., 2016). In de workshop licht ik het werkmodel toe en gaan we vervolgens daarmee aan de slag.

Deelnemers leren met het model werken en ontwikkelen aan de hand daarvan een beter begrip van de vragen en dilemma’s die in hun werk als bestuurder een belangrijke plek innemen. Het werkmodel biedt handvaten om je opdracht helder te krijgen en je eigen professionalisering richting te geven. Het biedt een stevig uitgangspunt om het gesprek over goed bestuur en good governance te voeren.
11. Waarom op weg naar een beroepsprofiel voor bestuurders voortgezet onderwijs?
Door onder andere bestuurders Wim Littooy, dagelijks bestuurder bij het Avicenna College, Willem de Vos, rector/ bestuurder Christelijk Lyceum Veenendaal, Geert Popma, voorzitter CvB, Apeldoorns Voortgezet Openbaar Onderwijs en Marc Mittelmeijer, voorzitter CvB Quadraam
De VO-academie werkt samen met een aantal VO-bestuurders aan het formuleren van een bestuurdersprofiel VO. In deze workshop staat de waaromvraag centraal. Een gedeeld en doorleefd antwoord op deze vraag is een belangrijke voorwaarde voor een scherp en relevant profiel.

Vragen die in de workshop aan de orde komen zijn:
• Wat is een bestuurdersprofiel of beroepsstandaard en wat is de waarde ervan voor bestuurders?
• Wat maakt het bestuurdersprofiel relevant (voorwaarden en inhoudelijke criteria)?
• Leidt het bestuurdersprofiel automatisch tot het vormgeven van toetsing of accreditatie en zo ja, hoe zou dat er uit moeten zien?
• Staat het proces van professionalisering centraal of heeft toetsing van bestuurders aan een beroepsprofiel ook een eigenstandige waarde?
• Moeten we iets specifieks organiseren voor het sector VO of is het juist waardevol om samen deze ontwikkeling samen met andere sectoren in gang te zetten en in te vullen?
• Wat zijn valkuilen en turn-off’s?
12. Eigenheid als beginpunt aan de hand van de Insights Discovery vragenlijst
Door Monique Janssen, arbeid- en organisatiepsycholoog, Menskracht Advies
Deze workshop staat in het teken van de psyche. We werken in deze workshop met een instrument voor persoonlijke en teamontwikkeling: Insights Discovery. Insights Discovery geeft inzicht in iemands psychologische voorkeuren gebaseerd op het werk van Carl Gustav Jung. Hierbij wordt een toegankelijke kleurentaal gebruikt om zelfinzicht, effectieve samenwerking en cultuurontwikkeling te bevorderen. Tijdens de workshop krijgen de deelnemers inzicht in deze kleurentaal en ontvangen zij een uitgebreid persoonlijk profiel waarin hun psychologische voorkeuren worden weergegeven.

Voorafgaand aan de workshop vullen zij hiervoor de Insights Discovery vragenlijst in.
30.HET ANTWOORD OP HOE, IS JA. Volgen als het nieuwe leiden
Inspiratiesessie door Harry Starren, voorzitter nederlandse creatieve industrie / dean Nederlandse School / Directeur Ithaca International
Veranderingen gaan vanzelf. Dat hoor je weinig maar dat maakt het niet minder waar. We hechten aan de moeizaamheid van veranderingen omdat het onze taak heroïsch maakt. We hebben er belang bij, bij die moeizaamheid. Onze rol wordt in dit moeizame narratief cruciaal. Daarom dringen we aan op leiderschap. Maar de roep om leiderschap is dubieus (daar hoef je het woord niet in het Duits voor te vertalen). Het zit ons steeds meer in de weg. Het is een cliché geworden, een ijdel ideaal met nogal wat bijwerkingen.

We moeten misschien ophouden 'in de weg te gaan staan'. En vertrouwen op wat te gebeuren staat. De dingen op hun - professionele - beloop laten. 'Volgen' als het nieuwe leiden: dat is wel zo bescheiden. En verrassend effectief. De onderwijswereld benaderen met een waarderende blik en een luisterend oor, dienstbaar en daarín van betekenis.

We hebben principes nodig die regels overbodig maken. En die principes zijn er al. Daarom de titel boven deze tekst als conclusie op het eind: het antwoord op de vraag 'hoe' is ja.

Na een warming up (met enkele oefeningen), bespreken deelnemers moeiteloze verandering in hun persoonlijk leven (in tweetallen/plenair), moeiteloze verandering in en rond school (plenair). Aan het einde bespreken we de 'richting van de zwerm': het patroon van onderwijsinnovatie. vanzelfsprekendheden van de nieuwe tijd. We spreken aan het eind over de achterkant van veranderen. Het voorspelbare verlangen naar bestendigheid.
Leiding geven aan de maatschappelijke opdracht van de school
13. De schoolleider als artistiek directeur
Door Micha de Winter, hoogleraar pedagogiek aan de Universiteit Utrecht en bijzonder Lector Jeugd aan Hogeschool Utrecht
Scholen hebben te maken met bijna alle dilemma’s, spanningen en uitwassen die in onze samenleving bestaan en groeien: de samenleving komt in al zijn gedaanten de school binnen rollen. Tegelijkertijd is de taak van schoolleiders om een positief, prettig en leerzaam sociaal klimaat in de school te cultiveren.

De combinatie van dit alles lukt steeds minder alleen met behulp van regels, brochures en protocollen. Schoolleiders hebben naast al hun andere competenties verbeeldingskracht nodig, bijvoorbeeld om, zoals Hannah Arendt zei: ‘hun leerlingen te helpen op reis te gaan in de belevingswereld van de ander. Omdat leerlingen nu eenmaal gedijen bij optimisme, hebben ze schoolleiders nodig die zicht ontpoppen als artistiek directeur van een op hoop en perspectief gerichte leeromgeving.

Let op! Deze sessie wordt alleen in ronde 2 gegeven.
14. ‘The unknowable future’: dilemma’s in het onderwijs aan nieuwkomers
Door Yolande Ulenaers, directeur-bestuurder Scholengroep Rijk van Nijmegen en Josephie Brefeld, plv rector Marnix College
Door de grote toestroom van vluchtelingen in Europa staat het onderwijs aan nieuwkomers volop in de belangstelling. ISK’s groeiden in korte tijd uit de voegen en ook veel reguliere scholen namen de verantwoordelijkheid op zich om deze leerlingen zo snel mogelijk toegang te geven tot onderwijs. Daarbij werden ze geconfronteerd met diverse uitdagingen: de nieuwe leerlingen hebben een beperkte of onderbroken onderwijsachtergrond, er is veel onzekerheid over hun perspectief in Europa, ze kampen met traumata. De scholen hebben daardoor nieuwe uitdagingen rondom curriculum en leermiddelen, organisatie, deskundigheidsbevordering, sociale cohesie.

In deze workshop delen de workshopleiders hun ervaringen met het opzetten van onderwijs aan nieuwkomers en de inzichten van experts en ervaringsdeskundigen uit de VS en andere Europese landen. De workshop richt zich vervolgens op dilemma’s van de deelnemers.
15. Vanuit pedagogisch leiderschap werken aan sociale veiligheid
Door Ine Spee, ambassadeur sociale veiligheid van School en Veiligheid
Hoe kunt u vanuit pedagogisch leiderschap werken aan sociale veiligheid op uw school? Aan de hand van een casus wordt deze vraag met gebruik van interactieve acteurs onderzocht.

Tijdens de workshop escaleert een incident. Hierbij zijn er verschillende opdrachten en reflectievragen over hoe u bijvoorbeeld om kunt gaan met een leerling die een extreme uitspraak doet, een leerling die op basis van zijn/haar geaardheid gepest wordt of verschillende reacties binnen een docententeam op dit soort situaties.

Aan het einde van de workshop weet u hoe u (ook onder druk) vanuit de visie en normen & waarden van de school preventief en curatief kunt handelen op het gebied van sociale veiligheid. En wat daarbij uw pedagogische rol kan zijn als bestuurder of schoolleider.
16. Eigenaarschap bij Verandering - Hoe maak ik van mijn school een winnend team?
Door Lex van de Haterd, voorzitter CvB Meridiaan College Amersfoort en Harm van Dijk, partner VanHarthe centrum voor co-creatie/initiatiefnemer G1000
Lex van de Haterd vroeg zich regelmatig af hoe hij de cultuur rondom medezeggenschap nou eens echt kon veranderen. Het overleg met interne en externe partners kostte veel energie en liep alleen via het bestuur. Hij leerde hoe hij het anders aan kon pakken toen hij als betrokken burger een G1000 meemaakte. Samen met ruim 630 andere inwoners van de stad Amersfoort hield hij zich een hele dag bezig met de vraag: Wat vind ik belangrijk voor de toekomst van mijn stad? De gekozen methodiek was inspirerend en innovatief. De sfeer was dynamisch en energie gevend. De methodiek heeft hij vervolgens, samen met Harm van Dijk, die de G1000 naar Nederland en Amersfoort haalde, vertaald naar zijn school.

