Evaluaties ‘Wet Meer Ruimte voor Nieuwe Scholen’: huisvesting en startbekostiging knelpunten

Onderzoeksbureaus Oberon, Kohnstamm Instituut en KBA Nijmegen volgen sinds 2021 de implementatie van de nieuwe stichtingsprocedure voor scholen in het funderend onderwijs. De eerste scholen onder de nieuwe stichtingsprocedure openden hun deuren in augustus 2023. Een aantal conclusies uit de evaluatie:

• Ruim een op de tien initiatiefnemers voor nieuwe scholen die een aanvraag indienen, ontvangt een afwijzing op basis van een negatief advies van de Inspectie aan de minister naar aanleiding van de kwaliteitstoets. Maar de kwaliteitsonderzoeken in het eerste schooljaar laten een overwegend positief beeld zien, 6 van de 7 nieuwe vo-scholen in 2023 en 2024 kregen een voldoende.
• Het tijdig organiseren van huisvesting voor nieuwe scholen blijkt zeer complex. Voor gemeenten leidt de nieuwe procedure vaak tot knelpunten bij de uitvoering van het integraal huisvestingsplan.
• Sommige schoolbesturen in de omgeving van nieuwe scholen maken zich zorgen over continuïteit, vanwege het risico dat bestaande scholen moeten sluiten als gevolg van veranderende leerlingstromen door de komst van nieuwe scholen.
• Verder is er een duidelijke ruimtelijke concentratie op plekken waar het leerlingenpotentieel het grootst is: vo-initiatiefnemers richten zich voornamelijk op (zeer) sterk stedelijke gebieden, met name de Randstad.

Startbekostiging nieuwe scholen

SEO Economisch onderzoek onderzocht in de tweede helft van 2025 of de startbekostiging, een bedrag dat schoolbesturen kort voor de opening van een nieuwe school ontvangen, toereikend is voor de kosten die zij moeten maken in de aanloop naar de start van de school. De onderzoekers concluderen dat de kosten die startende nieuwe scholen maken hoger zijn dan de startbekostiging die ze daarvoor krijgen. Dat geldt in het bijzonder voor po-scholen, maar ook vo-scholen geven aan dat niet alle activiteiten hiermee kunnen worden uitgevoerd.

Vooral scholen die niet vanuit een bestaand bestuur worden opgericht ervaren dat de startbekostiging niet toereikend is. Deze besturen kunnen minder terugvallen op bestaande voorzieningen (zoals stafbureau, systemen of expertise) en maken daardoor extra kosten en steken veel meer onbetaalde uren in de oprichting. Een belangrijk knelpunt is bovendien de timing: de startbekostiging wordt pas twee maanden voor opening uitgekeerd, terwijl veel kosten al eerder (moeten) worden gemaakt.

Herziening Wet Meer ruimte voor nieuwe scholen

In de Kamerbrief schrijft de staatssecretaris dat voor de zomer een beleidsreactie op de rapporten volgt. Maar deze input zal worden gebruikt voor de herziening van de wet. In het regeerakkoord is daar het volgende over opgenomen: “De Wet meer ruimte voor nieuwe scholen zorgt voor onvoorziene problemen en wordt daarom zo snel mogelijk herzien.” Ook de VO-raad ziet dat de wet verbetering behoeft en wordt betrokken bij gesprekken hierover.