Blijven leren en ontwikkelen: “Als schoolleider heb je een voorbeeldfunctie om te professionaliseren”
In de reeks ‘Blijven leren en ontwikkelen’ geven twee schoolleiders of bestuurders een inkijkje in hun professionalisering bij de VO-academie. Waarom namen ze deel, welke inzichten deden ze op, en hoe brachten ze nieuwe kennis en inspiratie in de praktijk? Deze maand gingen we in gesprek met Ronald Smidts (locatiedirecteur Liemers College, Diedam) en Esther Brouwer (eindverantwoordelijk schoolleider Aeres vmbo en mbo, Sneek). Zij namen deel aan de leertrajecten ‘Beginnend eindverantwoordelijk schoolleider’ en ‘Strategisch en persoonlijk leiderschap’
Zowel Ronald als Esther zijn geen nieuwkomers in het onderwijs; in de afgelopen 25 jaar hebben ze diverse rollen doorlopen en zijn momenteel werkzaam als eindverantwoordelijk schoolleider. Beiden namen in 2023 deel aan het leertraject ‘Beginnend eindverantwoordelijk schoolleider’ om goed te starten in deze – toen nog – nieuwe rol. “Ik ben altijd op zoek naar waar ik mezelf in kan professionaliseren: niet langdurig, maar wel iets dat makkelijk toegankelijk is, waar je goede inhoud uit kan halen en wat betaalbaar is. De trajecten van de VO-academie voldoen aan al die criteria”, vertelt Ronald. “Vandaar dat ik ook voor een tweede keer ben teruggekomen voor het leertraject ‘Strategisch en persoonlijk leiderschap’”. Dat traject voor (meer) ervaren eindverantwoordelijk schoolleiders rondde Ronald in het schooljaar 2024/2025 af; Esther deed dit het schooljaar daarna.
“Ik ben altijd op zoek naar waar ik mezelf in kan professionaliseren: niet langdurig, maar wel iets dat makkelijk toegankelijk is, waar je goede inhoud uit kan halen en wat betaalbaar is. De trajecten van de VO-academie voldoen aan al die criteria”
Herkenning en uitwisseling
Voor Esther en Ronald was vooral de intervisie een belangrijke reden om deel te nemen aan beide trajecten. De VO-raad en VO-academie waren voor Esther – als onderdeel van regiobestuur Noord – bekende partners, waardoor de keuze voor de hand lag. “Ik vind het erg van belang om mezelf te laten voeden door anderen. We werken binnen Aeres in een scholengroep met 11 vmbo-locaties. De directie heeft veel contact, maar het is juist superfijn om intervisie te hebben met andere schoollocaties en directeuren uit andere scholengroepen. Het past immers niet bij je rol om alles te delen met de teamleiders binnen je school. De intervisie helpt om je persoonlijk leiderschap te versterken en dilemma’s te bespreken die je tegenkomt in je werk. En je doet nieuwe ideeën op via collega’s die je kan toepassen in je eigen context.
Ronald sluit zich hier volledig bij aan. “Intervisie met mensen waar je niet dagelijks mee samenwerkt is echt meer waard. Ze zitten in een vergelijkbare situatie en maken dezelfde dingen mee. Het voeden, meedenken en jezelf kwetsbaar kunnen opstellen zijn een mooie combinatie. Je komt heel dicht bij jezelf en bouwt een goede band op met de mensen om je heen.” Dat is voor Esther erg herkenbaar. “Iedereen zit in hetzelfde schuitje en heeft te maken met dezelfde processen. Dat gedeelde gevoel was erg sterk en fijn.”
“Zo’n leertraject helpt heel erg om je blik naar buiten te richten, open te zetten en gelijkgestemden te ontmoeten.”
