Inspectietoezicht

Er is onvoldoende oog voor de rol en verantwoordelijkheid van besturen voor de kwaliteit van het onderwijs op de scholen. Het bestuursgerichte onderzoek wordt nu in de praktijk door de inspectie risicogericht uitgevoerd. Daardoor wordt elk bestuur niet langer elke vier jaar bezocht. De aandacht van de Inspectie is – mede door politieke druk – verschoven naar het bezoeken van de individuele scholen. Besturen zijn in onze optiek daarmee onvoldoende in beeld als eindverantwoordelijke voor de kwaliteit van het onderwijs. De VO-raad is voorstander van het bestuursgerichte toezicht. Besturen moeten weer (terug) in positie komen als eerste aanspreekfiguur en eindverantwoordelijke voor de kwaliteit van het onderwijs in hun scholen. Dit kan samengaan met een vorm van periodiek bezoek aan alle scholen, zoals de politiek ook graag wil. De VO-raad roept verder op tot terughoudendheid en proportionaliteit in het toezicht omdat inspectiebezoeken veel tijd en aandacht vragen van schoolleiding en onderwijspersoneel.

De Inspectie hanteert in haar berichtgeving een te smalle definitie van onderwijskwaliteit. De kwaliteit van het voortgezet onderwijs op stelselniveau wordt op dit moment vooral afgemeten aan de prestaties voor leesvaardigheid en rekenvaardigheid van 15-jarige leerlingen en niet op basis van de volledige leerloopbaan van leerlingen. Dat doet onvoldoende recht aan onze brede maatschappelijke opdracht en aan de feitelijke prestaties van (de leerlingen in) het voortgezet onderwijs. De stabiliteit van de schoolexamenresultaten door de jaren heen en ook de stabiele cijfermatige overeenkomst tussen gemiddelde se- en ce-resultaten wijzen op een stabiele onderwijskwaliteit. Dat beeld wordt in onze optiek onvoldoende uitgedragen door de inspectie. 

De wijze waarop de Inspectie haar onderwijsresultaten (ORM) berekent en beoordeelt werkt contraproductief voor o.a. de kansengelijkheid in de sector. De VO-raad heeft herhaaldelijk opgeroepen tot een ingrijpende wijziging van het ORM. Ook door de politiek is – door onder andere enkele moties - druk uitgeoefend op de staatssecretaris om het model aan te laten passen. Aanpassing van het model is door de Inspectie op de lange baan geschoven en wordt pas meegenomen bij de herziening van het Onderzoekskader 2027. Dat is echter een lange termijn traject en biedt geen soelaas voor de problemen waar met name besturen en scholen in kwetsbare stad- of landsdelen zich mee geconfronteerd zien. Ook in de tussentijd is er voor deze kwetsbare scholen een voorziening nodig. De VO-raad vindt het belangrijk dat er een model komt dat tegemoetkomt aan de brede maatschappelijke opdracht van scholen om leerlingen meer kansen te bieden. De VO-raad vindt het belangrijk dat een nieuw model goed aansluit bij het beeld van kwaliteit in de sector. 

Het toezicht draagt op dit moment onvoldoende bij aan het stimuleren van een lerende sector die actief werkt aan bevordering van kwaliteit. Het toezicht moet beter aansluiten bij een lerende sector en ontwikkelgericht worden ingezet, waarbij recht wordt gedaan aan de talentontwikkeling van leerlingen. Dit betekent ook een andere weging van de uitkomsten van het onderwijsresultatenmodel en de kernindicatoren. 

Een sterkere positie van de sector zelf in de verantwoording, waarbij we de functionaliteiten en benchmarks van Vensters gaan inzetten. Besturen zijn eindverantwoordelijk voor de uitvoering van de kwaliteitszorg op scholen. Het is belangrijk om scherp te zijn op de kwaliteit van individuele besturen: dit draagt niet alleen bij aan de kwaliteit van het onderwijs op de eigen scholen, maar versterkt ook het vertrouwen in de sector als geheel. Daarom hebben de vo-besturen met elkaar afgesproken om actief in beeld te hebben hoe het gesteld is met de bestuurlijke kwaliteit en deze te ontwikkelen.