Onderwijshuisvesting
Een schoolbestuur dat een schoolgebouw wil, is afhankelijk van de gemeente. Die is verantwoordelijk voor nieuwbouw, de school is verantwoordelijk voor het onderhoud. Een nieuw gebouw kost veel geld en...
Passend & inclusief onderwijs
Een belangrijk streven van de sector is om voor alle leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte een goede onderwijsplek - met een passend onderwijs- en zorgaanbod - te realiseren. Stip op de horizon is daarbij om te komen tot inclusief onderwijs, waarbij leerlingen zo veel als mogelijk samen naar dezelfde thuisnabije reguliere school kunnen gaan. Het Steunpunt Passend Onderwijs (SPO) van de VO-raad en PO-Raad ondersteunt scholen en samenwerkingsverbanden op dit vlak.
Doorontwikkeling passend onderwijs
In 2014 is passend onderwijs ingevoerd. Sinds die tijd hebben scholen een zorgplicht: zij moeten alle leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte een goede onderwijsplek bieden, met een passend onderwijs- en zorgaanbod, zodat deze leerlingen onderwijs kunnen blijven volgen. Op alle scholen in een regio is hierbij dezelfde basisondersteuning aanwezig; heeft een leerling meer ondersteuning nodig, dan krijgt hij of zij dit binnen de school of wordt een andere onderwijsplek in de buurt gezocht. Waar mogelijk krijgen leerlingen onderwijs in het reguliere, en anders in het speciaal onderwijs. Schoolbesturen organiseren dit alles met elkaar in regionale samenwerkingsverbanden en bepalen ook met elkaar hoe de middelen voor passend onderwijs worden besteed.
De afgelopen jaren is gewerkt aan de doorontwikkeling van passend onderwijs via een verbeteraanpak (opgesteld in 2020). Een Kamerbrief over deze verbeteraanpak (april 2025) laat zien dat hierbij vooruitgang is geboekt. Zo is er meer passend ondersteuningsaanbod op scholen, waarbij ook de samenwerking tussen regulier en speciaal onderwijs en tussen scholen en jeugdzorg van de grond is gekomen. Thuiszitters zijn daarnaast beter in beeld.
Ondanks deze vooruitgang zien we echter dat het aantal thuiszitters niet is afgenomen en dat het gespecialiseerd onderwijs groeit. De oorzaken hiervoor zijn complex: onder meer individuele problematiek, maatschappelijke factoren (zoals prestatiedruk) en factoren in de omgeving van jongeren (zoals een onstabiele thuissituatie) spelen een rol. Ook de toename van de wachtlijsten voor jeugdhulpverlening en de toename van het aantal nieuwkomers spelen mee. Niet alle ouders en leerlingen zijn daarnaast tevreden over de geboden ondersteuning en/of de mate waarin ze tijdig betrokken worden bij het zoeken naar de goede ondersteuning of de best passende onderwijsplek.
In een debat in mei 2025 pleitte een aantal leden van de Tweede Kamer ervoor dat eerst de basis van passend onderwijs op orde moet zijn, voordat tot inclusief onderwijs kan worden gekomen (zie ook het onderdeel ‘Inclusief onderwijs’ op deze pagina). Naast ondersteuning van de sector via het Steunpunt Passend Onderwijs, zet de VO-raad hierbij in op het creëren van de benodigde randvoorwaarden om als sector passend onderwijs verder te kunnen brengen.
Hieronder een overzicht van actuele ontwikkelingen op dit vlak:
Wetsvoorstel versterking positie ouders en leerlingen
Op 1 augustus 2025 is het wetsvoorstel ‘Versterking positie ouders en leerlingen in passend onderwijs’ in werking getreden. Dit wetsvoorstel regelt onder andere het hoorrecht voor leerlingen met een ontwikkelingsperspectief (OPP) en de wettelijke taak van samenwerkingsverbanden om een ouder- en jeugdsteunpunt in te richten.
