Alle onderwerpen

Onderwerp

Passend onderwijs & inclusiever onderwijs

Binnen de sector wordt hard gewerkt om passend onderwijs door te ontwikkelen en overal een passend onderwijs- en zorgaanbod te realiseren voor leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte. Dit sluit ook aan bij de kabinetsambitie om tot inclusiever onderwijs te komen, waarbij leerlingen zo veel als mogelijk samen naar dezelfde thuisnabije reguliere school kunnen gaan. Ook op dit vlak worden stappen gezet. Het Steunpunt Passend Onderwijs (SPO) van de VO-raad en PO-Raad ondersteunt scholen en samenwerkingsverbanden bij het invulling geven aan passend en inclusiever onderwijs.

Wat speelt er?

Ontwikkelingen

Het kabinet wil het concept van passend onderwijs doorontwikkelen. Hiertoe is eind 2020 in een Kamerbrief een aanpak met 25 verbeterpunten gepresenteerd. De VO-raad ziet deze verbeterslag vooral in het licht van het kabinetsstreven om te komen tot inclusiever onderwijs, waarbij leerlingen in een regio nog meer dan nu thuisnabij naar dezelfde (reguliere) school kunnen gaan en hier onderwijs op maat krijgen. In het kader van passend onderwijs betekent dit: er naar toewerken dat nog meer leerlingen met een beperking of ziekte bij dezelfde (reguliere) school terechtkunnen en hier de benodigde extra onderwijsondersteuning en zorg krijgen.

De afgelopen jaren hebben scholen binnen de samenwerkingsverbanden passend onderwijs hard gewerkt aan het realiseren van een divers, passend aanbod voor leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte en is veel vooruitgang geboekt. Uit de ‘Evaluatie van passend onderwijs’   komt naar voren dat het merendeel van de leerlingen en ouders tevreden is met de geboden ondersteuning. Ook werken reguliere scholen beter samen, is de samenwerking tussen regulier en speciaal onderwijs van de grond gekomen en weten scholen en de jeugdzorg elkaar steeds beter te vinden. Thuiszitters zijn beter in beeld. 

Ondanks deze vooruitgang zien we echter dat het aantal thuiszitters niet is afgenomen en dat meer kinderen worden vrijgesteld van onderwijs, mede door het ontbreken van een goed aanbod. Het voornemen uit het regeerakkoord 2020 om ‘het aantal onnodige thuiszitters terug te brengen naar 0’, wordt dus vooralsnog niet gehaald. 

De ondersteuningsstructuur is ook nog niet op alle scholen op orde. Niet alle ouders en leerlingen zijn ook tevreden over de geboden ondersteuning en/of de mate waarin ze tijdig betrokken worden bij het zoeken naar de goede ondersteuning of de best passende plek in het onderwijs. Leraren geven tenslotte aan behoefte te hebben aan betere hulp bij het omgaan met leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte, beter betrokken te willen worden bij het gesprek over de besteding van de middelen en het realiseren van de ondersteuning, en minder tijd kwijt te willen zijn aan papier- en regelwerk.  

Doorontwikkeling passend onderwijs

In oktober 2022 publiceerde OCW een overzicht van de voortgang op alle punten uit de verbeteraanpak passend onderwijs

De VO-raad denkt mee over de verdere stappen en concrete invulling hiervan, waarbij de inzet per maatregel verschilt van volgend tot stimulerend of lobby’end. De focus ligt daarbij op een aantal thema’s:

Verzuimaanpak

Minister Wiersma heeft in juli 2022 een plan gepresenteerd met extra maatregelen om het verzuim van leerlingen terug te dringen. Dit plan kent drie actielijnen: het versterken van het verzuimbeleid en de verzuimregistratie op scholen, het inrichten van onafhankelijke ouder- en jeugdsteunpunten en het beter mogelijk maken van (tijdelijk) digitaal afstandsonderwijs.

Samenwerking regulier en speciaal onderwijs 

In het licht van de route naar inclusiever onderwijs is dit een majeur thema. In het regeerakkoord 2020 is aangekondigd dat het gespecialiseerd voortgezet onderwijs zo snel als mogelijk wordt ondergebracht bij het voortgezet onderwijs. De wet op funderend onderwijs, waar de VO-raad – in afstemming met de PO-Raad en de Sectorraad GO – al een aantal jaar voor pleit, zou helpen om een aantal wettelijke knelpunten te regelen, bijvoorbeeld rond bevoegheden voor docenten. 

Samenwerking onderwijs en jeugdhulp

Als naast de (extra) ondersteuning op school ook jeugdhulp nodig is, is de samenwerking van onderwijs en gemeenten aan de orde. Meer van de helft van de scholen werkt - dankzij afspraken tussen de samenwerkingsverbanden en de gemeenten - nauw samen met de jeugdgezondheidszorg en jeugdhulp, waarbij er bijvoorbeeld regelmatig een jeugdhupverlener in de school aanwezig is. Deze samenwerking zorgt ervoor dat signalen tijdig worden opgepikt en er dan snel hulp of zorg beschikbaar is. Zo kunnen ook zwaardere zorgvragen voorkomen worden. Leraren kunnen ook leren van de expertise van de jeugdhulp. In het kader van 'Met Andere Ogen' en 15 proeftuinen met onderwijs-zorg-arrangementen wordt gewerkt aan de optimalisering van de samenwerking tussen onderwijs en de jeugdhulpverlening. 

Helaas is in het regeerakkoord een taakstelling opgenomen voor de jeugdzorg, waardoor het erg moeilijk wordt om aan de toegenomen vraag te voldoen. 

Herbezinning residentieel onderwijs 

Binnen de gesloten jeugdzorg vindt een transitie plaats naar kleinschaligere (woon)voorzieningen. De VO-raad heeft subsidie ontvangen om ervoor te zorgen dat het onderwijs bij deze transitie betrokken wordt. Er is een aantal ‘regionale projectleiders residentieel onderwijs’ aangesteld die met alle betrokkenen in de regio nader gaan kijken wat de veranderingen in de gesloten jeugdzorg betekenen voor het onderwijs en hoe dit onderwijs in de toekomst kan worden vormgegeven. De projectleiders zullen de ontwikkelingen op dit vlak ook monitoren en (landelijk) delen.  

Inclusiever onderwijs

Het uitgangspunt van inclusief onderwijs is dat zoveel mogelijk leerlingen thuisnabij naar dezelfde (reguliere) school gaan, en hier onderwijs - en waar nodig zorg - op maat krijgen. Het kabinet wil hier de komende vijftien jaar verder naar toewerken. Met alle betrokkenen wil het ministerie van OCW tot een ‘routekaart inclusief onderwijs’ komen, op basis van het Onderwijsraadadvies ‘Steeds inclusiever’. Als het gaat om leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte is het streven om te komen tot ‘inclusievere onderwijsvoorzieningen waar kinderen met en zonder beperking of ziekte samen naar school gaan, met behoud van het speciaal onderwijs voor leerlingen die dit (tijdelijk) nodig hebben.’ Scholen voor speciaal onderwijs moeten zich uiteindelijk doorontwikkelen naar specialistische netwerken die hun expertise in reguliere scholen inzetten.

De VO-raad erkent dat de genoemde vijftien jaar voor de realisatie van randvoorwaarden - zoals één wet voor funderend onderwijs - nodig is. Maar we willen vooral ook kijken wat in deze kabinetsperiode al mogelijk is in het realiseren van inclusiever onderwijs, met name ook voor leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte. Belangrijk is daarbij dat teams, scholen, besturen en svw’en zelf ‘van onderaf’ vormgeven aan deze beweging, binnen de eigen context.

In het kader van passend onderwijs en de lopende verbeteraanpak, zijn en worden binnen de sector al belangrijke stappen op dit vlak gezet. Onder andere dankzij de ‘Experimenteerregeling regulier-speciaal’ is er ruimte om ook de komende jaren verder te werken aan inclusiever onderwijs voor leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben. De komende periode ligt de focus op het ondersteunen van pioniers, het informeren en inspireren van geïnteresseerden (kennisdeling, lessen uit Nederland en het buitenland) en het brede gesprek – in de sector en met experts en wetenschappers - over de volgende stappen in de route naar inclusiever onderwijs. Het thema zal worden besproken in de vereniging en worden geagendeerd op een ALV van de VO-raad in 2022.