Onderwijs aan Oekraïense leerlingen

31 maart 2022

Er blijven in ons land vluchtelingen uit Oekraïne aankomen, waaronder ook veel jongeren in de vo-leeftijd. Zij hebben – net als alle nieuwe leerlingen in Nederland – recht op onderwijs, ongeacht de verblijfsstatus. Veel van hen gaan inmiddels ook naar school. Dit vraagt veel van het onderwijs. Op deze pagina bieden wij een actueel overzicht van wat dit betekent voor het vo, het kabinetsbeleid en beschikbare ondersteuning voor scholen.
Uitegebreide informatie is ook te vinden in de handreiking en FAQ's op Rijksoverheid.nl


Leerlingen zoveel als mogelijk naar ISK

Op 17 maart jl. stuurde het Ministerie van V&J een brief naar de Kamer over de aanpak van de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne, waarin ook aandacht is voor het onderwijs. De gekozen richting is dat Oekraïense leerlingen in de vo-leeftijd zoveel mogelijk naar een Internationale Schakelklas (ISK) gaan. Zij hebben de benodigde kennis en expertise in huis. ISK’s worden gevraagd hun capaciteit zo veel mogelijk op te schalen. Dit vraagt veel van de betrokkenen. Het advies is om dit zoveel mogelijk in regionaal overleg op te pakken.  

Tijdelijke onderwijsvoorzieningen en afwijking regelgeving 

Mocht de toename van Oekraïense leerlingen zodanig zijn of worden dat het binnen de reguliere ISK’s - ook in de opgeschaalde varianten - niet meer past, dan wordt ingezet op het opzetten van extra, tijdelijke onderwijsvoorzieningen in regio’s. Deze vorm van onderwijs is nieuw en het doel is dat het aanbod dat in die voorzieningen gerealiseerd wordt nauw aansluit bij hetgeen wat deze kinderen nodig hebben. Tegelijkertijd moet het  praktisch realiseerbaar zijn. Er zijn inmiddels al een aantal van deze voorzieningen gestart.  

Omdat het onderwijs plotseling voor een grote opgave staat, namelijk het op zeer korte termijn inrichten van onderwijs aan een nieuwe groep leerlingen, maakt OCW uitzonderingen mogelijk op bestaande wet- en regelgeving. OCW is bezig dit te verankeren in een spoedwet. Het uitgangspunt hierbij is dat scholen wel zo snel mogelijk toewerken naar een situatie die binnen de wet- en regelgeving valt. Bij het starten van een tijdelijke onderwijsvoorziening, dienen scholen een plan in bij OCW. Zie voor meer informatie pagina 7 en 8 van de handreiking van OCW.  

Afwijken van de regelgeving mag bijvoorbeeld wat betreft het onderwijsaanbod: op tijdelijke onderwijslocaties kan er sprake zijn van een combinatie van onderwijs gericht op verwerving van de Nederlandse taal met vakonderwijs (ook toegestaan in het Oekraïens en het Engels) en met inzet op het sociaal-emotionele welbevinden van gevluchte kinderen. Daarnaast zijn er afwijkingen mogelijk wat betreft de inzet van onderwijspersoneel in de tijdelijke voorzieningen. Zie daarvoor de volgende paragraaf.   

LOWAN ontwikkelde een stappenplan 'Opzetten tijdelijke extra onderwijsvoorzieningen'.

Zomervakantie

In Oekraïne duurt het schooljaar tot en met 31 mei en start het schooljaar op 1 september. Het kan dat Oekraïense leerlingen en ouders zich niet bewust zijn van het feit dat de zomervakantie in Nederland later begint en in bepaalde regio’s eerder eindigt. Geadviseerd wordt om hierover tijdig te communiceren zodat ouders en kinderen op de hoogte zijn van de Nederlandse vakantieperiode (en de leerplicht) en geen onderwijs missen. Lees meer in ons nieuwsbericht

Examens

Dit jaar worden er door de Oekraïense overheid geen centrale examens georganiseerd. Scholen in Oekraïne die nog (afstands-)onderwijs bieden mogen zelf bepalen of zij wel of niet eigen examens of eindopdrachten afnemen. Indien zij ervoor kiezen dat wel te doen, bepalen zij zelf hoe en wanneer zij dat doen. 

Begin juli organiseert de Oekraïense overheid een centrale toelatingstest voor universiteiten in Oekraïne. De toets bestaat uit vragen over de vakken Oekraïens, geschiedenis en wiskunde. Op dit moment wordt nog gekeken of en hoe het maken van deze test in Nederland kan worden gefaciliteerd. Lees meer in ons nieuwsbericht

Inzet (Oekraïnse) docenten 

In de handreiking wordt aangegeven dat er wat betreft de voorwaarden voor het onderwijspersoneel in tijdelijke voorzieningen uitzonderingen mogelijk zijn wat betreft bevoegde docenten. Hierin wordt aangegeven dat het streven is om zo veel mogelijk bevoegde en bekwame docenten in te zetten. Dit geeft scholen ruimte om ook (nog) onbevoegde docenten in te zetten. Het lerarentekort is immers alom aanwezig en het is begrijpelijk dat er op korte termijn geen bevoegde docenten voor snel opgezette onderwijsvoorzieningen beschikbaar zijn. Zie de handreiking op pagina 9 voor de verdere uitgangspunten bij de inzet van onderwijspersoneel in de tijdelijke voorzieningen.  

We zien dat op veel scholen Oekraïense docenten worden ingezet. De Q&A’s van de Rijksoverheid geven hier ook informatie over. In het vo mag een schoolbestuur een leraar uit Oekraïne aanstellen als deze een door DUO erkend diploma heeft en er geen beroepsverbod is. Ook mag een leraar zonder bevoegdheid tijdelijk worden benoemd. Voor tijdelijke onderwijsvoorzieningen geldt dus een uitzondering, zoals hierboven beschreven. Er is in alle gevallen wel een verklaring omtrent gedrag (VOG) nodig en het schoolbestuur moet van oordeel zijn dat de leraar voldoende kan communiceren met de leerlingen.    

Tewerkstellingsvergunning

Oekraïense leraren hebben vanaf 1 april geen werkvergunning meer nodig om in Nederland te werken. Schoolbesturen hoeven alleen een melding bij het UWV te doen (het aanvragen van WTV of GVVA is dan niet nodig).  

Erkenning bevoegdheid/diploma

Oekraïense leraren kunnen bij DUO een aanvraag doen voor erkenning van hun diploma en onderwijsbevoegdheid. Nuffic helpt DUO bij het waarderen van de diploma’s. De leraar kan hier zelf een aanvraagvoor indienen via Engelstalige formulieren. De ervaring leert dat Oekraïense diploma’s meestal worden erkend. Omdat het onderwijs in Oekraïne anders georganiseerd is dan in Nederland, zal DUO in enkele gevallen een wat gerichtere leeftijdscategorie/bevoegdheid afgeven dan in Nederland gebruikelijk is.   

​DUO kan informatie delen over de procedure voor erkenning van de onderwijsbevoegdheid, maar ook over bijvoorbeeld het (tijdelijk) onbevoegd aanstellen van leraren. Indien nodig, helpt DUO de aanvrager stap voor stap door het proces heen. Leraren kunnen zelf een aanvraag bij DUO indienen, maar een bevoegd gezag mag en kan dit ook doen. Het bevoegd gezag treedt dan als zaakwaarnemer op. Dit kan op het aanvraagformulier van DUO worden aangevinkt (1.5 en 1.6, machtiging contactpersoon of instantie). 

