Verdwaal jij in je zoektocht naar effectief leesonderwijs? De Kennistafel helpt!
De Kennistafel Effectief Leesonderwijs verbindt wetenschap en praktijk en ondersteunt en inspireert scholen bij het vormgeven van hun leesonderwijs. Op welke manier doen zij dit? Welke beweging is er zichtbaar in het po en vo? Waar start je als school en wat is er nog nodig? Aan het woord, Cristel Wieman, voorzitter van de Kennistafel en bestuurder bij Stichting Klasse. Een gesprek over samenwerking, focus aanbrengen en de rol van schoolbesturen.
“In de Kennistafel komen wetenschap en praktijk samen. Zestig professionals buigen zich over vraagstukken als waarom bepaalde theorieën in de praktijk niet werken of juist wél werken maar nog onvoldoende landen in de klas. Om scholen op weg te helpen bieden we handvatten en inspiratie. Bijvoorbeeld met de Kwaliteitswaaier Effectief Leesonderwijs en het Kwaliteitskader Taal voor leermiddelen. En als je een kijkje in de keuken wil nemen hoe andere scholen effectief leesonderwijs vormgeven ben je welkom bij de inspiratiescholen.”
PISA
Vooruitlopend op de PISA-resultaten van aankomende week heeft de Kennistafel zich gebogen over verklaringen voor de dalende trend van de afgelopen jaren. “Vanuit de Kennistafel wilden we graag een scherper beeld krijgen van PISA. Wat wordt er precies onderzocht en wat niet? Maar misschien nog wel belangrijker: welke aanbevelingen kunnen wij doen voor een eenduidige aanpak op sectorniveau?”
“Er is veel wetenschappelijke kennis beschikbaar en veel scholen werken al effectief aan hun leesonderwijs. Hoe kunnen we de succesvolle aanpakken van scholen verbreden? En wat is er nodig om ervoor te zorgen dat kennis over ‘wat werkt’ op de werkvloer van scholen belandt? Op korte termijn deelt de Kennistafel haar bevindingen en aanbevelingen.”
Door de bomen het bos niet meer zien
Naast het delen van kennis en inspiratie is de Kennistafel ook opgericht om initiatieven te verbinden en versnippering tegen te gaan. Wieman benadrukt het belang: “Wanneer je als school aan de slag wil met taal- en leesonderwijs, dan kun je bij zoveel initiatieven terecht dat je door de bomen het bos niet meer ziet. Een paar jaar geleden hebben we in kaart gebracht hoeveel initiatieven er zijn om het leesonderwijs te stimuleren. Dat waren er toen 149. Mijn inschatting is dat dit er alleen maar meer zijn geworden.”
“Als we daar nou eens wat meer lijn in aanbrengen en elkaar ook niet beconcurreren. Want ook dat zien we helaas in de praktijk. Veel initiatieven ontvangen subsidie en zoeken terecht naar bestaansrecht maar dat heeft ook een keerzijde. Als Kennistafel kiezen we er bewust voor om op de achtergrond te blijven. Wij brengen het liefst de initiatieven samen en heffen onszelf op zodra wij niet langer nodig zijn.”
Keuzehulp
Die verbinding zoekt de Kennistafel expliciet ook met andere partijen zoals methodemakers. “Een veel gehoord geluid uit de praktijk was dat methodes niet zouden voldoen aan goed leesonderwijs. Het ontwikkelen van een keurmerk leek ons niet de juiste manier. Toen zijn we met wetenschappers, onderwijsprofessionals én de methodemakers gaan kijken wat er nodig is. Zo is het Kwaliteitskader Taal voor leermiddelen tot stand gekomen. Aan de hand van gesprekskaarten krijgen scholen scherp wat er nodig is en wanneer een methode voldoet. Dit kan de ene keer methode A zijn en een andere keer methode Z.”
Visie als startpunt
Maar waar begin je als school bij het ontwikkelen van effectief taal- en leesonderwijs? Volgens Wieman is het startpunt het vormen van een visie. “Krijg scherp wat je wil bereiken en maak een analyse van je populatie. Dat betekent niet dat je je doelen naar beneden bijstelt wanneer je populatie wat taalarmer is. Maar dat je juist wat meer tijd moet investeren om ervoor te zorgen dat ze wél op niveau komen. Vervolgens kijk je wat er nog nodig is en zorg je als bestuurder dat de juiste kennis de schoolorganisatie in komt.”
Alle lagen in de schoolorganisatie zijn hierbij aan zet volgens Wieman. “In je eentje maak je het verschil niet. Maar als iedereen op zijn of haar eigen terrein focus aanbrengt, kun je heel mooi en effectief leesonderwijs realiseren. De Kwaliteitswaaier kan hier hierbij helpen. Daar staat beschreven welke rol je als leraar, leesdeskundige, schoolleider en schoolbestuurder hebt. Vervolgens ga je met elkaar in gesprek, maak je keuzes en stel je prioriteiten, want er is heel veel belangrijk in onderwijsland.”
“Het is ook een kwestie van veel doen. Mijn ervaring is dat teams het vooraf soms spannend vinden of als een grote opgave zien, maar ik zie vaak het besef ontstaan dat ze echt daadwerkelijk verschil kunnen maken. Het op gang komen is soms lastig, maar je zult zien dat het steeds makkelijker gaat.”
Het ‘hoe’ is aan de scholen
De invulling van effectief taal- en leesonderwijs laat Wieman aan de scholen. “Als bestuurder schrijf ik onze 18 scholen niet de wet voor. Zij verschillen in teams, populatie en ontwikkelfase. Kennisdeling, visieontwikkeling en het gesprek over prioriteiten doen we gezamenlijk. Maar hoe ze het aanpakken is aan de scholen zelf, op een manier die bij de school past en waar een effectieve aanpak onder ligt. Dit kan op heel veel manieren. Dit is ook zo mooi zichtbaar op de inspiratiescholen. Hun aanpak verschilt, maar ze boeken mooie resultaten op hun lees- en taalonderwijs.”
Positieve ontwikkelingen
De afgelopen jaren ziet Wieman positieve beweging in het po en vo. “In het primair onderwijs stappen we af van louter naar leesstrategieën kijken. Lezen is geen solitaire vaardigheid, hier heb je ook achtergrondkennis bij nodig. Dus juist thematisch bouwen aan kennis met behulp van rijke teksten. De balans hierbij is nog wel spannend, want we moeten ook niet doorslaan naar nooit meer strategieën. In het voortgezet onderwijs groeit het besef dat leesonderwijs niet alleen bij de sectie Nederlands hoort. Ook de natuurkunde- of wiskundedocent heeft er baat bij als leerlingen beter lezen.”
Rode draad
Wieman hoopt vurig dat de energie en samenwerking in de Kennistafel zich als een olievlek verspreidt. “Ik zie na elke bijeenkomst dat alle zestig leden opgeladen met ideeën weer terugkeren naar hun werkplek. Hoe mooi is het als we dit tot een landelijk niveau weten op te schalen. Scholen die onderling met en van elkaar leren. En als het ergens niet lukt samen kijken naar wat er nodig is. Dat lijkt mij een mooie beweging naar kwalitatief goed en effectief leesonderwijs voor alle leerlingen.”
Kennistafel zoekt bestuurders
Ben jij bestuurder in het po of vo en wil je actief werken aan het verbeteren van het leesonderwijs? Meld je dan aan via kennistafelleesonderwijs@vo-raad.nl
Op bezoek bij een inspiratieschool leesonderwijs?
Over de Kennistafel Effectief Leesonderwijs
De Kennistafel Effectief Leesonderwijs is een initiatief van de PO-Raad en VO-raad, verbindt leraren, schoolleiders, bestuurders, onderzoekers en leesexperts. De Kennistafel fungeert als verbinder voor de vele organisaties en initiatieven actief op het versterken van het leesonderwijs, maakt kennis over effectief leesonderwijs toegankelijk en stimuleert onderzoek naar actuele leesonderwijsvraagstukken.