Wetsvoorstel rond terugdringen verzuim en meer maatwerkmogelijkheden
Het ministerie van OCW heeft begin 2025 het wetsvoorstel ‘Terugdringen verzuim’ naar de Tweede Kamer gestuurd. Dit wetsvoorstel wil onder meer het registreren van verzuim vergemakkelijken en tot verplichte registratie van alle soorten verzuim komen. Ook regelt het wetsvoorstel dat het makkelijk wordt voor scholen om (tijdelijk) digitaal afstandsonderwijs aan te bieden aan leerlingen die thuiszitten. In dit kader is al een actieprogramma Digitale School opgezet.
Het wetsvoorstel moet nog door de Tweede en Eerste Kamer worden behandeld. De verwachte datum van inwerktreding is 1 januari 2027.
Terugdringen verzuim: wetsvoorstel, internetconsultatie AMvB en rol OM
Het verminderen van het aantal thuiszitters en schooluitval is een van de speerpunten van demissionair staatssecretaris Becking. In dat kader is een aantal ontwikkelingen relevant:
VO-raad: wetsvoorstel ‘Terugdringen verzuim’ helpend in voorkomen thuiszitten
Op 28 november jl. is het wetsvoorstel ‘Terugdringen schoolverzuim’ naar de Tweede Kamer gestuurd. Dit wetsvoorstel wordt op 12 december in de Kamer besproken. De VO-raad ziet kansen in het…
Website Les op Afstand: de Digitale School
Samenwerking onderwijs en jeugdhulp
De afgelopen jaren is - onder andere via het programma 'Met Andere Ogen' - geïnvesteerd in het versterken van de samenwerking tussen het onderwijs en de jeugdhulp, zodat bijvoorbeeld regelmatig jeugdhulpverleners in de school aanwezig kunnen zijn. Ook is de subsidie verlengd voor het aanstellen van een brugfunctionaris op scholen, die een brug kan vormen tussen onderwijs en zorgpartners.
De experimenteerregeling Onderwijszorgarrangementen loopt daarnaast nog tot 2028. Binnen dit experiment hebben samenwerkingsinitiatieven 'onderwijs en jeugdhulp' de mogelijkheid af te wijken van bepaalde wet- en regelgeving. Doel is te onderzoeken of zij zo meer en beter onderwijs en zorg op maat kunnen realiseren voor leerlingen met een complexe ondersteuningsbehoefte.
In 2024 pleitte de VO-raad in een manifest samen met andere onderwijs- en (jeugd)zorgpartijen voor een vast multidisciplinair team van onderwijs- en (jeugdgezondheids)zorgprofessionals binnen elke school. Helaas is in het (vorige) regeerakkoord een taakstelling opgenomen voor de jeugdzorg, waardoor het erg moeilijk wordt om aan deze wens te voldoen.
Website netwerk Met Andere Ogen
Website Steunpunt Passend Onderwijs: experiment onderwijszorgarrangementen
VO-raad: preventieve en collectieve aanpak nodig voor problematiek jeugd; structureel geld nodig vanuit politiek
Leerlingen hebben meer en vaker ondersteuning nodig bij mentale klachten. Het aantal medewerkers op middelbare scholen dat ondersteuning biedt aan leerlingen met mentale klachten is de afgelopen vijf jaar flink…
Kamer akkoord met oprichting landelijke organisatie voor onderwijsondersteuning aan zieke leerlingen
De Tweede Kamer heeft op 16 december ingestemd met het wetsvoorstel om één landelijke organisatie op te richten voor de onderwijsondersteuning aan zieke leerlingen. Vorige week ging de Kamer hierover…
‘Maak intensieve samenwerking onderwijs en zorg mogelijk’
Intensievere samenwerking tussen onderwijs en zorg moet mogelijk worden, zodat kinderen en jongeren waar nodig integrale ondersteuning en zorg binnen de eigen schoolomgeving kunnen krijgen. Dat is de kern van…
Af- en ombouw gesloten jeugdhulp
Momenteel wordt gewerkt aan de ‘af- en ombouw van de gesloten jeugdhulp’. Streven van deze transitie is om de gesloten jeugdhulp af te bouwen en de jongeren die hier momenteel verblijven zoveel als mogelijk via een open residentiële jeugdhulpsetting hulp te bieden. Dit heeft ook gevolgen voor betrokken scholen in de regio, die deze jongeren onderwijs (gaan) bieden. De VO-raad heeft zich er daarom voor ingezet dat het onderwijs bij deze transitie betrokken wordt.
