Gezamenlijke aanpak moet leesvaardigheid van leerlingen versterken
"Taal is de sleutel voor alle vakken op school én cruciaal om mee te kunnen doen op de werkvloer en in de samenleving. Door het versterken van de basisvaardigheden krijgen kinderen en jongeren een betere start voor de toekomst." Met die boodschap presenteerde staatssecretaris Judith Tielen op 16 oktober 2026 de Versterkingsagenda Taal en andere basisvaardigheden: Samen sterk voor Taal.
De agenda heeft als doel om binnen drie jaar een zichtbare verbetering van de leesvaardigheid te realiseren. Dat vraagt om een gezamenlijke inspanning van onderwijs, ouders, politiek, overheid en toezicht. Alleen als deze partijen vanuit een gedeelde verantwoordelijkheid optrekken en elkaar versterken, kan de ambitie van de agenda worden waargemaakt. Als uitgangspunt kiest de staatssecretaris voor hoge verwachtingen voor leerlingen, leraren, scholen, samenleving én overheid.
De VO-raad was, samen met diverse onderwijs-, ouder- en leerlingorganisaties, betrokken bij de totstandkoming van de versterkingsagenda.
Voorzitter VO-raad Henk Hagoort: “Het staat buiten kijf dat het onderwijs hierin een grote opdracht heeft. We onderschrijven de noodzaak van een duurzame en samenhangende aanpak van taal en andere basisvaardigheden en zetten ons, samen met onze onderwijspartners, in om de dalende taal- en leesvaardigheid van kinderen en jongeren te keren. De invoering van nieuwe kerndoelen en examenprogramma’s biedt daarvoor een uitgelezen kans. Door te investeren in collectief leren, sterkere vakoverstijgende samenwerking en structurele financiering van basisvaardigheden creëren we de voorwaarden voor duurzame verbetering van het onderwijs.”
Verklaringen
De agenda schetst verschillende verklaringen voor de dalende vaardigheden van leerlingen. Sommige daarvan liggen in maatschappelijke ontwikkelingen, zo lezen jongeren minder in hun vrije tijd en besteden zij gemiddeld 6,5 uur per dag aan hun smartphone. Daarnaast wijst de agenda op factoren binnen het onderwijs, waaronder de inrichting van het taal- en leesonderwijs en het aanhoudende tekort aan leraren en schoolleiders.
De versterkingsagenda bestaat uit vijf bouwstenen:
- Taal en rekenen in alle vakken
- Prioriteit voor het versterken van de basis in het vmbo
- Jong geleerd is oud gedaan
- Doen wat werkt met sterke onderwijsteams
- Scholen kunnen het niet alleen
Voor elk van deze bouwstenen zijn ‘versterkers’ geformuleerd. Volgens de staatssecretaris zijn deze bouwstenen nadrukkelijk niet in beton gegoten. Staatssecretaris: "Het is een dynamische aanpak, waarin we inzetten op wat werkt en stoppen met wat niet helpt."
Uitbreiding inspiratiescholen voor leesonderwijs
De VO-raad is blij met het voornemen om het project Inspiratiescholen van de Kennistafel Effectief Leesonderwijs uit te breiden. Inspiratiescholen bieden collega-scholen de mogelijkheid om te ervaren hoe effectief leesonderwijs er in de dagelijkse praktijk uitziet. De Kennistafel zet zich al sinds 2020 in voor de versterking van het leesonderwijs. Naar aanleiding van de recente PISA-resultaten publiceerde de kennistafel onlangs het advies: Leesvaardigheid in Nederland: van analyse naar actie.
De experts pleiten daarin onder meer voor meer samenhang tussen curriculum, toetsing en toezicht, meer ruimte voor professionalisering en een verdere versterking van de kennisbasis van leraren. Ook benadrukken zij dat leerlingen in alle vakken moeten lezen, schrijven en werken aan kennisopbouw.
Afleiding door schermen en smartphones
Scholen hebben de afgelopen jaren succesvol de mobiele telefoon uit de klaslokalen verbannen. Veel scholen voeren een ‘thuis of in de kluis’-beleid waardoor de mobiele telefoon ook in de pauzes opgeborgen is. Een van de voornemens uit de agenda is dat alle scholen een beleid gaan voeren volgens dit principe. De staatssecretaris wil de huidige richtlijn hiervoor verder aanscherpen. De VO-raad en veel andere onderwijsorganisaties constateren dat de huidige richtlijn goed functioneert en steeds meer scholen kiezen voor ‘thuis of in de kluis’. Voor de VO-raad ligt de prioriteit daarom bij het ondersteunen en stimuleren van scholen op basis van de huidige richtlijn. De voorgenomen herijking van de handreiking van Kennisnet kan scholen daarbij helpen.
Tegelijkertijd vraagt de VO-raad aandacht voor een bredere blik op digitale afleiding. Smartphones zijn slechts een deel van het vraagstuk. Ook via laptops, tablets en andere apparaten kunnen sociale media en notificaties leerlingen afleiden. Bovendien houdt de invloed van deze technologie niet op bij de schooldeur. Scholen hebben ondersteuning nodig bij digitale geletterdheid en het gesprek met leerlingen en ouders over verantwoord gebruik. Van de overheid vraagt de VO-raad daarom niet alleen aandacht voor het gebruik van telefoons, maar ook stevigere bescherming van minderjarigen en scherpere eisen aan technologiebedrijven.
Kabinet presenteert brede aanpak voor online veiligheid van kinderen
Het kabinet wil kinderen en jongeren beter beschermen in de online wereld. In de 'Strategiebrief online kinderrechten' van 5 oktober jl. presenteert het een brede aanpak: van strengere eisen aan…
Morgen PISA, we weten al wat ons te doen staat
Dinsdag 8 september publiceert de OESO de nieuwe PISA-resultaten. Het is niet de verwachting dat de dalende trend op vooral lees- en taalvaardigheid van 15-jarige leerlingen is gekeerd, ondanks de…
Kennistafel Effectief Leesonderwijs: curriculum, toetsing en professionalisering cruciaal voor beter leesonderwijs
De teruglopende leesvaardigheid van Nederlandse leerlingen vraagt om een samenhangende en langdurige aanpak. Dat is de conclusie van de Kennistafel Effectief Leesonderwijs in het nieuwe adviesdocument ‘Leesvaardigheid in Nederland: van…
