Afspraken over uitvoering jeugdgezondheidsonderzoeken op school
De VO-raad ontving recent signalen dat er bij een aantal leden onduidelijkheid bestaat over: 1) hun rol in de uitvoering van de jeugdgezondheidsonderzoeken (JGZ) op school, 2) het beschermen van de privacy van de bevraagde leerlingen én 3) het feit dat deze rol in de diverse regio's verschillend wordt ingevuld. Naar aanleiding hiervan hebben de PO-Raad, VO-raad, GGD GHOR Nederland en ActiZ Jeugd* - met ondersteuning van SIVON en Kennisnet - een aantal afspraken en uitgangspunten op papier gezet. Een van die afspraken is de publicatie van een FAQ voor scholen en ouders/verzorgers.
Afspraken en uitgangspunten
In een bestuurlijk overleg tussen de PO-Raad, VO-raad, GGD GHOR Nederland en ActiZ Jeugd is een aantal afspraken en uitgangspunten geformuleerd en op papier gezet. Het gaat om de volgende afspraken:
- We publiceren in afstemming tussen de vier bovengenoemde partijen een FAQ die antwoorden biedt op veelgestelde vragen van scholen, ouders/verzorgers en leerlingen. Deze FAQ is gepubliceerd op de website van de GGD GHOR Nederland;
- We praten door over een duidelijke, praktische instructie voor JGZ-organisaties, GGD’en en scholen zodat de uitvoering landelijk op uniformere wijze kan plaatsvinden, hoewel er ruimte blijft voor lokale praktische verschillen. Hierin staan bijvoorbeeld instructies voor de leraar die de klas begeleidt terwijl de leerlingen een vragenlijst invullen, instructies voor het veilig uitwisselen van gegevens en afspraken over communicatie- en escalatiekanalen.
In het bestuurlijk overleg zijn de volgende uitgangspunten geformuleerd voor de samenwerking:
- De PO-Raad en VO-raad staan achter de samenwerking tussen scholen en JGZ/GGD in het belang van de (mentale) gezondheid van leerlingen;
- De school en JGZ/GGD opereren als partners in de uitvoering, ieder vanuit hun eigen rol en verantwoordelijkheid;
- Transparantie, zorgvuldigheid en naleving van wet- en regelgeving zijn leidend in de uitvoering.
Veelgestelde vragen en antwoorden
De gepubliceerde FAQ moet zorgen voor meer duidelijkheid en geeft antwoord op veelgestelde vragen over de uitvoering van jeugdgezondheidsonderzoeken in het primair en voortgezet onderwijs.
De belangrijkste vragen en antwoorden zetten we hieronder op een rij:
Rolverdeling tussen school en JGZ/GGD
Het uitgangspunt voor de samenwerking is dat er sprake moet zijn van een heldere rolverdeling. De JGZ blijft te allen tijde verantwoordelijk voor de inhoud, uitvoering, gegevensverwerking en resultaten van de jeugdgezondheidsonderzoeken en de GGD voor de gezondheidsmonitor. De school kan een faciliterende rol spelen. Dit betekent dat de school bijvoorbeeld ruimtes beschikbaar stelt, een docent toezicht houdt tijdens het invullen van de vragenlijst, roosters deelt en indien nodig aanvullende gegevens deelt die noodzakelijk zijn voor het doel.
De school beantwoordt echter geen inhoudelijke vragen van ouders/verzorgers en leerlingen en verwijst daarvoor naar de JGZ/GGD. Het is belangrijk dat de school in de praktijk geen verantwoordelijkheden van de JGZ/GGD overneemt, zoals het bijhouden van welke leerlingen bezwaar maken tegen deelname.
Verwerking en delen van persoonsgegevens
De school draagt geen verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de onderzoeken en verwerkt hierbij dus ook geen individuele persoonsgegevens. De JGZ-organisatie is verantwoordelijk voor de gegevensverwerking (privacy) en resultaten van de gezondheidsonderzoeken en de GGD voor de gegevensverwerking van de gezondheidsmonitor. De school ontvangt geen individuele terugkoppeling van de onderzoeken, enkel rapportages op leerjaar en schoolniveau.