Voor het voortgezet onderwijs mag het schoolbestuur een leraar ook tijdelijk onbevoegd aanstellen. Idealiter heeft de leraar al erkenning van zijn/haar bevoegdheid bij DUO aangevraagd, dit zal het proces naar een bevoegdheid versnellen. Als de leraar dit nog niet heeft gedaan, kan het bevoegd gezag hierop aansturen. Vervolgens beoordeelt DUO of iemand op basis van zijn diploma bevoegd is als leraar en erkenning kan krijgen. De tijd die gemiddeld voor deze procedure staat is 8 weken, vanaf het moment dat de aanvraag compleet is. 

VOG

Tot slot heeft iedere werknemer in het onderwijs een VOG nodig (ook de onderwijsassistent, instructeur of leraar-ondersteuner). Leraren uit Oekraïne dienen dus een VOG aan te vragen. Zie de onderwijsinspectie-website voor meer informatie. Als hij of zij al is ingeschreven in de Basisregistratie Personen (BRP), kan de gemeente helpen bij deze aanvraag. Als hij of zij nog niet ingeschreven staat, kan de aanvraag via Justis worden gedaan door de vluchteling zelf. Dit formulier is echter alleen beschikbaar in het Nederlands, er is dus extra ondersteuning bij nodig.  We horen van besturen dat deze procedure veel tijd in beslag neemt. Wij zijn hierover in gesprek met OCW en Justis. Wij informeren u als de procedure wordt aangepast. 

Inzet als gastdocent

Als gastdocent in het vo kun je zonder bevoegdheid toch voor de klas staan. Dat mag voor gemiddeld maximaal zes klokuren per week op jaarbasis (meer uren per week gedurende een kortere periode is mogelijk). Een gastdocent valt altijd onder de verantwoordelijkheid van een bevoegde leraar (maar de bevoegde leraar hoeft niet altijd in het lokaal te zijn). Schoolbesturen kunnen een gastdocent om een VOG vragen. Hoe de inzet van de gastdocent er in de praktijk uitziet, wordt samen met het schoolbestuur bepaald. Zie ook de website van het Onderwijsloket: hoe word ik gastdocent? 

Veel docenten zullen de komende tijd les gaan geven aan Oekraïense leerlingen. Zij hebben waarschijnlijk niet allemaal ervaring met het lesgeven van NT2 (Nederlands als tweede taal). LOWAN heeft hiervoor een speciale versie ontwikkeld van hun reeds bestaande Startpakket Lessenserie voor docenten: het NT2 startpakket voor tijdelijke onderwijsvoorziening

Bekostiging   

Scholen die onderwijs verzorgen voor Oekraïense leerlingen, kunnen maandelijks doorgeven om hoeveel leerlingen het op dat moment gaat. De bekostiging wordt hier vervolgens aangepast. Dit heeft het Ministerie van OCW op 4 april bekendgemaakt. Reden hiervoor is dat het aantal Oekraïense leerlingen op een school snel verandert; de reguliere regeling waarbij de nieuwkomersbekostiging vier keer per jaar (op basis van vier peildata) wordt uitgekeerd aan scholen, voldoet niet in deze situatie. Met de nieuwe - aanvullende - afspraken is de bekostiging voor scholen beter op maat.  

Daarnaast wordt gekeken of de bewijslast voor de datum binnenkomst in Nederland kan worden aangepast. Omdat niet alle vluchtelingen zich registreren in BRP kan niet voor alle Oekraïense leerlingen deze datum gebruikt worden. Gezocht wordt naar een alternatief. Wij informeren u hier zo snel als mogelijk over.

Momenteel zijn wij in gesprek met OCW over vergoedingen voor ISK’s die ambulante begeleiding bieden aan andere scholen of tijdelijke onderwijslocaties die leerlingen uit Oekraïne opvangen.  

Als scholen in de knel komen met de bekostiging kunnen ze contact opnemen met asielonderwijs@minocw.nl. Daar wordt dan bekeken of er onder nadere voorwaarden maatwerkbekostiging mogelijk is. OCW werkt dit nu nader uit.  