Op 27 oktober 2016 hielden ruim 150 leerlingen, ouders, medewerkers en externe partners zich bezig met de vraag: Wat is mijn droom voor het Meridiaan College voor de komende vier jaar? Die vraag werd in een aantal rondes in steeds wisselende groepen en met andere vragen uitgewerkt. De gekozen methodiek maakt veel gebruik van digitale techniek om uit te wisselen, te stemmen en te presenteren en leidt tot een concreet resultaat: input voor een nieuw strategisch beleidsplan. De methodiek leverde daarnaast ook een heleboel draagvlak, betrokkenheid en enthousiasme op: echt eigenaarschap van de deelnemers!

In de workshop staan we stil bij de vraag: ‘Hoe maak ik alle interne en externe partners mede-eigenaar van de toekomst van onze school?' Geen lang verhaal over waarom en hoe dat op het Meridiaan College allemaal gedaan is. Ook geen verhaal over techniek en methodiek. U ontdekt zelf hoe het werkt en hoe het voelt, terwijl u met elkaar het antwoord zoekt op deze vraag. Op het eind van de workshop heeft u het principe van het proces in een snelkookpansessie meegemaakt en krijgt u antwoord op de vraag hoe het zit met eigenaarschap bij verandering.
17. Peer coaching voor en door leerlingen: misschien wel de gewoonste zaak van de wereld!
Door Melek Usta, initiatiefnemer van Peer2Peer in het onderwijs.
Elke school wil liefst een lerende organisatie zijn. Maar hoe bereik je dat? Vaak betekent het dat leerkrachten met en van elkaar leren. Waarom trekken we dit principe niet door naar de leerlingen? Hoe kunnen ook leerlingen met en van elkaar leren en wat leert de school daar dan weer van? In deze workshop laat Peer2Peer zien hoe Peer coaching toegepast kan worden en wat het toevoegt aan het lerend vermogen van een school. We reiken u concrete handvatten aan. Schoolleiders, docenten en leerlingen delen graag hun ervaringen met u.

Inhoud workshop:
• Praktijkvoorbeelden hoe leerlingen met en van elkaar leren en wat de school daarvan dan weer leert. U ziet hoe leerlingen in verschillende rollen als Peer coach een structurele bijdrage leveren aan het leerproces en zo leerkrachten kunnen ontzorgen.
• Docenten en leerlingen van twee Peer2Peer-scholen komen aan het woord. Zij vertellen u graag hun ervaringen.
• Wat houdt Peer coaching van Peer2Peer in?
• U krijgt concrete handvatten aangereikt hoe een schoolorganisatie door de structurele inzet van Peers het onderwijs en het sociale klimaat kan verbeteren.
18. Hoe vergroot u de waarde van het jaarverslag?
Door Kim van Eijck van Wisselwerkers en Hubert Visser van KPMG Het jaarverslag vormt een belangrijk instrument in de communicatie met uw stakeholders. Daarbij gaat het niet sec om de financiële, maar juist ook om de bredere informatie over de realisatie van uw maatschappelijke opdracht. Deze insteek heeft de monitoringscommissie Goed Bestuur van de VO-raad ook gekozen bij het invullen van hun opdracht: het gaat niet (alleen) om de letter maar vooral om de geest van Goed Bestuur. Het is daarom van belang dat het jaarverslag waarde heeft en op een betekenisvolle manier wordt ingezet. Voor uzelf en uw omgeving. Daarnaast is de openbaarmaking van het jaarverslag een lidmaatschapseis van de VO-raad. In deze workshop gaan we dieper in op het nut en waarde van een jaarverslag en hoe u het op een betekenisvolle wijze kunt vormgeven en inzetten. Dus geen verplicht nummer maar een waardevol middel dat u helpt om uw omgeving beter bij uw school of scholen te betrekken.
19. Medezeggenschap en horizontale verantwoording onder de loep
Door Geri Bonhof, voorzitter Monitoringscommissie Goed Bestuur en Frans de Vijlder, onderzoeker Hogeschool Arnhem-Nijmegen
Medezeggenschap en horizontale verantwoording gaan over het betrekken van en verantwoorden aan de belanghebbenden in en rondom uw organisatie. Dit betreft onder andere uw leerlingen, hun ouders en de docenten. Hun bijdrage is van groot belang bij het formuleren en realiseren van uw maatschappelijke opdracht.

