Nieuw! Inspiratiebundel ‘Professionele ruimte’
De nieuwe inspiratiebundel professionele ruimte gaat over zeggenschap en betekenis van leraren in het voortgezet onderwijs en is bedoeld voor leraren, schoolleiders, bestuurders, HR-professionals en betrokkenen bij medezeggenschap.
Inspiratiebundel 'Professionele ruimte'
De inzichten in deze inspiratiebundel zijn gebaseerd op een combinatie van onder andere onderzoek naar professionele ruimte van leraren, op ervaringen in het werken in scholen en lerarenopleidingen, diverse gesprekken met leraren en schoolleiders en op verschillende beleidsdocumenten. De bundel is, in opdracht van de VO-raad, ontwikkeld in samenwerking met én op initiatief van de Radboud Universiteit, Wageningen Universiteit, Hogeschool Arnhem en Hogeschool Nijmegen. De onderzoekers gaven aan veel inzichten te hebben opgedaan in onderzoek naar professionele ruimte van leraren en tegelijkertijd constateerden ze dat scholen, besturen en partnerschappen nog zoekende zijn in hoe dit vorm te geven.
Belangrijkste inzichten en uitgangspunten
- Professionele ruimte verwijst naar het domein waarin leraren in voortdurende afstemming met de school zeggenschap hebben over de inrichting en de uitvoering van het onderwijs in de klas en op school en op hun professionele ontwikkeling;
- Professionele ruimte heeft betrekking op zowel de individuele leraar, als op teams van leraren. Deze ruimte is optimaal wanneer er zowel een gevoel van zeggenschap, als het gevoel van betekenis wordt ervaren;
- Professionele ruimte krijgt vorm binnen systemen (in de school, in het onderwijs, het beroep) en het op een betekenisvolle manier invullen is een collectieve verantwoordelijkheid die per situatie/ context kan verschillen;
- Leidinggevenden en HR-professionals kunnen professionele ruimte van leraren en teams versterken door richting te geven, kaders te stellen en door in vertrouwen verantwoordelijkheden bij leraren teams te laten. Het vergroten of creëren van professionele ruimte is dan ook een leerproces.
Collectieve professionele ruimte en professionele dialoog
De VO-raad is blij met de inzichten die in de bundel worden gepresenteerd. De onderzoekers hebben gekeken naar professionele ruimte vanuit het perspectief van dialoog en de samenwerking tussen mensen en in reflectie op onderliggende normen en waarden. Professionele ruimte is daarmee niet iets dat ‘van één iemand is’, maar dat het ontstaat door afstemming en dialoog tussen mensen. Dat betekent ook dat collectieve professionele ruimte belangrijk is, dat schoolleiders weten hoe ze over professionele ruimte kunnen afstemmen en dat strategisch personeelsbeleid in scholen hierbij een belangrijke rol kan spelen. Het vormgeven van professionele ruimte vraagt om onderwijskundig leiderschap van schoolleiders en om een krachtig en samenhangend HR-beleid en praktijk.
De inzichten uit deze inspiratiebundel sluiten daarmee aan op de bevindingen uit andere onderzoeken. Zo wordt in het monitoronderzoek strategisch personeelsbeleid in het vo (meting 2025) geconstateerd dat het voeren van een professionele dialoog over onderwijsontwikkeling en de autonomie voor teams om de onderwijsvisie nog geen staande praktijk zijn. Er wordt beperkt collectief samengewerkt door leraren aan onderwijsontwikkeling en -vernieuwing en daarbij aansluitende professionele ontwikkeling, zo stellen de onderzoekers.
Deze wetenschappelijke inzichten sluiten ook aan op het advies ‘Een stevige stem’ van de Onderwijsraad (2024). En bij onze wens en ambitie om de rol en positie van leraren te versterken. De VO-raad ziet kansen om de aantrekkelijkheid van het werken in het onderwijs verder te versterken, onder andere door het investeren in de collectieve verantwoordelijkheid van leraren en lerarenteams, of in wat de Onderwijsraad ‘de professionaliteit van het collectief’ noemt. Zie hier onze eerdere reactie op het advies van de Onderwijsraad.
Zie ook:
Strategisch personeelsbeleid in het vo: stevige basis, doorwerking vraagt aandacht
Het voortgezet onderwijs staat voor grote uitdagingen: personeelstekorten, de curriculumvernieuwing, digitalisering en versterkte regionale samenwerking. Goed strategisch personeelsbeleid is essentieel om deze opgaven het hoofd te bieden. Het monitoronderzoek ‘Strategisch…
Advies Onderwijsraad: maak werk van zeggenschap van leraren
Overheid, leraren, schoolleiders en besturen moeten daadkrachtig werk maken van de zeggenschap van leraren. Dat is de centrale boodschap van een advies dat de Onderwijsraad 22 oktober 2024 publiceerde op…