Regie pakken en dicht bij jezelf blijven
Volgens Ronald zit er een duidelijk verschil in wat hij uit de trajecten haalde als starter en toen hij meer ervaring kreeg in zijn rol. “Als je net begint, dan ‘overkomt’ je nog heel veel. Dan is het fijn als iemand je kan voeden en je een spiegel voorhoudt, waardoor je meer bewust stappen zet en de regie pakt. En dat niet alleen richting de mensen aan wie je leidinggeeft, maar juist ook in hoe je je verhoudt met de mensen die boven je staan en hoe je daar de leiding in kan pakken. Dat gebeurt als je wat meer ervaring opdoet, maar zo’n leertraject helpt daar zeker bij.”
De meeste inspiratie deed hij op door Gabriël Anthonio. “Hij vertelde echt over jouw eigen rol, je leiderschap en jou als mens, vanuit een sociologisch perspectief. Hoe kan je leidinggeven en de dingen doen die passen bij jou als mens? Dat heeft heel erg geholpen.” Esther vult aan. “Dat perspectief was super interessant. Niet de onderwijsinhoud, maar veranderkundig leiderschap staat centraal.”
“Als je net begint, dan ‘overkomt’ je nog heel veel. Dan is het fijn als iemand je kan voeden en je een spiegel voorhoudt, waardoor je meer bewust stappen zet en de regie pakt.”
In de praktijk brengen
Voor Esther zat de meerwaarde vooral in de stap van strategie naar concretisering. “Dat is de stap die je als schoolleider steeds moet maken. Wat betekenen je visie en strategie voor gedrag in de klas? Hoe zorg je ervoor dat het primaire proces hierop aansluit? De sprekers geven je daar inspiratie voor. Je gaat niet met een heel actieplan naar huis, maar je staat wel stil en neemt de tijd om te reflecteren. In de waan van alledag gebeurt dat als schoolleider te weinig.”
Voor zowel Ronald als Esther was de beroepsstandaard een waardevol onderdeel van het programma. De toepassing hiervan vormde voor Esther zelfs een hele concrete en belangrijke opbrengst van het traject. “Ik heb de beroepsstandaard direct toegepast in de functioneringsgesprekken met teamleiders. Ook hebben we samen de zelfevaluatietool ingevuld. In de gesprekkencyclus is het dus een vast onderdeel geworden. Het is een erg nuttige kapstok voor mij en de teamleiders die structuur geeft aan ons schoolleiderschap.”
Ronald deelt daarnaast een aantal inzichten die hem zijn bijgebleven. “Een van de bijeenkomsten ging over de vraag: wat is je opdracht als schoolleider? Ik merkte dat ik eigenlijk geen specifieke opdracht had. Het hielp dus om daar bewuster mee om te gaan”, licht hij toe. “Een ander voorbeeld is het schoolplan. Dat is vaak een verzameling van containerbegrippen, maar hoe zorg je ervoor dat het specifiek genoeg is dat het ook gaat leven in je organisatie? Dat onderwerp speelde in die periode erg op onze school, dus dat kwam op een goed moment aan bod. Je krijgt een soort do’s and don’ts, of beter gezegd een manier van aanpakken aangereikt.”
Deelname is ook een manier om het goede voorbeeld te stellen als schoolleider. Daarom was ik erg uitgesproken over mijn deelname richting de collega’s in de school.”
Inspiratie, intervisie en ontmoeting
Tot slot, wat willen Esther en Ronald meegeven aan andere schoolleiders? Esther: “Zo’n leertraject helpt heel erg om je blik naar buiten te richten, open te zetten en gelijkgestemden te ontmoeten. De sprekers zijn goed, maar de intervisie maakt het echt uniek. Deelname is ook een manier om het goede voorbeeld te stellen als schoolleider. Daarom was ik erg uitgesproken over mijn deelname richting de collega’s in de school.”
Ronald herkent deze elementen. “Het is een laagdrempelige manier om jezelf te professionaliseren door een combinatie van inspiratie, intervisie en ontmoeting. En als je zelf het goede voorbeeld geeft, wordt het ook makkelijker om de gesprekken te voeren met afdelingsleiders over hun eigen bijscholing. Het is ook heel prettig om met een collega-schoolleider van dezelfde school deel te nemen. Zo kan je in het dagelijks leven makkelijk met elkaar sparren en nog meer uit zo’n traject halen.”
