Kennistafel Effectief Leesonderwijs: curriculum, toetsing en professionalisering cruciaal voor beter leesonderwijs
De teruglopende leesvaardigheid van Nederlandse leerlingen vraagt om een samenhangende en langdurige aanpak. Dat is de conclusie van de Kennistafel Effectief Leesonderwijs in het nieuwe adviesdocument ‘Leesvaardigheid in Nederland: van analyse naar actie’, dat is opgesteld naar aanleiding van de recente PISA 2025-resultaten.
De experts pleiten onder meer voor betere samenhang tussen curriculum, toetsing en toezicht, meer ruimte voor professionalisering en versterking van de kennisbasis van leraren.
Bijna 40 procent van de Nederlandse 15-jarigeleerlingen beschikt volgens PISA niet over het niveau van leesvaardigheid dat nodig is om volwaardig mee te doen in onderwijs en samenleving.
Tegelijkertijd laat onderzoek volgens de experts steeds duidelijker zien wat werkt. Leerlingen ontwikkelen hun leesvaardigheid door veel en diep te lezen, met rijke teksten en boeken te werken en lezen te verbinden aan schrijven, spreken en kennisopbouw. Ook de rol van de leraar en een sterke leescultuur binnen scholen zijn daarbij van groot belang.
Oproep tot samenhangende aanpak
Een belangrijke aanbeveling is dat leesonderwijs niet uitsluitend bij het vak Nederlands belegd wordt. De Kennistafel benadrukt dat leerlingen in alle vakken moeten lezen, schrijven en werken aan kennisopbouw. De recent geactualiseerde kerndoelen en examenprogramma's bieden daarvoor belangrijke kansen: werk de kerndoelen in samenhang uit, zodat er ruimte is om rijk en betekenisvol leesonderwijs vorm te geven.
De VO-raad ziet deze kans ook en zet zich in voor een goede en succesvolle invoering van het vernieuwde curriculum, waarbij basisvaardigheden stevig zijn verankerd. Voor leerlingen is het belangrijk dat het onderwijsprogramma samenhang biedt tussen vakken, leergebieden en leerjaren en dat er aandacht is voor taal- en leesvaardigheid in alle vakken.
Pas op voor focus op methodes en toetsen
De Kennistafel waarschuwt daarnaast voor ongewenste effecten van een sterke focus op methodes en toetsen. Volgens de experts moet toetsing het onderwijs ondersteunen en niet bepalen. Dat sluit aan bij de inzet van de VO-raad voor een betere balans tussen onderwijsdoelen en toetsing, zodat scholen ruimte houden om te werken aan duurzame leesontwikkeling en leesmotivatie. De VO-raad pleit daarnaast voor het beter in positie brengen van het schoolexamen, zodat er meer recht wordt gedaan aan alle onderwijsdoelen, ook de doelen die zich minder goed lenen voor gestandaardiseerde toetsing.
Inzet school en maatschappij
De Kennistafel onderstreept daarnaast het belang van blijvende investeringen in de professionalisering van leraren, schoolleiders en bestuurders. Duurzaam beter onderwijs vraagt niet alleen om nieuwe doelen, maar ook om voldoende tijd, expertise en ondersteuning in scholen. De VO-raad maakt zich hard voor middelen voor teamprofessionalisering. Ook lerarenopleidingen moeten ervoor zorgen dat toekomstige leraren beschikken over diepgaande kennis van effectief leesonderwijs, kennisopbouw en rijke teksten.
De experts pleiten verder voor een brede maatschappelijke inzet om lezen te stimuleren, onder meer door sterke schoolbibliotheken, samenwerking met ouders en aandacht voor de invloed van schermtijd en sociale media op leesgedrag. Verbetering van de leesvaardigheid vraagt volgens de Kennistafel om een langdurige investering van scholen, overheid, lerarenopleidingen en maatschappelijke partners.
Ook de VO-raad benadrukt dat de oplossing niet uitsluitend in het onderwijs gevonden kan worden. Leesvaardigheid raakt onderwijs, opvoeding, maatschappelijke ontwikkelingen en de manier waarop kinderen en jongeren opgroeien in een digitale omgeving. Daarom pleit de VO-raad, samen met andere onderwijsorganisaties, voor een gezamenlijke aanpak van overheid, onderwijs en samenleving. De aanbevelingen van de Kennistafel onderstrepen volgens de raad het belang van die brede samenwerking.
Oorzaken dalende leesvaardigheid
Volgens de Kennistafel laat de dalende leesvaardigheid zich niet verklaren door één factor. De experts wijzen onder meer op een langdurige focus op leesstrategieën in plaats van daadwerkelijk lezen, de sterke invloed van methodes en toetsen op het onderwijs en de gevolgen van ontlezing in een steeds verder digitaliserende samenleving. De aanbevelingen in het advies zijn erop gericht deze ontwikkelingen te doorbreken en leerlingen weer meer én beter te laten lezen.
De VO-raad roept het Kabinet op om te investeren in een gedegen analyse van de grondoorzaken van achterblijvende taal- en leesvaardigheden. Specifieke aandacht moet daarbij uitgaan naar groepen leerlingen die hierin een extra uitdaging ervaren: wat hebben zij nodig om leesvaardiger te worden? Daarnaast is het van belang om ook kritisch naar het onderwijsstelsel te kijken en de rol van factoren buiten het onderwijs in de analyse te betrekken, zoals digitalisering en de afleiding die jongeren ervaren van sociale media.
Leesvaardigheid in Nederland: van analyse naar actie | Kennistafel Effectief Leesonderwijs
PISA bevestigt noodzaak integrale aanpak van taal- en leesonderwijs
De gemiddelde leesvaardigheidsscore van Nederlandse 15-jarige scholieren is sinds 2022 verder afgenomen. Ook in de andere EU-landen is sprake is van een daling in de leesvaardigheidsscores. De resultaten van Nederlandse…
Basisvaardigheden
Er zijn zorgen over de beheersing van de basisvaardigheden door kinderen en jongeren. Met een ‘Masterplan basisvaardigheden’ investeert het kabinet structureel 1 miljard euro op jaarbasis in het funderend onderwijs…
