Samenspel schoolleiders en bestuurders
Goed onderwijs vraagt om sterk samenspel. Schoolleiders en bestuurders hebben verschillende rollen, maar één gedeelde opdracht: een omgeving creëren waarin leerlingen én professionals kunnen floreren. Deze themapagina — ontwikkeld door de VO‑raad en Schoolleiders VO — ondersteunt dat samenspel. Je vindt hier de 'Handreiking Versterken van het samenspel tussen bestuurder en schoolleider', praktijkvoorbeelden, video’s en een podcast over de waarde van schurende gesprekken. Alles wat helpt om het gesprek open, gelijkwaardig en lerend te maken.
Het versterken van het samenspel tussen schoolleiders en bestuurders staat hoog op de agenda binnen de VO-raad. De noodzaak wordt breed gevoeld, onder andere vanuit gesprekken met leden, de Adviesraad Schoolleiders en de Commissie Advies Goed Bestuur. In de geactualiseerde Governancecode Funderend Onderwijs (2025) is als norm opgenomen dat bestuurders moeten zorgen voor heldere verhoudingen en goed samenspel, gebaseerd op subsidiariteit en het respecteren van professionele ruimte.
Een veranderende context
Het samenspel ontwikkelen gebeurt niet in een vacuüm: De maatschappelijke en politieke discussie over rollen en verantwoordelijkheden in het onderwijs is in beweging.
Eerder gedecentraliseerd beleid wordt deels weer centraal aangestuurd, waardoor schoolleiders en bestuurders druk ervaren op hun professionele ruimte. Onderzoeken, zoals van de Onderwijsraad en Regioplan, benadrukken het belang van duidelijke posities én een constructieve dialoog in het stelsel.
Van positie naar samenspel
De VO-raad kiest nadrukkelijk voor een benadering waarin niet het ‘maximaliseren van zeggenschap’ centraal staat, maar het ontwikkelen van een professioneel samenspel. Dat vraagt om complementariteit tussen rollen, gedeeld eigenaarschap en een voortdurende reflectieve dialoog. Spanningen verdwijnen daarbij niet, maar worden benut als groeikans: een schurend gesprek kan leiden tot scherpere keuzes, beter begrip en meer vertrouwen.
Aandachtspunten uit gesprekken met het veld
Uit gesprekken in 2025 komen terugkerende thema’s naar voren:
- Vertrouwen is een cruciale factor in het samenspel.
- De ervaren professionele ruimte van schoolleiders verschilt sterk per context, ervaring, stijl van sturing en afstand tot het bestuur.
- Strategische doelen botsen soms met dagelijkse praktijkdruk — dit leidt tot schurende, maar belangrijke gesprekken.
- Tijd, ondersteuning en duidelijkheid zijn nodig om de gezamenlijke opdracht goed te kunnen uitvoeren.
Managementstatuut als sluitstuk – én startpunt voor gesprek
Het managementstatuut is een belangrijk instrument voor heldere afspraken over rollen en verantwoordelijkheden. Maar de waarde zit vooral in het gezamenlijke proces van totstandkoming, de evaluatie ervan en het levend houden binnen de gesprekscyclus. Een statuut werkt alleen als er structureel dialoog plaatsvindt en de afspraken gekoppeld zijn aan de jaaragenda van de organisatie.
Waarom dit nú belangrijk is
De druk op onderwijsorganisaties neemt toe en daarmee het belang van professioneel, eerlijk en gelijkwaardig samenspel. Goed samenspel is geen luxe — het bepaalt werkplezier, leiderschap, duurzaamheid en uiteindelijk de kwaliteit van onderwijs. De Handreiking Versterken van het samenspel bestuurder en schoolleider biedt organisaties een manier om bewuster, consistenter en constructiever het gesprek te voeren over wat ze samen te doen hebben.