Leerlingen ondersteunen bij mentale problemen

21 januari 2021

Er zijn toenemende zorgen over de mentale gezondheid van leerlingen als gevolg van de coronacrisis. De crisis brengt veel jongeren onzekerheid, stress en spanningen. Hun sociale contacten, vrijheid en experimenteerruimte zijn sterk verminderd. En door de vernieuwde maatregelen die vanaf eind december gelden, moeten de meeste leerlingen ook het fysieke contact op school opnieuw missen. Veel leerlingen hebben op dit moment ook vanuit hun school iets extra’s nodig om overeind te blijven.

Naast de vaak beperkte groep kwetsbare leerlingen die op school meestal wel bekend is, is er een groeiende middengroep van leerlingen die het mentaal zwaar heeft. De school kan hierin al iets betekenen voor leerlingen door laagdrempelig gebruik te maken van al bestaande en vaak kosteloze tools. Er bestaat niet één specifieke aanpak die past bij alle scholen en leerlingen. De VO-raad werkt samen met het programma Gezonde School om scholen en leerlingen structureel te ondersteunen bij hun mentale gezondheid. 

Daarnaast heeft de VO-raad in samenwerking met betrokken onderwijs-/zorgorganisaties een beknopte handreiking gemaakt die scholen hierbij kunnen gebruiken. 
 

Beknopte handreiking scholen
Aanpak mentale ondersteuning leerlingen

Belangrijk is om verschil te maken tussen het versterken van de basis (korte termijn) aan de ene kant en aan de andere kant aandacht te hebben voor preventie (lange termijn). Zet voor de korte termijn in op wat er al goed gaat en versterk de steun die leerlingen vanuit de school ervaren; probeer voor de lange termijn het thema mentale gezondheid op een structurele manier te borgen binnen de school. 

Bij het versterken van mentale gezondheid van jongeren kan school een belangrijke rol spelen, en daarnaast is het een opgave voor alle opvoeders en de partijen om jongeren heen. Het is daarom van belang om op zoek te gaan naar samenwerkingen binnen en buiten de school en om contacten te leggen met lokale partners die de netwerken rondom jongeren versterken.

Wat kan de school doen?

1. Aandacht hebben voor leerlingen begint met aandacht hebben voor elkaar als team. Hoe is het gesteld met de mentale gezondheid van de collega's? Inventariseer als directie wat het team nodig heeft om elkaar te steunen, bij het lesgeven en in mentaal opzicht.

2. Blijf zoveel mogelijk in contact met alle leerlingen. Dit geldt zowel voor de leerlingen die fysiek op school aanwezig zijn, als de leerlingen die vanwege de coronamaatregelen thuis online onderwijs volgen. Bespreek de ongewone situatie waarin we zitten en besteedt extra aandacht aan de mentale gezondheid van leerlingen. Houd in gedachten dat leerlingen waar eerder geen zorgen over waren als gevolg van de crisis ook problemen kunnen ondervinden.

3. Maak gebruik van de bestaande ondersteuningsstructuren binnen de school. Organiseer het gesprek met de schoolpsychologen/orthopedagogen en jeugdgezondheidszorg (JGZ), mentoren en school maatschappelijk werk (SMW) om beter zicht te krijgen op de situatie waarin leerlingen zich bevinden en om af te stemmen welke acties nodig zijn.  

Maak onderscheid in drie categorieën waarbinnen leerlingen zich bevinden: 
1) leerlingen waar geen zorgen over zijn; 
2) leerlingen die nog niet in beeld zijn bij de zorgcoördinator, maar waarbij de zorgen toenemen;
3) de zorgleerlingen die al in beeld zijn bij de zorgcoördinator. 

4. Schakel de leerlingen zelf in en laat hen meedenken aan oplossingen om mentale gezondheid te versterken. Welke mogelijkheden zien zij en welke activiteiten kunnen zij zelf organiseren voor en met elkaar?

5. Houd contact met ouders en versterk daarin de bestaande lijnen. Denk aan online inloopmomenten of een voorlichting over mentale gezondheid, dagritme of veerkracht.

5. Ga op zoek naar lokale samenwerkingspartners buiten de school die kunnen ondersteunen. Denk hierbij aan gemeenten*, GGD-en**, buurtsportcoaches, JOGG regisseurs***, jongerenwerk, wijkteams, welzijns- en vrijwilligersorganisaties en sportclubs.

 

* Een van de beschermende factoren voor mentale gezondheid is deelname aan sportieve, creatieve en sociale activiteiten. Gemeenten hebben ruim 58 miljoen euro gekregen voor het Jeugdpakket om activiteiten te organiseren voor jongeren en jongvolwassenen. Neem contact op met de gemeente om te overleggen welke mogelijkheden voor samenwerking er zijn binnen deze regeling.
 

** GGD-en, en centra voor Jeugd en Gezin kunnen scholen ondersteunen bij het verzorgen van bijvoorbeeld webinars voor ouders, of online ouderavonden over mentale gezondheid. 
 

*** Gymleraren en leerlingen kunnen samenwerken met JOGG-regisseurs, jongerenwerk of sportclubs om sportieve challenges te bedenken die jongeren activeren.

Overzicht tools en interventies

De VO-raad heeft samen met betrokken onderwijs-/zorgorganisaties een overzicht gemaakt van instrumenten die scholen kunnen inzetten om hun leerlingen te helpen. Het overzicht biedt laagdrempelige tools (apps/websites etc.) tot aan structurele interventies die scholen kunnen inzetten. 

Ga naar het interventieoverzicht mentale gezondheid vo.

Nederlands Jeugdinstituut (NJi) 

Het kabinet heeft diverse steunpakketten vrijgemaakt voor jeugd, voor zowel de korte als de langere termijn. De website van het NJi bevat een overzicht van geldstromen voor gemeenten, schoolbesturen en andere partijen in het jeugdveld om kinderen en jongeren in coronatijd te ondersteunen. Ook het Nationaal Programma Onderwijs is hier opgenomen.