De JGZ ontvangt leerlinggegevens uit het Register Onderwijsdeelnemers via de gemeente voor het uitvoeren van de gezondheidsonderzoeken (op basis van de Wpg artikel 5, lid 3a**). Hierin ontbreekt alleen de (stam)groep/klas. De school mag aanvullende gegevens delen met de JGZ ten behoeve van het faciliteren en plannen van de gezondheidsonderzoeken (op basis van de wet artikel 7 BPG, in samenhang met artikel 5 Wpg en hoofdstuk 3 Bpg**). Deze gegevensdeling is niet wettelijk verplicht, maar het mag wel op basis van de grondslag algemeen belang/wettelijke taak en dit sluit aan bij de samenwerking die in de wet is verankerd. Scholen delen alleen aanvullende gegevens die noodzakelijk zijn voor het doel. Denk hierbij aan de vestigingsinformatie van de school, leerjaar, (stam)groep, namen van leerlingen, geboortedatum, geslacht en de aanwezigheid/roosterindeling en eventuele namen van contactpersonen. Het is hierbij niet toegestaan om burgerservicenummers of gezondheidsinformatie van de leerling uit te wisselen met GGD/JGZ.
Vrijwillige deelname gezondheidsonderzoeken
Deelname aan de gezondheidsonderzoeken en de gezondheidsmonitor is vrijwillig. Ouders/verzorgers ontvangen van de JGZ/GGD een uitnodigingsbrief voorafgaand aan het onderzoek. De JGZ/GGD vermeldt vooraf dat deelname vrijwillig is. In de brief staat ook wat de ouders/verzorgers kunnen doen als ze niet willen dat de leerling meedoet aan één of beide onderzoeken. Als ouders/verzorgers of de leerling aangeven dat de leerling niet wil deelnemen, neemt de leerling niet deel. Het is verstandig dat ouders/verzorgers en leerlingen thuis samen de deelname aan het onderzoek bespreken.
Voor de verwerking van persoonsgegevens baseert de JGZ/GGD zich op haar wettelijke publieke taak en daarom is geen toestemming nodig onder de AVG. Voor de deelname aan het preventief gezondheidsonderzoek geldt daarnaast dat, voor zover de WGBO*** van toepassing is, geen expliciete voorafgaande toestemming hoeft te worden gevraagd bij niet-ingrijpend onderzoek. Zie voor meer informatie vraag 6 en vraag 9 in de FAQ.
Door deze uitgangspunten op papier te zetten en een FAQ te publiceren, bieden we scholen en JGZ/GGD een duidelijk kader voor de samenwerking ten behoeve van een zorgvuldige uitvoering van de gezondheidsonderzoeken. Hierdoor leveren scholen en JGZ/GGD-organisaties een bijdrage aan het verbeteren van de gezondheid van leerlingen.
Vragenuur
Op dinsdag 6 oktober, tussen 15.00 en 16.00 uur, organiseren de PO-Raad en VO-raad in samenwerking met de GGD GHOR Nederland, ActiZ Jeugd, SIVON en Kennisnet een online vragenuur over de samenwerking tussen school en JGZ.
Vragen
Heb je vragen of mis je informatie in dit artikel en/of de FAQ? Neem dan contact op met Furaha Kensmil, beleidsadviseur ‘sociale veiligheid en (mentale) gezondheid’ bij de VO-raad.
Bij vragen of behoefte aan meer informatie over de Gezondheidsmonitor Jeugd of de preventieve gezondheidsonderzoeken kan contact op worden genomen met de JGZ-organisatie. Of bekijk de website van de JGZ in uw regio of ga naar ggd.nl.
*De vertegenwoordigers van bijna alle GGD’en en JGZ-organisaties in Nederland
** Wet Publieke gezondheid en Besluit Publieke gezondheid
*** Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst