06 februari 2017

De week van 30 januari t/m 5 februari 2017

De 4 jongens uit de eerste klas van James Gillespie's High School stonden in de startblokken om ons rond te leiden door de school. Een van hen was een spraakwaterval die niet kon stoppen met uit te leggen wat zich waar in de school bevond. Een ander, de tengerste, was een schuchter kereltje dat alleen iets zei als je het uitdrukkelijk vroeg en dan nog moest je je oor vlakbij zijn mond houden. Geen '13 in een dozijn' jongens. Ze komen van verschillende reguliere basisscholen en zitten met elkaar op deze reguliere High School in Schotland.

En zo vergaat het in Edinburgh nagenoeg alle jongeren. Speciaal onderwijs bestaat nauwelijks en in de oostelijk van de stad gelegen regio East Lothian, waar we de dag ervoor een school hebben bezocht, is helemaal geen speciaal onderwijs. Begin van deze eeuw hebben de Schotten gekozen voor inclusief onderwijs. En het bijzondere is dat dit inclusieve onderwijs een reflectie is van de wijze waarop de samenleving als geheel is georganiseerd. Gericht op integratie en niet op segregatie. Inclusie is de norm, exclusie de hoge uitzondering. Dus ook in het onderwijs. Op de reguliere scholen zijn veel extra handen om jongeren die tijdelijk (een kwartier, een uur of hooguit twee weken) 'ontsporen' als gevolg van hun gedrag, bijzondere aandacht te geven. Er is maandelijks contact met alle stakeholders buiten de school over bepaalde leerlingen.

Gaat dan alles vanzelf op deze scholen? Zeker niet, het is een culturele verandering die tijd kost en waar ze langdurig, maar compromisloos aan werken. Is er dan geen weerstand onder leraren? Zeker wel bij een kleine groep, zo werd ons verteld. Maar het concept zelf staat niet ter discussie. Het was zonder meer inspirerend te zien met hoeveel passie professionals in de school al die verschillende leerlingen de aandacht proberen te geven die ze verdienen. En ja, ook een dilemma is of àlle leerlingen voldoende aandacht krijgen van leraren die veel op hun bordje krijgen (en opgeleid zijn om zowel in po als vo te werken).

Ons passend onderwijs lijkt soms meer op een 'project' waarin velen, ook met veel passie, proberen meer leerlingen met een beperking in het regulier onderwijs te houden. Het is minder een gevolg van een intens doorleefd en breed beleefd besef dat inclusie van belang is voor leerling, ouder en samenleving. Wij zijn er eigenlijk nog maar net mee begonnen.

Voor het slagen van passend onderwijs is het cruciaal volstrekte duidelijkheid te hebben over wat we er precies mee willen bereiken en wanneer. Vreemd genoeg is dat voor velen nog een vraag. Vervolgens is de belangrijkste randvoorwaarde dat het doel uitvoerbaar is en dat er door leraren in het primaire proces eigenaarschap wordt ervaren. Tijd en vaardigheden lijken me dan sleutelbegrippen. Op de scholen ervaar ik nogal eens wat scepsis over passend onderwijs. Hoe dichter je op de uitvoering komt des te sterker lijkt dat geluid te horen (zonder tekort te willen doen aan de docenten en zorgcoördinatoren die hun uiterste best doen om leerlingen in het onderwijs te houden). Die signalen vallen niet te negeren als we van passend onderwijs een succes willen maken. Ik zou niets liever willen dan dat het een succes wordt. En Schotland liet ons zien dat het kan en wat het oplevert.