Boekrecensie: Big bang in onderwijs. Het pad naar een leerkrachtige school (Larock en Smits)
Recensent: Wouter Vellema, hoofd bedrijfsvoering - controller Schoonhovens College, Krimpenerwaard
Het onderwijs is vastgeroest en vraagt om een sterke fundamentele herbezinning. Op zoek naar het antwoord op ‘the WHY’: waarom bestaat de school, wat is haar toegevoegde waarde in deze sterk veranderende tijd, wat zijn de unique selling points en wat is hiervoor nodig in cultuur, leiderschap en communicatie? De auteurs pleiten voor een Oerknal om een echte doorbraak te forceren i.p.v. met incrementele stappen en deeloplossingen verder te komen. De onderwijsorganisatie wordt uitgedaagd om ‘leer-kracht’ te ontwikkelen: (pro-)Actief werk maken van de individuele groei én de collectieve groei van de organisatie als systeem.
BIG BANG als acroniem van een zevental elementen die de organisatie helpt om zich systemisch verder te ontwikkelen. Krachtig worden een aantal problemen geschetst waarmee het onderwijs tegenwoordig kampt. Oplossingen lijken zich aan te dienen, waarbij flink aan de boom wordt geschud van huidige beperkende kaders (zoals bijvoorbeeld aangegeven door Leve het Onderwijs, Beter Onderwijs Nederland of de discussie rondom godsdienstvrijheid in het onderwijs), maar hieraan wordt voorbijgegaan.
De auteurs schetsen vanuit een Vlaams perspectief een integrale benadering van verandering. De geschetste interventies zorgen ervoor dat een organisatie verder komt en zijn passend voor de Nederlandse scholen. Echter, de geconstateerde oplossingen kennen bij ons al geformaliseerd beleid, zoals de verplichte samenwerking in de onderwijsregio’s, de aandacht voor het betrekken van interne en externe stakeholders. Ook de geadviseerde benodigde HRM-aandacht vormt al jaren in het professioneel statuut, CAO en strategisch HRM-beleid een actieve toetsgrond voor de verantwoording in het bestuursverslag. In de wetenschap dat beleid nog geen uitvoering is en – als open deur – het altijd beter kan.
De Belgische auteurs zijn als sociaal pedagoog ook oprichter van Schoolmakers, een onderwijsadviesbureau gericht op het Vlaamse onderwijs. Ze gebruiken redelijk gedateerde bronnen (>10 jaar) van waaruit ze putten. Een aantal bronnen zoals het effect van gedrag met de boven- en onderstroom (McClelland), ook gebruikt door Boonstra, zijn nog steeds waardevol. Een belangrijk thema om je bewust van te zijn. De hoofdstukken zijn kort en prettig leesbaar.
Voor de beleidsmakers die een nieuw Koersplan opstellen vormt het boek een prettig naslagwerk om integraliteit te borgen na het vaststellen van de missie - visie. De organisatie opnieuw uitvinden en vanuit de basis opnieuw fundamentele vragen stellen komt nadrukkelijk aan bod. Kracht zit soms in de details, zoals wanneer de zelfzorgstrategieën worden benoemd.
Disruptie en instabiliteit vergen weerbaarheid, het onderwijs speelt hierin een cruciale rol. Herbezinning op de maatschappelijke doelstelling, vorm en inhoud is van belang om leerlingen en onderwijsprofessionals hierop toe te rusten. Geen Oerknal, maar een mooie kapstok op de zoektocht naar de Why voor een organisatie.
Wat als we opnieuw zouden beginnen
Recensent: Carin Gabriels, afdelingsleider Pieter Zeeman Lyceum, Zierikzee
Rapportcijfer: 8
Het boek pleit voor een Big Bang in het onderwijs; een krachtige impuls van binnenuit die een school opnieuw in beweging brengt. Hierbij gaat het om de visie op leren zelf waarbij het systeem zelf ter discussie staat en herontworpen moet worden.
Ondanks initiatieven met leren als doel, zijn scholen vaak beperkt in tijd en doen dit onvoldoende systematisch en diepgaand om tot duurzame verandering te leiden.
De auteurs spreken in dit verband ook van leerstoornissen en leerblokkades die op een school aanwezig zijn en aangepakt moeten worden.
Om deze Big Bang mogelijk te maken, bieden de auteurs hiervoor een structuur aan die scholen helpt hun leer-kracht (de persoonlijke ontwikkelkracht van de leraar en de gezamenlijke ontwikkelkracht van de school) systematisch te ontwikkelen.
De structuur beschrijft:
- Het denkkader van wat leren als school echt betekent;
- Het startpunt voor de Big Bang: het persoonlijk meesterschap waar de energie voor verandering vrij moet komen;
- De hele schoolorganisatie waarbij 7 energiebronnen de scholen richting en houvast bieden om collectief sterker te worden.
Deze energiebronnen zijn:
- B -bezielde visie (de richting waar de school naartoe wil)
- I -integraal samenwerken (grensoverstijgend werken en co-creatie)
- G -gedeelde werkplekken (fysiek en mentaal ruimte voor verbinden)
- B -bewust professionaliseren (vanuit de visie collectief leren)
- A -actiegericht onderzoeken (vanuit de praktijk en gericht op handelen)
- N -nodig organiseren (alleen wat echt nodig is in eenvoud en gericht op collectieve kwaliteit)
- G -gedragen leiderschap (uitnodigend, verbindend en verantwoordelijk)
De kern van het verhaal is niet nieuw, maar blijft toch nog steeds actueel; herijk het onderwijs vanuit de kern; wat willen we met elkaar bereiken voor de leerlingen, wat is hiervoor nodig en hoe doen we dat? En dat graag zonder alle beperkingen, kaders en regels die ons denken en handelen nu ‘gevangen’ houden.