Inspectie 

Bij de beoordeling van scholen en opleidingen zal de Onderwijsinspectie rekening houden met de bijzondere omstandigheden, zo staat op de website van de inspectie

Regelingen voor gemeenten

Huisvesting

Het kabinet heeft besloten dat gemeenten geld krijgen om voldoende schoolgebouwen te regelen voor lessen aan Oekraïense leerlingen in het primair en voortgezet onderwijs. Gemeenten die niet uitkomen met bestaande locaties, kunnen een aanvraag doen om bijvoorbeeld een noodgebouw bij te plaatsen op het schoolplein of een extern gebouw te huren, zoals een gymzaal of een buurthuis (vergelijkbaar met uitbreiding in de coronaperiode).  In totaal is hiervoor 136,3 miljoen euro extra beschikbaar tot aan de zomervakantie. Dit wordt waarschijnlijk een Specifieke Uitkering.Wanneer er meer concrete informatie bekend is zal dit in de handreiking worden opgenomen en breder worden gedeeld.

Leerlingenvervoer

Gemeenten hebben de regie en verantwoordelijkheid voor het leerlingenvervoer aan Oekraïense leerlingen. Hiervoor zullen zij op een later moment middelen uit het Rijk ontvangen, de regeling hiervoor wordt nog uitgewerkt.

Ondersteuning en lesmateriaal

LOWAN - de organisatie voor ondersteuning op het vlak van onderwijs aan nieuwkomers - heeft op haar website een overzichtspagina gemaakt over het organiseren van onderwijs aan leerlingen uit Oekraïne. Op deze pagina wordt het laatste nieuws gebundeld en zullen voorbeelden uit de praktijk gedeeld worden. Bij vragen kunnen scholen ook terecht bij de helpdesk van LOWAN: helpdeskvo@lowan.nl. De VO-raad heeft veel contact met LOWAN over de situatie.    

Inmiddels is er ook steeds meer lesmateriaal beschikbaar. Hiervoor heeft LOWAN een aparte pagina ingericht. Op deze pagina wordt onder andere gelinkt naar een pagina van de Oekraïense overheid waarop zij een schema van lessen beschikbaar stellen en naar verschillende gratis publicaties van uitgeverijen die behulpzaam zijn in het onderwijs aan Oekraïense leerlingen.   

Overige handige links en ondersteuningsaanbod:  

  • De Rijksoverheid heeft een informatiepagina ingericht, met daarop een handreiking en aantal veelgestelde vragen.
  • Het NJi deelt kennis over dagbesteding, ondersteuning, onderwijs en een veilige omgeving om in op te groeien voor vluchtelingenkinderen en -jongeren.
  • Augeo Foundation biedt een gratis online cursus aan voor onderwijsprofessionals over steun aan vluchtelingenkinderen. Hiernaast hebben ze een animatie - in zowel Nederlands, Engels als Oekraïens - over de impact van stress op een kind. De video bevat tips voor ouders en verzorgers over hoe je een kind kunt helpen zich veiliger te voelen. 
  • Nuffic heeft een brochure ontwikkeld over het onderwijssysteem in Oekraïne. Op pagina  8 en 9 leest u over het voortgezet onderwijs in Oekraïne.
  • De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) houdt een pagina bij met belangrijke informatie en regelingen voor gemeenten.

 

Praktijkvoorbeelden
​Hieronder leest u een aantal praktijkvoorbeelden van hoe scholen samen met gemeenten en anderen in de regio vormgeven aan het onderwijs aan Oekraïense leerlingen. De komende weken volgen meer voorbeelden.

Taskforce Onderwijs voor Oekraïne: ‘Wij proberen zo planmatig mogelijk te improviseren’

Oekraïense school Arnhem: In drie weken naar een nieuwe school voor Oekraïense leerlingen