Advies Onderwijsraad: onderwijs kan bijdragen aan verbeterd welzijn van leerlingen
Scholen zien steeds vaker leerlingen met mentale problemen zoals depressie, angst, stress, somberheid of onzekerheid. In een vandaag uitgebracht advies bepleit de Onderwijsraad een ander perspectief op (de oorzaken van) dit afnemend welbevinden en de rol van het onderwijs in het keren van deze trend.
De Onderwijsraad geeft aan dat afnemend welzijn onder kinderen en jongeren in onderzoek en beleid vooral benaderd wordt als een individueel mentaal gezondheidsprobleem, dat individuele zorg vereist. Om aanvullende zorg en begeleiding binnen de school te kunnen realiseren, is individuele diagnostiek meestal een voorwaarde. Deze benadering vraagt inzet van scholen op (vroeg)signalering van mentale problemen en inrichting van een passende zorgstructuur. Dit vergt veel van scholen, leraren en mentoren - die vaak het eerste aanspreekpunt zijn voor leerlingen en ouders – en van de zorgketen, boven op de reguliere taken.
Met deze benadering wordt welzijn bovendien vooral gezien als voorwaarde om onderwijs te kunnen volgen. Volgens de Onderwijsraad wordt de eigen bijdrage die het onderwijs aan het welzijn van jongeren kan leveren, zo onvoldoende erkend en benut. De Raad wil een andere bril opzetten en welzijn niet als voorwaarde voor deelname aan onderwijs, maar juist als opbrengst van onderwijs zien.
Kansen
De Onderwijsraad wijst er hierbij ook op dat de oorzaak van mentale problemen onder jongeren vaak maatschappelijk van aard is en voortkomt uit de geïndividualiseerde prestatiesamenleving, die een grote druk legt op mensen, zonder daarbij kaders of houvast te bieden. Vanuit dit perspectief kunnen scholen een belangrijke rol spelen om het tij te keren, waarbij gebruik kan worden gemaakt van de kracht van ons onderwijs en de schoolomgeving.
Onderwijs kan bij uitstek leerlingen de ruimte bieden om zichzelf, elkaar en de wereld om hen heen te leren kennen en begrijpen en zicht ertoe te verhouden. Het kan tegengas geven als van leerlingen steeds maar weer prestaties worden gevraagd door middel van toetsing. Onderwijs kan voor leerlingen een veilige plek en structuur bieden, alsook de kans om gezien te worden, succeservaringen op te doen en gemeenschappelijkheid en waardevolle verbindingen met andere mensen aan te gaan. Zo biedt onderwijs leerlingen mogelijkheden voor zingeving (zingevingsduiding) en kan het een beschermende rol spelen in de omgang met maatschappelijke druk (maatschappelijke duiding).
Het advies van de Onderwijsraad sluit daarmee aan bij de visie van de VO-raad. We zien een belangrijke kans voor scholen om bij te dragen aan het welzijn van leerlingen, waarbij we gebruik kunnen maken van de kracht van het onderwijs en de school als veilige, inclusieve gemeenschap. Samen met scholen blijven we hier aandacht voor vragen en verder aan werken.
