Blijven leren en ontwikkelen: “Een leertraject is een soort oefenplaats voor bestuurders”
In de reeks ‘Blijven leren en ontwikkelen’ geven twee schoolleiders of bestuurders een inkijkje in hun professionalisering bij de VO-academie. Waarom namen ze deel, welke inzichten deden ze op, en hoe brachten ze nieuwe kennis en inspiratie in de praktijk? Deze maand gingen we in gesprek met Harald Huijssoon (rector Pius X -Canisius, regio Almelo) en Sebastiaan Cooiman (bestuurder Stichting Vrije Scholen, zuidwest Nederland). Beiden namen deel aan het leertraject 'Beginnend bestuurder’. Harald nam ook deel aan het thematraject ‘Regie op digitalisering’; Sebastiaan aan het leertraject ‘Oriëntatie op besturen’.
Werkzaam in verschillende delen van het land, vanuit een andere schoolvisie, met een verschillend carrièrepad en een (op papier) andere functie. Toch herkennen Harald en Sebastiaan veel van hun beweegredenen om te professionaliseren bij de VO-academie – en de vruchten die ze hiervan hebben geplukt. “Met zogenaamde ‘soortgenoten’ sparren die gepassioneerd zijn over onderwijs, dat inspireert”, vertelt Sebastiaan. “Dat zag ik terug bij het leertraject ‘Beginnend bestuurder’, maar ook bij het leertraject ‘Oriëntatie op besturen dat ik daarvoor volgde. Als je nieuw werk gaat doen, moet je altijd bedenken: wat verandert er eigenlijk? De krachtenvelden worden anders, complexer.”
Harald beaamt het belang van sparren met collega’s, zeker door middel van intervisie. “Het heeft me echt positief geraakt hoe bereid iedereen was om kwetsbaar te zijn, zichzelf open te stellen en met echte vraagstukken te komen. Zo’n gesprek gaat best wel diep. Supergaaf om te merken dat je al heel snel on speaking terms bent op vergelijkbare vraagstukken. Dat in combinatie met ervaren sprekers die je aan het denken zetten, maken het een hele verrijkende omgeving.”
“Het heeft me echt positief geraakt hoe bereid iedereen was om kwetsbaar te zijn, zichzelf open te stellen en met echte vraagstukken te komen.”
De mens achter de functie
Een belangrijk inzicht voor Sebastiaan was het belang van de mens achter de functie. “Het doet ertoe wie de bestuurder is. Het gaat er uiteindelijk over hoe ik iets weeg. Met protocollen kom je een heel eind, maar je komt altijd uit op de vraag: wat vind ik er eigenlijk van? Dat soort vragen beantwoorden lukt niet altijd in je directe werkomgeving. Dan helpt het om letterlijk afstand te nemen van de situatie tijdens een trajectdag. Het lange termijneffect is veel groter dan na een vergadering, waarna je overgaat tot de orde van de dag.”
Ook dat roept herkenning op bij Harald. “Je moet de tijd durven nemen om uit je school te gaan, rust te vinden om te reflecteren en relativeren. Als je nou die helikopterview pakt en je kijkt naar je scholen en de vraagstukken, wat zie je dan écht en wat heb je zelf te doen? Dat zorgt ervoor dat je een oprechter antwoord krijgt dan als je dezelfde vraag stelt en beantwoordt op de werkvloer. In mijn rol doet het ertoe hoe ik ergens over denk, hoe ik besluiten neem vanuit mijn persoonlijke waarden en de kernwaarden van Stichting Carmelcollege. Daarbij mag je ‘de plek der moeite’ niet mijden.”
Rust en balans vinden als bestuurder
Door complexe vraagstukken te omarmen, kom je ook tot nieuwe inzichten. Zo merkte Harald bijvoorbeeld bij het thematraject ‘Regie op digitalisering’. “Ik vond een soort rust dat het oké is om samen met collega’s en deskundigen van buiten de school te zoeken wat het normenkader IBP, de opkomst van AI en al het andere dat er op het onderwijs afkomt, voor onze leerlingen betekent. Ik dacht: laat de scholen er maar mee aan de gang gaan, dan vinden wij de weg die bij ons past. De zoektocht met elkaar en de gesprekken in de school over digitalisering hebben mij opnieuw bevestigd dat je vertrouwen mag hebben in je collega’s. Dat vertrouwen geeft rust.”
Sebastiaan refereerde al eerder aan de organisatorische kant van besturen: protocollen en procedures. Daar zit wel een belangrijke bestuurlijke verantwoordelijkheid. “In de rol van bestuurder moet je je positie binnen de organisatie leren kennen, weten waar je wel en niet van bent en wat de wet voor je bepaalt”, licht hij toe. “Het gaat over de verhouding met de Raad van Toezicht en over wat in de school moet plaatsvinden of op een ander niveau. De gesprekken daarover hebben wij gesterkt om mezelf te positioneren en een boost gegeven in mijn vertrouwen. Het inspireerde mij ook om na te denken wat ik kan delegeren, zonder dat je geen bestuurlijke verantwoordelijkheid neemt. Ik heb geleerd om op een andere manier te sturen, door ook de leidinggevende in de school in positie te brengen.”
