Praten als wondermiddel
Recent HBSC-onderzoek liet zien dat een veilige, inclusieve schoolomgeving voor lhbtiq+-leerlingen nog geen vanzelfsprekendheid is. De positieve houding ten aanzien van homoseksualiteit is sinds 2021 fors afgenomen. De vraag wat je als school hier tegen kunt en moet doen, blijft hiermee zeer relevant. In deze week van Paarse Vrijdag gingen we hierover in gesprek met Jaap de Jonge, voorzitter van de Asser Regenboog Alliantie. Zijn stichting organiseert op 21 oktober aanstaande het symposium ‘Veilige School Drenthe’ waarin scholen handvatten worden geboden voor het versterken van de sociale veiligheid voor lhbtiq+- en alle andere leerlingen. “Praten blijft het wondermiddel.”
“Ook in Drenthe zien we dat het respect voor lhbtiq+-leerlingen afneemt”, aldus Jaap. “Er wordt nog nader onderzoek gedaan naar oorzaken door het Trimbos-instituut en de Universiteit Utrecht en daar wil ik niet teveel op vooruitlopen, maar ik vermoed dat sociale media hierbij een hele grote rol spelen. Alsook het feit dat heel de samenleving conservatiever wordt. Jongeren komen onder meer via sociale media meer in aanraking met bepaalde conservatieve ideeën en met desinformatie en zijn nog zeer beïnvloedbaar; ze nemen dit soort ideeën gemakkelijk over en lopen achter elkaar aan. Zo hoorde ik in de media een jongen vertellen dat hij niet met homo’s om wilde gaan omdat hij dan bang was ook zo te worden. Het schort dit soort jongeren echt aan goede kennis en informatie. Dit zijn zeer gevaarlijke ontwikkelingen en dat draai je ook niet zomaar terug met een voorlichtingsles.”
Over de vraag hoe je het tij dan wel kunt helpen keren, is Jaap duidelijk: door jongeren actief en structureel bij te brengen dat er verschillen zijn tussen mensen in denkbeelden, seksuele oriëntatie en achtergronden, maar dat alle mensen gelijkwaardig zijn en respect verdienen. Alsook door - keer op keer - hierover in gesprek te gaan met jongeren die onrespectvol gedrag vertonen. En dit zou volgens de voorzitter vooral op scholen moeten gebeuren. “Natuurlijk hebben ook ouders een belangrijke rol en moet je ook de samenwerking met ouders zoeken op dit vlak. Maar we zien momenteel dat een aantal kinderen dit leerproces thuis niet meer doormaakt en heel eenzijdig wordt opgevoed, in de - soms ook intolerante - bubbel van het eigen gezin. Elk kind verdient het echter om breder opgevoed te worden en te leren omgaan met mensen ‘die anders zijn’. De schoolomgeving biedt hiervoor een unieke kans, als minisamenleving waar allerlei leerlingen bij elkaar zitten. Ik zie school ook niet alleen als een leeromgeving voor taal en rekenen, maar als een leeromgeving voor het leven.”
Elke dag een paarse vrijdag
Aandacht voor ‘respectvol met elkaar omgaan’ zou dan echt moeten worden ingebouwd in heel het schoolbeleid, aldus Jaap. “Een initiatief als Paarse Vrijdag is heel goed voor extra aandacht en een mooie aanzet, maar het vervolg moet zijn dat elke dag een paarse vrijdag wordt in de school. En dan niet via incidentele voorlichtingslessen of bijvoorbeeld alleen in een les burgerschap, maar gewoon via de dagelijkse omgang en gesprekken met leerlingen en in alle lessen. Het is belangrijk dat schoolleiders en bestuurders actief in gesprek gaan met personeel: hoe gaan we binnen de school met elkaar om en dragen we dit uit, en hoe handelen we als zich iets voordoet? En dat iedere docent dit vervolgens structureel laat terugkomen in de klassen en de afgesproken omgangsvormen ook voorleeft. Zo kun je ook al veel incidenten voorkomen.”
Is dan toch nog sprake van een onrespectvolle uitlating richting een medeleerling of van pestgedrag, dan is het volgens Jaap belangrijk om er direct bovenop te zitten en er tegenin te gaan. “Docenten zouden hier dan met de hele klas over in gesprek moeten gaan. Soms is er angst om een les overhoop te gooien of niet goed te reageren, maar als je het wegstopt en gewoon doorgaat met de les, blijft het zoals het was. Uiteindelijk is het gesprek aangaan natuurlijk de enige manier om dingen in beweging te krijgen. Bespreek het hierbij ook specifiek met de leerling die onrespectvol was of pestte: probeer boven tafel te krijgen waar de afkeer en boosheid vandaan komt. Ook is het belangrijk om ‘dader en slachtoffer’ bij elkaar te brengen, zodat ze met elkaar in gesprek komen en het wederzijdse begrip kan groeien. Dit begrip moet echt aangewakkerd worden. Praten, praten en nog eens praten, dat kan echt wonderen verrichten.”
Kleine dingen
De druk op scholen neemt hiermee wel toe, beseft Jaap zich. “Scholen hebben al veel op hun bord liggen en dit vraagt wat qua tijd en inzet van personeel. Het is ook simpelweg een heel moeilijke opgave om aan te pakken en er is een lange weg te gaan om de trend te keren. Bovendien zijn scholen uiteindelijk toch ook afhankelijk van maatschappelijke ontwikkelingen en (samenwerking met) maatschappelijke partners. Maar als je een echt sociaal veilige school (en samenleving) wilt, moet je hier als school toch in investeren.”
Kleine dingen kunnen hierbij soms echter al een heel groot verschil maken, wil Jaap scholen nog meegeven. “Het is grotendeels geen kwestie van geld of materiaal. Zoals ik het zie, zit het vooral in de intentie van de mensen die in de school werken. De samenleving is sterk individualistisch, empathie lijkt soms een vreemd woord. Maar als medewerkers van scholen de houding hebben: ik wil me ervoor inzetten dat iedereen blij naar school komt, gezien en gehoord wordt en met respect behandeld wordt, dan kan dit al van grote betekenis zijn.”
Poll
In deze week van Paarse Vrijdag staat ook een poll open over homoacceptatie en diversiteit op school. Wat merk je op jouw school van de afnemende respect voor homoseksualiteit? Waar moet op worden ingezet om een inclusieve en veilige leeromgeving te bevorderen? En aan welke ondersteuning heeft jouw school de meeste behoefte?
Zie ook:
HBSC 2025: welzijn van jongeren blijft onder druk staan
Cijfers over de gezondheid en het welzijn van jongeren in Nederland in 2025 laten een gemengd beeld zien. Hoewel er positieve ontwikkelingen zijn op het gebied van leefstijl, blijven zorgen…
Paarse Vrijdag
Paarse Vrijdag is een actiedag waarop je als school extra kunt onderstrepen dat iedereen binnen de school zichzelf mag zijn, erbij hoort en respect verdient, ongeacht wie je bent, wat…
Website Stichting School & Veiligheid
