Verborgen tekorten: welke keuzes maak jij?
Het leraren- en schoolleiderstekort speelt al jaren. Bij acute personeelstekorten moeten scholen roeien met de riemen die ze hebben en creatieve oplossingen bedenken om lesuitval zoveel mogelijk te voorkomen. Arbeidsmarktprognose laten ook zien dat deze tekorten zullen aanhouden. Maar wat betekenen deze keuzes voor jouw school? Waar zit voor jou de ruimte om anders te organiseren, zonder dat de druk verder oploopt?
Dit vraagt namelijk wel wat van de school. Hoe langer deze situatie duurt hoe meer dit invloed heeft op de werkdruk van leraren. En dat kan weer leiden tot meer uitval. Dat is een duivels dilemma waar veel leidinggevenden dagelijks mee te maken hebben.
Juist daarom is het belangrijk om niet alleen naar oplossingen voor vandaag te kijken, maar ook naar wat er structureel anders kan. Scholen kunnen zich nu al voorbereiden op de vraag: hoe om te gaan met langdurige arbeidsmarktkrapte?
Welke keuzes heb je?
Op deze pagina vind je thema’s en onderwerpen die helpen om richting te geven aan de keuzes die je maakt binnen jouw school. Klik op de verschillende onderwerppagina's om meer te lezen over welke mogelijkheden dit geeft in het inrichten van het onderwijs in jouw school. Hieronder vind je ook een uitwerking van verschillende onderwerpen en hoe zij invloed kunnen hebben op het personeelsbeleid.
Structurele oplossingen
De VO-raad kijkt hoe er structureel een oplossing kan komen voor het lerarentekort. Niet alleen door meer leraren op te leiden, maar ook zittende leraren te behouden door onder meer te investeren in strategisch personeelsbeleid en arbeidsvoorwaarden (denk aan: goede begeleiding van starters, doorlopende professionalisering, professionele dialoog over duurzame inzetbaarheid, etc.), maar ook door het verminderen van administratieve taken, de ruimte binnen de onderwijstijd anders in te richten of door inzet van ondersteunend personeel.
Inrichten van onderwijstijd
Onderwijstijd gaat over het minimale aantal lesuren dat leerlingen wettelijk moeten krijgen én over de tijdsinzet van leraren om dit mogelijk te maken. De VO-raad wil dat scholen de onderwijstijd zo kunnen inrichten dat leraren meer tijd krijgen om te werken aan verbetering en ontwikkeling van het onderwijs en leerlingen meer maatwerk kunnen krijgen. Leren en werken in het onderwijs wordt hiermee aantrekkelijker.
Kansen pakken bij het invoeren van het geactualiseerde curriculum
De vernieuwde kerndoelen en examenprogramma's geven het momentum om ook je strategisch personeelsbeleid onder de loep te nemen. De kerndoelen focussen meer op vakoverstijgend werken en maken een sterkere verbinding tussen onder- en bovenbouw. Daarmee ontstaat ook ruimte om het onderwijs anders te organiseren en leraren slimmer in te zetten over vakken en leerjaren heen. Doordat de actualisatie al voor verandering in de schoolorganisatie zorgt, is het een goede aanleiding om integraal ook naar andere aspecten van ontwikkeling in de organisatie te kijken, zoals het opvangen van het lerarentekort.
Versterk de lerende organisatie
Een lerende organisatie zorgt voor optimale kennisuitwisseling en draagt bij aan het versterken van de school als professionele leergemeenschap. Wat kun je van collega’s leren? Hoe zet je kennis uit onderzoek binnen de school in? Door kennis beter te delen en samen te ontwikkelen, hoeven leraren minder zelf uit te zoeken en kunnen zij efficiënter werken. Dit helpt om de werkdruk te verlagen en maakt het werk aantrekkelijker. Ook is het dan makkelijker om nieuwe collega’s of zij-instromers goed te begeleiden en duurzaam te binden. Juist in een context van structurele personeelstekorten en toenemende verwachtingen is het belangrijk om bewust na te denken over hoe je het werk organiseert en hoe je samenwerkt. Door samen te werken, van elkaar te leren en kennis slim te benutten, werk je efficiënter en met meer effect. Zo vergroot je als school je veranderkracht en ben je minder kwetsbaar bij personeelstekorten. Dit alles draagt bij aan beter onderwijs en komt uiteindelijk ten goede aan de leerling.
Wat moet en wat kan?
Als school zijn er wettelijke regels waar je je aan moet houden. Maar er is ook veel ruimte in de wetgeving. Zo is er geen verplicht aantal toetsen dat je moet afnemen, heb je veel vrijheid in het indelen van lesuren en zijn er mogelijkheden om maatwerk aan je leerlingen aan te bieden. Door deze ruimte bewust te benutten, kun je het onderwijs anders organiseren en keuzes maken die de druk op het team verlagen. Denk aan het anders inrichten van toetsmomenten of het flexibeler omgaan met onderwijstijd. Zo kan de beschikbare capaciteit beter worden ingezet en wordt je organisatie minder kwetsbaar voor personeelstekorten.
Digitale ontwikkelingen
Digitale technologie kan helpen om het lerarenonderwijs anders te organiseren en is randvoorwaardelijk. Door bewust te kijken wat je doel is om onderwijs anders te organiseren, kunnen digitale toepassingen (zoals digitale leermiddelen, devices, blended learning, AI) dit doel ondersteunen. Digitale technologie kan bijvoorbeeld uitkomst bieden door hybride/online lessen te geven waardoor 1 docent aan 2 klassen tegelijk een klassikale instructie geeft. Ideaal bij een vak waar een tekort in is, of gastleraren vanuit een ander deel van het land toch les kunnen geven ICT is hierin nooit leidend, maar ondersteunend aan de visie op onderwijs. Tegelijkertijd is ICT randvoorwaardelijk: zijn er voldoende devices, zijn leraren voldoende ICT-bekwaam, is er een digicoach voor leraren, hoe wordt er gewerkt aan digitale geletterdheid en is de continuïteit van het onderwijs geborgd? Zo wordt technologie een hulpmiddel om het onderwijs toekomstbestendiger te maken.
Inzet van andere (onderwijs)professionals
Onderwijsondersteunend personeel kan een belangrijke rol spelen in het verlichten van de werkdruk van leraren. Denk aan ondersteuning bij begeleiding van leerlingen, of organisatorische taken rondom het onderwijs. Door bewust te kijken welke taken door wie uitgevoerd worden, kan de expertise van leraren beter benut worden voor hun kerntaak: lesgeven. Zo kan inzet van ondersteunend personeel bijdragen aan een betere verdeling van werk binnen de school. Denk hierbij bijvoorbeeld ook aan kansrijke initiatieven, zoals Co-teach Informatica en Student inzet op School waarbij andere professionals worden ingezet om leraren en schoolleiders te ondersteunen en werkdruk te verminderen.
Verborgen tekorten in de sectorrapportage 2025
Uit de sectorrapportage vo 2025 blijkt dat het verborgen personeelstekort toeneemt. Scholen zijn er goed in om intern personeelstekort op te lossen. Het daadwerkelijke personeelstekort op een school is dan ook hoger dan het aantal vacatures laat zien.