Harald vult aan: “Die rolduidelijkheid is heel belangrijk. Ik heb bijvoorbeeld heel bewust een stap naar achteren gezet, dus meer afstand genomen van het primaire proces. Ook hebben we nog eens kritisch gekeken naar het mandateringsstatuut. Dan helpt het als je wat theoretische input hebt uit zo’n traject. Je komt beter tot een antwoord op de vraag: ‘wat is van wie? ‘. Niet om daarop te touwtrekken, maar zodat het volgbaar blijft en duidelijk is voor medewerkers. Dat geeft rust.”
“Ik heb geleerd om op een andere manier te sturen, door ook de leidinggevende in de school in positie te brengen.”
Dat rust een soort toverwoord is voor Harald, blijkt ook uit de andere inzichten die hij opdeed. “In een leertraject kan je je in alle rust mentaal voorbereiden op een casus en wat er allemaal op je afkomt. Ik zit bijvoorbeeld in een fusieproces, iets dat ik nooit eerder heb gedaan en dat is spannend. Ik merk nu in de uitvoering dat het ertoe doet hoe je er als mens instaat. Je wordt aangesproken op je integriteit en of je koers houdt. De keuzes die je in het proces maakt, worden dan af en toe ook betwist. Je leert jezelf vaardigheden aan om te luisteren naar de feedback en om koers te houden. Het leertraject is dan een soort oefenplaats voor bestuurders, net als de school een oefenplaats is voor leerlingen om bijvoorbeeld burgerschap in te oefenen.”
Oog voor de werkvloer
Wat leveren die rust, balans en duidelijk dan op voor organisatie, team en leerlingen? Volgens Sebastiaan is het ook hier belangrijk om jezelf te vragen. “Wat betekenen mijn besluiten voor de werkvloer en uiteindelijk voor de leerlingen? Je probeert zo om te gaan met de vraagstukken van het moment, dat je bijdraagt aan dat leerlingen kunnen worden wie ze zijn. Het maakt je een goede bestuurder als je je bewust bent van wat jouw besluiten betekenen voor de werkvloer, inclusief ondersteunend personeel.”
“Je probeert zo om te gaan met de vraagstukken van het moment, dat je bijdraagt aan dat leerlingen kunnen worden wie ze zijn.”
Harald haakt in. “Het gaat om een aantal vaardigheden, het kunnen uitzetten van een koers en het leren kennen van jezelf. Maar blijf ook altijd de vraag inbrengen: ‘wat hebben de leerlingen hier nu of later aan?’. Je zit op een positie waar je veel invloed hebt op je personeel. Door deze simpele vraag te stellen komt er soms toch een andere uitkomst uit dan waar je naar op weg was. Het concept van ‘bewust vertragen’ heeft mij meer in balans gebracht als eindverantwoordelijke. Ik ben me ook meer bewust geworden van het feit dat anderen wat afstand kunnen ervaren van iemand in een eindverantwoordelijke positie. Ik werk graag in een netwerkorganisatie mee aan de collectieve ambities van onze scholen. Ik ben slechts een radartje in dat netwerk.”
Investeren in jezelf
Deelname aan een traject met anderen is juist voor bestuurders extra relevant, zo stelt Sebastiaan. “Ik hou niet zo van de hiërarchische piramides, tegelijkertijd heb je steeds minder directe collega’s om mee te sparren als je doorgroeit van docent naar bestuurder. Dat voelt soms alleen. Dan is het fijn om te sparren met anderen die soortgelijke vraagstukken hebben en te vragen: hoe doe jij dat eigenlijk? Je komt altijd weer uit op hoe je naar een situatie kijkt en wat je oordeel daarover is. Anderen hierop laten meedenken met intervisie helpt je echt.”
“Door er even uit te gaan, investeer je in het leren kennen van jezelf en je persoonlijk leiderschap.”
Harald kan zich hier ook in vinden. “Je moet jezelf de rust gunnen van een leertraject met collega’s buiten de schoolorganisaties. Inspirerende gesprekken met collega’s – buiten de waan van de dag – resulteren in nieuwe ideeën. Door er even uit te gaan, investeer je in het leren kennen van jezelf en je persoonlijk leiderschap. Dat heeft iedere schoolleider en bestuurder nodig en komt ten goede aan de strategische sturing van je schoolorganisatie.”
Een belangrijke les die we uit dit alles kunnen trekken: leer jezelf goed kennen en wees je bewust van de impact die jouw besluiten hebben op de werkvloer én op de leerlingen. Dat maakt een goede bestuurder, en zorgt ervoor dat je de impact bereikt die je wil bereiken. Professionalisering – bestaande uit theoretische verdieping en praktische uitwisseling – helpt daarbij.
Aanbod voor startende bestuurders
Wil je als (startende) bestuurder werk maken van jouw persoonlijke en professionele ontwikkeling? Op deze pagina vind je een aantal mogelijkheden.
Start leertraject 'Oriëntatie op besturen'
In het leertraject Oriëntatie op besturen maak je kennis met verschillende facetten van het beroep van bestuurder en krijg je inzicht in de wijze waarop je persoonlijke kwaliteiten daarbij aansluiten.
VO-academie
De VO-academie van de VO-raad is een programma dat is opgezet om schoolleiders en bestuurders in het voortgezet onderwijs te ondersteunen bij hun (verdere) professionalisering.