Via de VO-raad is in 2022 en 2023 een aantal regionale projectleiders aangesteld die met alle betrokkenen in de regio hebben gemonitord wat de veranderingen in de gesloten jeugdzorg betekenen voor het onderwijs. In 2023 is toegewerkt naar 12 regionale coalities van samenwerkingsverbanden, scholen, mbo-instellingen, gemeenten en jeugdzorginstellingen. Met behulp van de subsidieregeling ‘onderwijscoalities af- en ombouw gesloten jeugdhulp’ werken deze coalities aan concrete plannen om de transitie goed te laten verlopen en te garanderen dat de betreffende jongeren goed en ononderbroken onderwijs blijven krijgen binnen de residentiele jeugdhulp (en daarna).
Om- en afbouw van de gesloten jeugdhulp: mijlpalen en ondersteuning voor onderwijs in kaart gebracht
Het ministerie van OCW heeft voor scholen, samenwerkingsverbanden en andere betrokken partijen een tijdlijn opgesteld voor de lopende ‘af- en ombouw gesloten jeugdhulp’. Streven van deze transitie is om de…
Coalities presenteren plannen voor ‘onderwijs binnen de gesloten jeugdzorg in transitie‘
De afgelopen twee jaar zijn twaalf regionale onderwijscoalities aan de slag gegaan met de vraag wat de lopende transitie ‘af- en ombouw gesloten jeugdzorg’ betekent voor onderwijspartijen en hoe zij…
Inclusief onderwijs
Het kabinet wil het concept van passend onderwijs nog een stap verder brengen en komen tot inclusief onderwijs. Hierbij worden het regulier en speciaal onderwijs onder één dak of op één terrein geïntegreerd, zodat alle leerlingen uit een bepaalde buurt (ook de leerlingen die nu nog naar het speciaal onderwijs gaan) samen naar dezelfde thuisnabije reguliere school kunnen gaan. Waar mogelijk zitten ze ook samen in de les, deels is er ook gescheiden onderwijsaanbod. De expertise en het onderwijs- en zorgaanbod vanuit het speciaal onderwijs worden dan mee geïntegreerd en zijn beschikbaar voor alle leerlingen die dit nodig hebben. Streven is dat alle scholen in 2035 met inclusief onderwijs bezig zijn. Voor leerlingen met een zeer intensieve of specialistische ondersteuningsbehoefte blijven daarnaast wel aparte locaties voor speciaal onderwijs bestaan.
Deze kabinetsplannen sluiten goed aan bij de maatschappelijke opdracht van het onderwijs - alsook de ambitie van de VO-raad - dat leerlingen zoveel mogelijk samen (onder één dak) naar school gaan. Op veel plaatsen zetten scholen al stappen in de richting van inclusief onderwijs. Daarbij wordt vooral gekeken naar wat al wél kan. Om te kunnen realiseren dat alle scholen in 2035 met (de ontwikkeling naar) inclusief onderwijs bezig zijn, is de VO-raad onder meer in gesprek met de Onderwijsinspectie over het onderwijsresultatenmodel én maakt de VO-raad zich sterk voor een transitieplan en -budget en meer middelen voor inclusieve huisvesting.
De VO-raad heeft ook een aparte adviescommissie ‘inclusief onderwijs’ ingesteld, waarbinnen leden meedenken en adviseren over de ontwikkeling naar inclusief onderwijs en wat hiervoor nog nodig is.
Data over passend onderwijs
Op de website 'Samenwerkingsverbanden op de kaart' staan belangrijke data en informatie over passend onderwijs gebundeld.
Zie ook: