Commissie Kwaliteit Schoolexaminering: kwaliteit schoolexaminering onvoldoende gegarandeerd

17 december 2018

In het huidige systeem is de deugdelijkheid van de schoolexaminering in het voortgezet onderwijs onvoldoende gegarandeerd. Dat concludeert de onafhankelijke Commissie Kwaliteit Schoolexaminering in haar rapport 'Een volwaardig schoolexamen'. Op verzoek van de VO-raad onderzocht de commissie hoe het gesteld is met de kwaliteit van de schoolexaminering. De aanleiding vormden de problemen rondom de schoolexamens bij twee vmbo-scholen in Maastricht eerder dit jaar. De commissie heeft geen signalen gekregen van grootschalige onregelmatigheden op andere scholen, maar stelt dat áls er onregelmatigheden zijn, het huidige systeem van kwaliteitsborging ze onvoldoende aan het licht brengt en corrigeert. Het rapport is vandaag overhandigd aan Paul Rosenmöller, voorzitter van de VO-raad.

De commissie heeft diverse kwetsbaarheden geconstateerd in de kwaliteitsborging van de schoolexamens. Mede door de sterke overheidssturing op de resultaten van het centraal examen, is het schoolexamen een ondergeschoven kindje geworden. De kwaliteitsborging is te veel een administratief proces waarbij de aandacht vooral uitgaat naar het tijdig versturen van documenten naar de Onderwijsinspectie en de verkleining van het verschil in cijfers behaald op het schoolexamen en centraal eindexamen. Ook beschikken docenten en examensecretarissen niet vanzelfsprekend over de benodigde toetsdeskundigheid. De commissie stelt vast dat als er dingen misgaan, directeuren, schoolbesturen én inspectie te weinig corrigeren. De commissie doet vier aanbevelingen voor een betere kwaliteitsborging.

Aanbeveling 1: Waardeer en verbeter de verbinding tussen schoolexamen en onderwijsvisie

Scholen kunnen het schoolexamen meer in lijn met de eigen onderwijsvisie inrichten. Om dit te stimuleren, moet de VO-raad ze beter informeren over wat in dat examen moet, mag en kan. De inspectie wordt geadviseerd meer aandacht te hebben voor de bijzondere rol van het schoolexamen als onderdeel van het eindexamen, evenals voor de invulling daarvan.

Aanbeveling 2: Bewaak het afsluitende karakter van het schoolexamen

Het schoolexamen moet een afsluitende toetsing zijn – bij voorkeur in het laatste jaar – en geen verzameling tussentoetsen. De commissie beveelt bovendien leraren, vaksecties en schoolleiders aan terughoudender te zijn met het aantal toetsen in het programma van toetsing en afsluiting (PTA). Dit PTA – waarin is vastgelegd wat er in het schoolexamen wordt getoetst, hoe en wanneer – moet helderder worden voor leerlingen en ouders.

Aanbeveling 3: Neem de examencommissies op in het Eindexamenbesluit VO

Ook in het voortgezet onderwijs moeten er examencommissies komen. Om ze een sterke positie te geven, moet hun functioneren een voorwaarde zijn voor het handhaven van de examenlicentie van de school. De commissie adviseert om een omschrijving van taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de examencommissie wettelijk vast te leggen, in het Examenbesluit VO.

Aanbeveling 4: Zorg voor meer deskundigheid bij leraren en schoolleiding

Leraren en schoolleiding moeten hun deskundigheid op het gebied van toetsen vergroten. Elke vaksectie zou een examenexpert moeten hebben. Schoolleiders en bestuurders kunnen beter toezien op de samenhang tussen vakken in de examenprogramma’s. Ook kunnen scholen bestaande instrumenten voor kwaliteitsbewaking, bijvoorbeeld van de VO-raad, beter benutten.

Zie daarnaast de onderzoeksrapporten van Oberon, dat in opdracht van de commissie onderzoek deed naar de kwaliteit van de schoolexaminering: 'Kwaliteitsborging schoolexaminering voortgezet onderwijs' en 'Analyse examenreglementen en PTA's voortgezet onderwijs'.

Over de commissie
De externe onafhankelijke Commissie Kwaliteit Schoolexaminering werd ingesteld door de VO-raad (juli 2018) naar aanleiding van geconstateerde onregelmatigheden bij de eindexamens van VMBO Maastricht. Voorzitter is mevrouw prof. dr. G.T.M. (Geert) ten Dam, leden zijn mevrouw prof. dr. S. (Sietske) Waslander en de heer dr. A.A. (Anton) Béguin. De heer drs. M.J.M. (Marc) van Leeuwen MCM is secretaris van de commissie.


Reacties

Lees de reactie van de VO-raad op het rapport van de Commissie Kwaliteit Schoolexaminering: 'Op alle niveaus meer aandacht nodig voor schoolexaminering'. Zie daarnaast de Kamerbrief met de reactie van minister Slob.