De monitoringscommissie goed bestuur onderschrijft deze uitgangspunten. Het organiseren van de invloed van deze belanghebbenden, alsmede het functioneren van de medezeggenschap, is daarbij door de leden van de VO-raad als belangrijk thema bestempeld. De monitoringscommissie goed bestuur van de VO-raad heeft hier dan ook onderzoek naar gedaan.

In deze workshop doen we verslag van het diepte-onderzoek dat bij drie organisaties in het voortgezet onderwijs is uitgevoerd. We gaan met u in gesprek over de resultaten en bieden u suggesties en handvatten voor de verdere ontwikkeling van de medezeggenschap binnen uw organisatie.
Leidinggeven aan de school als organisatie
20. Samen leraren opleiden in de school: leiding geven aan professionalisering van leraren in een doorlopende lijn
Door Ton Roelofs, directeur van CSG PENTA-college en coördinator van de opleidingsschool, in samenwerking met het Steunpunt Opleidingsscholen VO
Meer dan 40% van de vo-scholen in Nederland maakt deel uit van een opleidingsschool, een partnerschap waar lerarenopleiding en school het opleiden van nieuwe leraren in gezamenlijkheid oppakken. Onderzoek wijst uit: samen opleiden werkt! Maar het blijft niet bij alleen opleiden. Steeds meer opleidingsscholen zetten ook stappen waar zittende leraren en daarmee de gehele school van profiteert. Inductietrajecten en professionalisering van zittende leraren worden verbonden aan het samen opleiden van nieuwe leraren.

CSG PENTA-college van opleidingsschool RPO Rijnmond werkt aan verbinding tussen die drie belangrijke schakels in de versterking van de kwaliteit van leraren: het opleiden van nieuwe leraren, inductie van startende leraren en de professionalisering van zittende leraren.

In deze workshop gaan we in op drie HOE-vragen rondom samen opleiden en professionaliseren:
1. Hoe geeft u leiding aan het opleiden van leraren in een complex partnerschap met lerarenopleiders en andere scholen?
2. Hoe zorgt u ervoor dat het opleiden van nieuwe leraren in uw school een vliegwiel wordt voor het inductietraject van startende leraren en de professionalisering van zittende leraren?
3. Hoe geeft u op uw school leiding aan het formuleren van die doorgaande leerlijn tussen leraren opleiden, inductie en professionaliseren?
21. Masterclass leidinggeven aan teamontwikkeling als voorwaarde voor verandering
Door Ben van der Hilst (Het Leren Organiseren), adviseur en onderzoeker op het gebied van de teamgecentreerde arbeidsorganisatie in het onderwijs
Het innovatiegemak van scholen hangt voor een belangrijk deel samen met de organisatiestructuur van de school. Uit onderzoek blijkt dat scholen met een sterke teamstructuur gemakkelijker inspelen op noodzakelijke veranderingen die van binnen of van buiten komen. Volgens de Onderwijsraad is een sterke teamstructuur een onmisbare schakel tussen individueel leren en organisatieleren. Bovendien is er een sterk verband tussen teamstructuur en professionele ruimte van leraren. In de masterclass worden handvatten aangereikt (en geoefend) om de eigen organisatiestructuur te analyseren, met name om de teamstructuursterkte in kaart te brengen. Ook komen interventies aan de orde om deze teamstructuur te versterken en daarmee het lerend vermogen van de school te verhogen. Onder andere komt aan de orde het ondersteunen van de teamstructuur door een gericht personeelsbeleid (w.o. het taakbeleid en de gesprekscyclus).
22. Hoe kweek je professionele leergemeenschappen?
Door Nicole Voorn, afdelingsleider bovenbouw vwo, Fons Vitae lyceum, Maarten van Dijk, docent/projectleider, Christelijk Lyceum Zeist en Gertjan Sinke, landelijk projectleider Onderwijscoöperatie
Veertien scholen in het voortgezet onderwijs nemen deel aan een project waarin zij hun ervaringen delen over hun ontwikkeling als professionele leergemeenschap. Twee van deze scholen, het Christelijk Lyceum Zeist en het Fons Vitae Lyceum uit Amsterdam gaan in deze workshop in dialoog met de deelnemers op basis van hun successen én hun dilemma’s.
23. Een goed begin. Inwerkprogramma voor beginnende schoolleiders
Deze workshop wordt gegeven door Brigit Verbeek, trainer / adviseur Learnovate en afwisselend ondersteund door de betrokken inwerkadviseurs: Harry Claessen, Juul Velvis en Marita van Dam..
Een inwerkprogramma voor leidinggevenden is in de meeste bedrijven gemeengoed. Tot op heden is het in het onderwijs eerder uitzondering dan regel. Beginnende leidinggevenden in het onderwijs dragen veelal zonder ondersteuningstraject vanaf de eerste dag de volledige, integrale verantwoordelijkheid voor afdeling en personeel.

In deze workshop staan we stil bij het belang van inwerkprogramma’ s, zodat het potentieel van leidinggevenden behouden blijft voor het onderwijs. Wat kunt U in deze context meegeven om de eerste periode van de loopbaan succesvol te maken?

U vormt met andere deelnemers voor dit moment een denktank om samen antwoorden te vinden op deze vraag. We maken hierbij gebruik van de methodieken van Deep Democracy.
24. De rol van de schoolleider bij het systematisch gebruiken van data voor onderwijsverbetering
Door Kim Schildkamp en Cindy Poortman van de Universiteit Twente
Hoe kan uw school belangrijke onderwijsproblemen op een effectieve manier oplossen? Hoe krijgt uw school bijvoorbeeld de examenresultaten omhoog? Hoewel scholen over veel data beschikken, worden beslissingen om het onderwijs te verbeteren nog vaak gebaseerd op aannames, anekdotes en onderbuikgevoelens. De Universiteit Twente ontwikkelde de datateam® methode om data, zoals toetsresultaten, doorstroomgegevens en observaties in de klas, effectief te gebruiken om concrete vraagstukken op te lossen en zo het onderwijs te verbeteren. Uit onderzoek blijkt dat het werken met data kan leiden tot beter onderwijs en betere leerlingresultaten.

Tijdens deze workshop maakt u kennis met de datateam methode en gaan we ook in op de diverse bronnen die u kunt gebruiken ten behoeve van data-analyse. Tevens gaan we in op de rol van de schoolleider bij het werken met data. Hoe kunt u dit proces in goede banen leiden? Hierbij vragen wij om uw input, maar uiteraard delen we ook de resultaten van ons onderzoek naar leiderschap en datagebruik.
25. Aan tafel met de Inspectie over bestuursgericht toezicht
Ronde tafelgesprek met Fije Hooglandt, coördinerend inspecteur VO bij de Inspectie van het Onderwijs
‘Het onderwijs verandert en het toezicht verandert mee’. Recente aanpassingen in het toezicht hebben een direct effect op de rol van bestuurders op het gebied van onderwijskwaliteit. De nieuwe koers stelt eisen aan besturen om op een adequate wijze vorm te geven aan deze nieuwe stijl van verantwoording en kwaliteitsverbetering. Bestuurders vormen voortaan niet alleen de eerste gesprekspartner voor de inspectie, maar het bestuurlijk handelen wordt nadrukkelijk ook zelf onder de loep genomen. Welke visie en ambities heeft het bestuur op het gebied van onderwijskwaliteit? En op welke wijze laat het bestuur zien dat zij ‘in control’ is? Deze en andere kwesties komen op tafel tijdens een rondetafelgesprek met Fije Hoogland.
26. Samen werken aan het onderwijsaanbod in de regio in tijden van krimp
Door Eva van Cooten, senior beleidsadviseur VO-raad samen met Klaas Pit van BMC
Van scholen worden door allerlei ontwikkelingen gevraagd om met elkaar samen te werken: de daling van het aantal leerlingen, passend onderwijs, het in stand houden van het techniek onderwijs en het tegengaan van kansenongelijkheid. In plaats van elkaars concurrent worden scholen steeds meer elkaar samenwerkingspartner. Maar hoe kom je tezamen tot een gebalanceerd onderwijsaanbod in de regio? En welke organisatievorm biedt hiervoor de beste kansen? Welke rol kan het RPO spelen? Over het belang van samenwerken en de vraagstukken daarbij gaan we met elkaar in gesprek.
27. Welke inzichten biedt de Spiegel Personeel en School?
Door Johan Veenstra, rector van het Comenius College Hilversum
Het Comenius College heeft meegedaan aan de pilot Spiegel Personeel en School. De spiegel geeft een beeld van de actuele staat van het SHRM-beleid, de wijze waarop dit door medewerkers ervaren wordt en schetst mogelijkheden om dit beleid te verbeteren. Prof. Dr. Leisink en dr. Eva Knies bespreken in een andere workshop op het congres de wetenschappelijke aspecten van o.a. de Spiegel.

In deze workshop staat het verhaal van rector Johan Veenstra centraal. Hij gaat o.a. in op de volgende vragen: Wat is het geheim van de ontwikkeling van de school? Tot welke inzichten heeft het gebruik van de Spiegel geleid, hoe is hij hier als leidinggevende mee omgegaan en wat wordt er op het Comenius concreet gedaan met de bevindingen? Hij gaat hierover graag met u in gesprek!
28. Masterclass: de staat van Strategisch HRM in het VO, gepresenteerd op basis van recent wetenschappelijk onderzoek.
Door Prof. dr. Peter Leisink en dr. Eva Knies van de Universiteit Utrecht
Prof. dr. Peter Leisink en dr. Eva Knies van de Universiteit Utrecht vertellen over de belangrijkste uitgangspunten van strategisch personeelsbeleid. Zij doen dit aan de hand van diverse conclusies uit het onderzoek naar ‘de staat van strategisch HRM’ dat zij afgelopen najaar in opdracht van de VO-raad hebben uitgevoerd, en op basis van uitkomsten uit ‘de Spiegel’ het meetinstrument wat scholen inzicht biedt in de vraag hoe onderdelen van SHRM binnen de school ervaren worden.

Een belangrijk gespreksonderwerp zal zijn hoe u vervolgens met deze wetenschappelijke conclusies zelf aan de slag kunt gaan. Tijdens en na de presentatie zal er daarom ruimte zijn om met elkaar van gedachten te wisselen over de vraag wat de geboden inzichten betekenen voor het werk van ieder van ons. Strategisch personeelsbeleid vormt al langer een van de bouwstenen van de professionele schoolorganisatie, maar is ook van groot belang voor verdere onderwijsontwikkeling.
29. Collegiale visitaties: bestuurders leren van elkaar
Leren van collega-bestuurders door elkaars bestuurlijk denken en handelen onder de loep te nemen: een krachtige manier om werk te maken van uw professionele ontwikkeling. Collega-bestuurders vervullen een vergelijkbare positie binnen de organisatie, staan voor een zelfde taak en herkennen uw dilemma’s als geen ander. In het traject Collegiale bestuurlijke visitatie worden bestuurders aan elkaar gekoppeld; ze lezen en denken met elkaar mee. En komen vaak met nieuwe inzichten. Zowel gevisiteerde als visiterende bestuurders geven aan dat zij door de visitaties anders gingen kijken naar hun eigen organisatie en werkwijze.
In deze sessie leggen deelnemende bestuurders uit wat de meerwaarde is van collegiale visitaties, wat het hen heeft opgeleverd en wat het betekent voor hun leiderschap.

Deze sessie wordt in ronde 1 en 2 afwisselend gegeven door:
Kees Hoefnagel, onafhankelijk voorzitter van visitatiecommissies Collegiale Bestuurlijke Visitaties en oud-voorzitter CvB Stichting Onderwijs Midden-Limburg
Truus Vaes, voorzitter IRIS-CVO
Hans Freitag, Voorzitter CvB bij Stichting scholengroep Leonardo da Vinci Leiden
Marcel van der Knaap, MK Interim & Advies BV - interim in onderwijs
Kees Schouten, directeur-bestuurder Purmerendse Scholengroep
Marcel Klaverkamp, directeur-bestuurder Dockinga College

Aanmelden